Аляксандру Енджэеўскаму 47 гадоў. Ён вучыўся ў горадзенскім каледжы мастацтваў, Акадэміі мастацтваў у Менску, скончыў факультэт псыхалёгіі кіраваньня і школу мэдыятараў. Амаль 25 гадоў адпрацаваў у Горадзенскім тэатры лялек. Быў рэжысэрам і вядоўцам капусьнікаў, гарадзкіх імпрэзаў, прыватных сьвятаў. Праводзіў карпаратывы для «Гродна Азот» і «Беларуснафты». І зьбіраўся на акторскую пэнсію.
Але пасьля 2020 году Енджэеўскі страціў месца ў тэатры і ўсе папярэднія дамовы. Падпрацоўваў дастаўнікам піццы. Пасьля яго затрыманьня ўвесну 2023 году іхная сям’я зьехала ў Польшчу. Там Аляксандар усталёўваў награвальнікі вады, вывучыўся на масажыста і граў Дзеда Мароза. І ўрэшце разам з паплечнікамі стварыў тэатар і адкрыў школу свайго імя.
Школа імя Аляксандра Енджэеўскага
Летась Аляксандар разам з жонкай, мастачкай Кацярынай Еўдакімавай, і калегай акторкай Настасьсяй Суханосік стварылі ў Беластоку тэатар «Прыехалі». Іхная трупа паставіла спэктакль «Сумны суп» паводле кнігі Вольгі Гапеевай. Паказы рабілі зь дзясятак разоў у Польшчы.
«Амаль пасьля кожнага спэктакля да нас падыходзілі бацькі і пыталіся, ці ёсьць у нас нейкая студыя ці школа, каб туды аддаць дзяцей», — расказвае Аляксандар.
Так яны зразумелі, што попыт ёсьць. І актор у тым жа годзе адкрыў школу Аляксандра Енджэеўскага.
«Я асноўны выкладчык, і асноўная адказнасьць на мне. Каб напрасткі асацыявалася са мной. Тут не лісьлівасьць, ня ганарыстасьць, а пэрсаналізацыя. У мяне дастаткова досьведу, каб казаць пра сваю ўласную мэтодыку выкладаньня акторскага майстэрства», — тлумачыць Аляксандар, чаму выбраў такую назву.
Школа працуе ўжо год. У групе былі 15 дзяцей ад 8 да 15 гадоў. Большасьць зь іх засталіся ад пачатку да канца году, расказвае суразмоўца. Каб адкрыць школу, для стартавага капіталу патрэбныя былі толькі грошы на арэнду памяшканьня. Яе аплачваюць бацькі дзяцей-удзельнікаў.
Сёлета Аляксандар набірае дзьве новыя групы: малодшых дзяцей да 11–12 гадоў і падлеткаў. Ён тлумачыць, што падыходы да навучаньня дзяцей рознага ўзросту адрозьніваюцца.
«Калі ён старэйшы, у яго больш цярплівасьці. Калі малодшы, то ён ня можа так доўга вытрымаць нейкае практыкаваньне, пачынае адцягвацца на іншае», — тлумачыць выкладчык.
Адзін раз удзельнікі тэатру «Прыехалі» зладзілі майстар-кляс тэатральнага мастацтва для дарослых. Аднак набіраць дарослую групу на год Енджыеўскі, пэўна, ня будзе.
«Дарослыя ня хочуць за сябе плаціць. Яны хутчэй аддадуць грошы за дзяцей», — тлумачыць Аляксандар.
Тэрапэўтычны эфэкт
Мэтай тэатральнай школы была ўласная самарэалізацыя, прызнаецца Аляксандар.
«Гэта была спроба — будзе, ня будзе. А потым, калі ты бачыш, што дзеці ёсьць, выяўляецца, гэта ня толькі мне патрэбна. Сфармаваўся клюб інтарэсаў, элітарны, можна сказаць. Дзеці прыходзяць, для іх гэта, напэўна, прадушына. Усе яны таленавітыя. І я прыкладаю максымум высілкаў, каб кожны зь іх раскрыўся і адчуў, што ён таленавіты, цікавы», — расказвае кіраўнік школы.
Ён дадае, што падчас навучаньня адкрыў: яно ня толькі вучыць, «як хадзіць, як гаварыць», але мае і тэрапэўтычны эфэкт. Усе дзеці ў школе — беларусы. Большасьць былі вымушаныя зьяжджаць з краіны.
«У дзяцей не відаць унутраных перажываньняў. Але праз заняткі, тэатральныя практыкаваньні, этуды я ўбачыў, што дзеці маюць патрэбу і жаданьне выплюхнуць назапашаную энэргію», — дзеліцца выкладчык.
Ён мяркуе, што гэта цяжкія перажываньні. Расказвае, што дзеці часам крычаць на занятках, але не таму, што паводле заданьня трэба нешта гучна сказаць. Часам яны дзеляцца сытуацыямі з свайго жыцьця, з школы і разам з выкладчыкам разважаюць, што можна было б зрабіць.
