Рүстем Тұяқовты түрмеден босатты

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

1 маусым 2018 жыл, 10:53

Рүстем Тұяқов "Шаңырақ ісі" бойынша сот процесі кезінде. Алматы, 5 қазан 2007 жыл.

Қазақстанда "Шаңырақ ісі" бойынша сотталған Рүстем Тұяқов түрмеден босап шықты. 2007 жылы күзде Алматы соты оны 14 жылға бас бостандығынан айырған болатын.

"ҚУАНЫШТАН ЖЫЛАЙ БЕРЕМІЗ"

Қазақстанда 2007 жылы "Шаңырақ ісі" бойынша ұзақ жылға сотталған төрт азаматтың бірі – Рүстем Тұяқов түрмеден бостандыққа шықты. Бұл туралы Азаттыққа Тұяқовтың туыстары хабарлады. Әпкесі Гүлзира Тұяқованың айтуынша, Рүстем Тұяқов мамырдың 31-і түнде Алматы облысының Заречный кентіндегі түрмеден босап шыққан.

- Ағайын-туған болып күтіп алдық. Шартты мерзімінен бұрын босап шықты. Айыппұлының бәрі төленген. Босатуға тәртібі де әсер етті. Бәріміз қатты қуанып отырмыз, - дейді Гүлзира Тұяқова Азаттық тілшісіне.

Рүстем Тұяқов 2007 жылы күзде "Шаңырақ ісіне" қатысты ұзақ жылдарға сотталған төрт азаматтың ішіндегі ең жасы. Алматы сотының үкімімен 23 жасында 14 жылға бас бостандығынан айрылған азамат 12 жыл түрмеде отырды. Ол бұған дейін Шығыс Қазақстан, Қызылорда және Алматы облыстарындағы қамау мекемелерінде жазасын өтеген.

Оқи отырыңыз: "Шаңырақ ісіндегі" еркіндікке шығаратын ақша мен саясат

Рүстем Тұяқов - үйіндегі жеті баланың кенжесі. Рүстемді ұзақ жыл көрмеген туыс-жақындары бостандыққа шыға сала он ауылға алып кеткен. "Туған жерге барып, анамызбен бірге біраз болса деп отырмыз. Әке басына Құран оқып, құдай тамақ берсек деп кетіп қалдық" дейді Гүлзира Тұяқова.

- Қуанышымызда шек жоқ. Алланың көзі түзу екен. Анамыз аман-есен. Сол күнге жеттік пе, жетпедік пе деп, қуаныштан тек жылай береміз. Бұрынғы әңгімелер... Кассета кішкене теріс айналып, бұрынғы жайттар еске түседі. Алайда айта алмаймыз. Айтқымыз да келмейді. Бірақ өзі сондай қуанышты, - дейді Гүлзира Тұяқова.

Рүстем Тұяқовтың анасы журналистермен сөйлесуге құлық танытпады. Ал Гүлзира інісінің сұхбат бергісі келмейтінін айтты.

"ШАҢЫРАҚ ОҚИҒАСЫ"

2006 жылы шілденің 14-і күні Алматы қаласының шетіндегі Шаңырақ ықшам ауданында "жерді заңсыз басып алды" деген уәжбен салынған үйлерді сүруге келген арнайы жасақ пен тұрғындар арасында қақтығыс болған. Таңертең ерте сот орындаушылары мен әкімдік өкілдері полиция және арнайы техникалармен бірге Шаңырақтағы үйлерді сүру туралы аудандық сот шешімін орындауға барған.

Фотогалерея. Шаңырақ оқиғасы (14 шілде 2006 жыл)

Шаңырақ оқиғасы, 14 шілде 2006 жыл.

1/25 Шаңыраққа ертең сот шешімін орындаушылар келіп, тұрғын үйлерді бұзады дегенді естіген жұрт түнді көз ілмей өткізді.

2/25 Шаңырақта негізінен елдің өзге өңірлерінен күнкөріс қамымен Алматыға қоныс аударғандар тұратын. Сот "олар заңсыз иеленіп алған жерге баспана тұрғызған" деп шешім шығарған.

3/25 Шаңырақтың шетіне полиция жасағы шілденің 14-і ертемен, күн шықпай кірді.

