«Сустракаючыся з творчасьцю многіх пісьменьнікаў, заўважаю, што напрыканцы жыцьця яны выдаюць кнігі сваіх дзёньнікаў. Нехта — тыя, што пісаў у маладосьці. А нехта — дзёньнікі сталых гадоў. І ў гэтым сэнсе для мяне кніга Быкава „Доўгая дарога дадому“ — у пэўнай ступені дзёньнікі, тыя, якія Васіль Уладзімеравіч напісаў напрыканцы жыцьця. Прычым дзёньнікі не ў клясычным стылі — з датамі, не. Гэта такая своеасаблівая плынь успамінаў. Успамінаў, якія пісаліся і раней. Мы іх чытаем.
Вольга Гулева
Але чым цікавыя гэтыя ўспаміны? Чалавек узгадвае важнае з падзеяў свайго жыцьця, сваёй творчасьці, пад якімі няма датаў. Але, можа, гэтым яны і цікавыя, што як бы па-за часам засталіся згадкі пра бацькоў, дзяцінства, калегаў, сяброў. Ён гаворыць сам ад сябе пра тое, што перажыў, што чарговы раз перадумаў. І гэтыя думкі вельмі цікавыя.
Завяршае ён успаміны словамі пра тое, што логас ягоны пэсымістычны, але душа прагне аптымізму. Як пісала некалі Леся Ўкраінка, без надзеі спадзяецца. І вось тое, што ён спадзяваўся, і тое, што ён некалі казаў, што сьвечка надзеі запалена, натхняе. Сьвечка надзеі для Беларусі запальвалася неаднойчы — і ў 1794-м, і ў 1830-м, і ў 1863-м, і, зразумела, у 1918-м. Гэтую сьвечку надзеі мы ўсё ж запальваем, і я спадзяюся, што яна гарыць.
Пакуль жыве быкаўская праўда з намі, дык мы, можа, і ня згубім сваёй сьцежкі да Беларусі».
Чэрвень з Быкавым
- Алесь Мазанік: «Васіль Быкаў — як прыклад, які натхняе ствараць сваю Беларусь»
- Стэфан Эрыксан: «Мяне глыбока закранула, як беларусы разьвітваліся з Быкавым»
- Валеры Стралко: «Мае пераклады Быкава выдадзеныя ў праграме «Ўкраінская кніга»
- Вольга Гулева: «Пакуль жыве быкаўская праўда з намі, дык мы ня згубім сваёй сьцежкі да Беларусі»
- Алена Шалаева: «Быкаў жыве»
- Валеры Мазынскі: «Усё жыцьцё нашу ў сабе жаданьне ставіць Быкава»
- Віка Трэнас: Быкава нават самыя няўрымсьлівыя не наважваюцца «скінуць з парахода сучаснасьці»
- Дзесяць год бяз Быкава
- Джозэф Мозур: «Памяць пра яго застанецца сьвятой»
- Алесь Бяляцкі: «Беларусы маюць свайго Апостала»
- Павал Севярынец: «Кнігі Быкава належаць да нацыянальнай ідэі»
- Зянон Пазьняк: «Сьветлы Быкаў»
- Анатоль Вярцінскі: «Васіль Быкаў як фэномэн...»
- Джым Дынглі: «Быкаў раскрыў, што гэта значыць — быць беларусам»
- Віктар Шалкевіч: «Мне падабаецца Быкаў-чалавек, у якога можна павучыцца»
- Марына Весялуха: «Быкаў — асоба, якая адыгрывае важную ролю ў фармаваньні нацыі»
- Алесь Пушкін: «У Быкаву я бачу глыбока веруючага хрысьціянскага пісьменьніка»
- Алег Трусаў: «Бяз Быкава не было б Беларускага Народнага Фронту»
- Сяргей Макарэвіч: «Люблю неваеннага Быкава»
- Ціхан Чарнякевіч: «Быкаў паставіў пытаньні, адказу на якія так і няма»
- Антон Рудак: «Быкаў — гэта філязофія»
- Генадзь Бураўкін: «Васіль быў рэдкім па шчырасьці сябрам»
- Янка Запруднік: «У Быкава, як у Бібліі, — і часовае, і вечнае»
- Уладзімер Някляеў: «Быкаў — гэта нясьцерпная праўда жыцьця»
- Сяргей Законьнікаў: «Галоўнае ў Быкава — праўда, ісьціна і выбар»
- Аляксандар Мілінкевіч: «Хацелася быць падобным да Быкава»
- Юрась Залоска: «Па творах Быкава я рабіў казаньні ў царкве»
- Данута Бічэль: «Быкаў — наперадзе»
- Вітаўт Кіпель: «Амэрыканская крытыка падкрэсьлівае, што Быкаў увёў беларускасьць у літаратуру»
- Аляксандар Лукашук пра Быкава: «Чалавек стагодзьдзя»
- Рыгор Барадулін: «Суровая скала, выкрамненая лютымі вятрамі, — Васіль Быкаў»
Васіль Быкаў. Доўгая дарога дадому (Аўдыёкніга)
«Быкаў на Свабодзе» (PDF)
Завяршае ён успаміны словамі пра тое, што логас ягоны пэсымістычны, але душа прагне аптымізму. Як пісала некалі Леся Ўкраінка, без надзеі спадзяецца. І вось тое, што ён спадзяваўся, і тое, што ён некалі казаў, што сьвечка надзеі запалена, натхняе. Сьвечка надзеі для Беларусі запальвалася неаднойчы — і ў 1794-м, і ў 1830-м, і ў 1863-м, і, зразумела, у 1918-м. Гэтую сьвечку надзеі мы ўсё ж запальваем, і я спадзяюся, што яна гарыць.
Пакуль жыве быкаўская праўда з намі, дык мы, можа, і ня згубім сваёй сьцежкі да Беларусі».