Раней у школе працавала вакалістка. Таму дзеці на занятках спачатку сьпявалі, а потым пераходзілі да тэатру. Цяпер заняткі пачынаюцца з разагрэву, можа быць, цялеснага. Пазьней робяць практыкаваньні моўнага апарату, на дыханьне.
«Потым мы робім нейкія этуды, практыкаваньні або рэпэтуем спэктаклі», — дзеліцца актор.
Абмен ролямі ў спэктаклях
За год група паставіла два спэктаклі: «Грынч, які скраў Раство» і «Бусьляня і пудзіла». Аляксандар таксама падрыхтаваў некалькіх дзяцей да дэкляматарскага конкурсу да Дня роднай мовы. Два ягоныя гадаванцы занялі 2-е і 3-е месцы.
Спэктакль «Бусьляня і пудзіла» паказвалі двойчы. Кожны раз ува ўсіх мяняліся ролі. Енджыеўскі тлумачыць, што гэта ягоная мэтодыка разьняволеньня. Паводле яго, рэўнасьці да «сваіх» роляў пры гэтым няма.
«Я казаў: вы глядзіце, як граюць яны вашую ролю, заўважайце добрае. Глядзіце на гэта як на сваё адлюстраваньне, вучыцеся на гэтым. Кожны атрымаў сваю хвіліну славы», — запэўнівае суразмоўца.
Аляксандар дадае, што адчуў гонар за сваіх вучняў пасьля паказаў «Бусьляняці і пудзіла».
«Яны неяк насіліся, бегалі. Здавалася, што яны так легкадумна да гэтага ставяцца. А ў мяне ж савецкае выхаваньне. Трэба, каб усе хадзілі занураныя ў сябе. Не да такой ступені, але ўсё ж. А потым яны як на ўзмах рукі сабраліся, паказалі адзін спэктакль, потым другі. Я быў неймаверна шчасьлівы і ганарыўся імі», — кажа суразмоўца.
Спэктаклі паказвалі на сцэне Беластоцкага музычнага клюбу, які месьціўся ў падвале кавярні. Іншай сцэны для паказу знайсьці не ўдалося.
«Для мяне было прынцыпова, каб яны выступалі на якой-небудзь, але сцэне, а ня проста ў пакоі. Каб было асьвятленьне, гук, узвышэньне. Яны ж ходзяць у тэатральную студыю, а не ў драмгурток пры аўтабазе. Калі яны выходзяць на сцэну, адбываецца перамога. Дамаўляюцца з сваім хваляваньнем, трывогай, боязьзю публічнага выступу», — тлумачыць актор.
Дзеці ведалі, што на сцэне, калі нешта пойдзе ня так, яны будуць спраўляцца самі, — кажа Аляксандар. Што ён як кіраўнік ня будзе ўмешвацца або спыняць паказ. Кажа, што дзеці «выкручваліся», калі, напрыклад, ім здаралася сказаць ня тыя словы.
Негвалтоўная камунікацыя
Вучні студыі, паводле выкладчыка, памяняліся за год «ашаламляльна».
«Упэўненасьць у сабе, раскрытасьць. Цьвёрдасьць у выказваньні сваіх поглядаў і думак. Я вучу іх гучна і выразна гаварыць, а значыць, выяўляць сваю думку і даносіць яе да суразмоўцы. Думаю, гэтыя навыкі яны пачынаюць выкарыстоўваць і ў штодзённым жыцьці», — падсумоўвае ён.
У школу да Аляксандра ходзіць і іхная дачка Вікторыя. Актор адзначае, што гэта бывае складана.
«Яна ж павінна ўсім іншым дзецям заявіць, што гэта не настаўнік, а ейны тата. І што яна можа больш, чым усе астатнія, паспрачацца. Калі казаць пра ролі, я да яе стаўлюся, як да ўсіх іншых выканаўцаў», — тлумачыць ён.
Выкладчык кажа, што не бывае, каб дзеці яго ня слухаліся. Калі ім трэба выплюхнуць эмоцыі, пабегаць, то ён дае і на гэта час. Калі яны чагосьці не разумеюць, тады разважаюць, як хто разумее задачу, як яе можна выканаць.
«У нас негвалтоўная камунікацыя. Я назіраю, зь якой павагай яны ставяцца адно да аднаго. Калі хтосьці штосьці зрабіў, яны ня будуць адразу крычаць, а скажуць: „Патлумач, чаму ты так зрабіў, я не разумею. Мне гэта непрыемна“. Мне хочацца быць ім і сябрам, і настаўнікам, але ўтрымліваць балянс, каб не было перагіну ні ў бок „сябрука“, ні ў бок „злога настаўніка“», — кажа ён.
