З 2019 году колькасьць кібэрзлачынстваў, якія рэгіструюцца ў Беларусі, вырасла прыкладна ўдвая, як вынікае з статыстыкі, якую начальнік галоўнага ўпраўленьня працэсуальнага кантролю Сьледчага камітэту Вадзім Кісель агучыў дзяржаўнаму выданьню «СБ. Беларусь сегодня».
Паводле яго словаў, у 2019 годзе зарэгістравалі каля 10,5 тысячы злачынстваў, учыненых з дапамогай інтэрнэту і яго магчымасьцяў, а ў 2024 годзе колькасьць такіх злачынстваў «ужо ўстойліва перавышае дваццацітысячную мяжу».
Толькі за 2024 год у выніку інтэрнэт-злачынстваў беларусы страцілі звыш 63 мільёнаў беларускіх рублёў, вярнуць якія «дастаткова складана», сказаў прадстаўнік СК. Пры гэтым, паводле яго, ахвярамі кібэрзлачынстваў робяцца ня толькі людзі сталага веку, але і маладыя беларусы.
Паводле Кісяля, істотна зьмянілася структура кібэрзлачынстваў: калі раней зламысьнікі часта зьвярталіся да фішынгу (від інтэрнэт-махлярства, калі з дапамогай паштовых рассылак, прыватных паведамленьняў і інш. хакеры спрабуюць атрымаць канфідэнцыйныя зьвесткі карыстальніка), а сярод злачынстваў пераважалі крадзяжы, учыненыя пры дапамозе мадыфікацыі кампутарнай інфармацыі, то цяпер пераважаюць розныя варыяцыі інтэрнэт-махлярстваў. Для прыкладу: калі ў 2023 годзе праваахоўнікі зарэгістравалі каля 4 тысяч злачынстваў аб ашуканскім завалоданьні маёмасьцю праз інтэрнэт, дык у 2024 годзе колькасьць такіх злачынстваў узрасла да 11 тысяч.
Па-ранейшаму шмат крадзяжоў з дапамогай мадыфікацыі кампутарнай інфармацыі — у 2024 годзе зарэгістравалі 6296 такіх выпадкаў.
Паводле прадстаўніка СК, цяпер зламысьнікі выкарыстоўваюць некалькі асноўных спосабаў падману: прыняцьце перадаплаты за тавар, які нібыта прадаецца на гандлёвых пляцоўках за вельмі прывабную цану, дапамога сваякам, якія нібыта трапілі ў бяду, інвэставаньне ў бізнэс, дэкляраваньне даходаў, а таксама просьба надаць дапамогу ў нібыта выкрыцьці злачынца, які ўпотай спрабуе атрымаць крэдыт на імя пацярпелага. Пра гэтым махляры ўжываюць усё больш разнастайныя і хітрэйшыя мэтады сацыяльнай інжынэрыі (хакерства з выкарыстаньнем чалавечага фактару), заснаваныя на абуджэньні пачуцьця даверу.
Так, Нацыянальны цэнтар абароны пэрсанальных зьвестак 1 красавіка паведаміў, што ў інтэрнэце зьявілася спасылка на чарговы фішынгавы сайт, які маскуецца пад вядомую беларускую сетку аптэк «Добрыя лекі». На сайце прапануюць запоўніць форму для нібыта атрыманьня зьніжкі «на ўвесь асартымэнт» лекаў, у якой просяць указаць імя і нумар тэлефона. У Цэнтры заклікаюць беларусаў быць пільнымі і не пераходзіць па падазроных спасылках — нават калі яны выглядаюць легітымна і абяцаюць выгодныя ўмовы, а таксама не пакідаць свае зьвесткі на сумнеўных інтэрнэт-рэсурсах.
Варта адзначыць, што ашуканцы ўсё часьцей выкарыстоўваюць страх беларусаў перад рэпрэсіямі ў краіне. Так, напрыклад, у Instagram зьявілася схема падману, калі за сымбалічную суму 20 эўра людзям прапануюць «забыць» нібыта знойдзеную ў іх акаўнтах «экстрэмісцкую» інфармацыю. Таксама вядома пра выпадкі, калі беларусам у сацыяльных сетках пагражалі ператрусам і патрабавалі «задэкляраваць» грошы, пасьля чаго людзі страчвалі свае ашчаджэньні.
- Летась у Беларусі запрацавала аўтаматызаваная сыстэма апрацоўкі інцыдэнтаў Нацыянальнага банку (АСАІ), дзякуючы якой органы пракуратуры, дзяржаўнай бясьпекі, унутраных справаў, СК і Апэратыўна-аналітычны цэнтар атрымалі так званы «супэрдоступ» да інфармацыі пра платныя апэрацыі беларусаў, што дало ім магчымасьць прыпыняць на тэрмін да 10 дзён выдатковыя апэрацыі на банкаўскім рахунку, укладзе, электронным гаманцы, калі ёсьць зьвесткі ці нават падазрэньні ў «зьдзяйсьненьні супрацьпраўных дзеяньняў». Улады аргумэнтавалі новаўвядзеньне барацьбой з ашуканцамі.
- У Нацбанку падлічылі, што ў 2024 годзе агульная шкода ад махлярства склала 48,8 мільёна рублёў, але з сакавіка па сьнежань з дапамогай сыстэмы АСАІ удалося перадухіліць крадзяжы на 5,7 мільёна рублёў.
Форум