Аляксандар шчыруе: здараецца, што дзеці яго моцна раздражняюць. Але ён разумее, што праблемы ня ў іх, а ў ім самым.
«Тады я кажу: „Сёньня ў мяне жахлівы настрой“ або „Сёньня мне баліць галава. Прабачце, калі я рэзкі. Давайце з разуменьнем паставімся“», — прызнаецца суразмоўца.
Рыхтаваўся да пэнсіі
У Беларусі Аляксандар вучыў дзяцей толькі крыху, праводзіў заняткі на разьняволеньне ў мадэльнай школе. Кажа, што мары адкрыць дзіцячую школу ў Беларусі не было, бо хапала іншай працы.
«Я плянаваў на прафэсійную пэнсію выходзіць», — прызнаецца ён.
Аляксандру да пэнсіі не хапіла год-паўтара. У Горадні ён працаваў ня толькі ў тэатры, але ставіў канцэрты да гарадзкіх сьвятаў, вёў вясельлі, карпаратывы для дзяржаўных арганізацыяў. Прыкладам, для «Гродна Азоту», Горадзенскага мясакамбінату, «Беларусбанку». У 2022 годзе яго звольнілі з Тэатру лялек, дзе ён адпрацаваў амаль 25 гадоў.
«Пасьля звальненьня з тэатру са мной разарвалі ўсе дамовы, кантракты. Ніхто не хацеў са мной супрацоўнічаць», — кажа суразмоўца.
Актор знаходзіў іншыя кароткатэрміновыя падпрацоўкі. Працаваў у пункце выдачы Wildberries. У 2023 годзе праводзіў трэнінгі ў камунікацыі.
«Гэта былі завяршальныя заняткі. Мы абмяркоўвалі, як змагацца з трывогай і хваляваньнем у крызіснай сытуацыі. І з іроніі лёсу мне выпала праверыць самога сябе, як я змагу ў крызіснай сытуацыі трымаць раўнавагу», — успамінае ён.
Аляксандар расказвае, што ў той дзень паехаў на чарговае сумоўе аб працы. Падчас сумоўя яго выклікалі на вуліцу — маўляў, ягоную машыну падрапалі. Там на актора накінуліся людзі з аўтаматамі, паклалі яго на зямлю.
Суразмоўца іранізуе, што ў мікрааўтобусе сілавікоў па дарозе ў пастарунак ён практыкаваў тое, чаму нядаўна вучыў іншых: роўна дыхаў, слухаў, як б’ецца сэрца, засяроджваўся на гуках, па чарзе расслабляў і напружваў рукі і ногі, дэталёва разглядаў прадметы («там выбару асабліва не было, бо перада мной была толькі падлога»).
Аляксандра тры дні пратрымалі ў ізалятары да суду, далі штраф. Але, кажа ён, пасьля яго затрыманьня пагоршылася стаўленьне настаўнікаў у школе да дачкі. Стала зусім цяжка з працай. Праз два месяцы сям’я зьехала ў Польшчу.
У новай краіне Аляксандар усталёўваў награвальнікі вады. Вывучыўся на масажыста і цяпер прымае кліентаў. Віншаваў дзяцей на Новы год у ролі Дзеда Мароза.
«Я ў Польшчы зразумеў, што многія палякі да абеду могуць капаць траншэі, а пасьля абеду маляваць карціны. Гэта ні ў кога не выклікае зьдзіўленьня. Я спачатку саромеўся казаць, што я ў тэатры працаваў. Але калі ўрэшце сказаў, мне ніхто не задаў пытаньня: чаму ты актор, а займаесься інжынэрнай працай? Ніхто ня ставіў нейкую працу вышэй, а нейкую ніжэй. Усе казалі толькі: файна, клясна, супэр. І я зразумеў, што ня трэба гэтых падзелаў рабіць. Уваччу іншых ты як быў Аляксандар, так і застаўся Аляксандар», — кажа ён.
Аляксандар марыць разам з жонкай Кацярынай неўзабаве адкрыць школу мастацтваў, дзе будуць выкладацца тэатральнае мастацтва, жывапіс і вакал.
«Калі глядзіш з вышыні сёньняшняга дня, зьдзіўляесься, што зь лёгкасьцю можна і спэктакль паставіць, і студыю зрабіць, і тэатар адкрыць. Мы ёсьць, мы існуем. Мы здолелі сабе гэта дазволіць. „А давай зробім“. — „А давай“. Выключылі стрымальныя мэханізмы: „у нас нічога не атрымаецца“, „мы ня зможам“, „для гэтага трэба пяціпавярховы будынак і 40 супрацоўнікаў“. Тэатар, аказваецца, можа зьмясьціцца на кухні. І з дапамогай рук маёй цудоўнай жонкі на сьвет зьяўляюцца лялькі, якія робяцца тут жа каля ложку, дзе мы сьпім», — падсумоўвае ён.
Форум