4/25 Өз баспанасын қорғауға бекінген тұрғындар кіреберіс жолды тас үйіп, ескі автокөлік дөңгелектерін қойып жауып тастады.

5/25 Полицияның алдынан шыққан әйелдер олардан елді мекенге кірмей-ақ қоюын жалынып сұрады.

6/25 Оппозиция белсендісі Рысбек Сәрсенбай (ортада) полицияны даулы мәселені келіссөз арқылы бейбіт жолмен шешуге үндеді.

7/25 Басшылардан сот шешімін орындау туралы бұйрық алған полицияның алдын кес-кестеген әйелдер оларды тоқтатуға тырысты.

8/25 Полиция жасағы әйелдердің әлсіз тосқауылын бұзып өтіп, Шаңыраққа кіруге бет алды.

9/25 Полиция әйелдерге күш қолданған соң, бағанадан оқиғаны алыстан сырттай бақылап тұрған адамдар полицейлерге тас лақтыра бастады.

10/25 Бетпе-бет қақтығыстан соң полиция кейін шегінді, екі жақтан да жараланғандар болды.

11/25 Шаңырақ тұрғындары Алматы полициясы бастығының орынбасары Нұрлан Самалиховтан (оң жақтан екінші) жасақты алып кетуін өтінді.

12/25 Осындай талап-тілекті Шаңырақ өкілдері осы жерге келген Алматының Әуезов ауданы әкімі Владимир Устюговке (оң жақтан төртінші) де айтты.

13/25 Билік сөзімізге құлақ асар деп үміттенген тұрғындар өздері алғашқы қақтығыс кезінде кепілге алған полицейлерді босатты.

14/25 Бірақ біраздан соң полиция қайтадан Шаңыраққа кіруге бірнеше мәрте әрекет жасады.

15/25 Бұл жолы полиция тұрғындарға қарсы түрлі арнайы құрал қолданып, өрт сөндіретін команданы да жұмылдырды.

16/25 Полицейлер үйді сүруге қарсылық танытқан адамды әкетіп бара жатыр.

17/25 Мұндай шараға алғаш рет қатысқан кейбір полиция қызметкерінің жүзінен абыржып қалғаны байқалады.

18/25 Әлдекімдер тұрғындар кепілге алған полиция офицерінің үстіне жанғыш зат құйып, от қойды.

19/25 Қатты күйген 24 жастағы полиция офицері Әсет Бейсенов бірнеше күннен соң ауруханада дүние салды.

Шаңырақ оқиғасы кезінде жараланған диссидент, ақын Арон Атабек. Кейін сот оны "Шаңырақтағы жаппай тәртіпсіздікті ұйымдастырды" деп танып, <strong><a href="https://www.azattyq.org/a/1831499.html" target="_self">18 жылға соттады</a></strong>. Тағы үш адамға 14, 15 және 16 жыл түрме жазасын кесті. 20 адамға 1-3 жыл аралығында шартты жаза беріліп, 1 адам ақталды. Түрмеде аурудан әбден әлсіреген Атабекті 2021 жылы күзде өзін толық ақтау туралы талабын орындамастан қамаудан шығарды. Ол денсаулығының нашарлауына түрмедегі қатаң жағдай мен азаптау себеп болғанын айтқан. Арон Атабек 2021 жылы 24 қарашада 68 жасында Алматыда <strong><a href="https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-the-funeral-of-kazakh-dissident-poet-aron-atabek/31580523.html" target="_self">қайтыс болды</a></strong>. — 20/25 Шаңырақ оқиғасы кезінде жараланған диссидент, ақын Арон Атабек. Кейін сот оны "Шаңырақтағы жаппай тәртіпсіздікті ұйымдастырды" деп танып, **18 жылға соттады**. Тағы үш адамға 14, 15 және 16 жыл түрме жазасын кесті. 20 адамға 1-3 жыл аралығында шартты жаза беріліп, 1 адам ақталды. Түрмеде аурудан әбден әлсіреген Атабекті 2021 жылы күзде өзін толық ақтау туралы талабын орындамастан қамаудан шығарды. Ол денсаулығының нашарлауына түрмедегі қатаң жағдай мен азаптау себеп болғанын айтқан. Арон Атабек 2021 жылы 24 қарашада 68 жасында Алматыда **қайтыс болды**.

21/25 Әрекеттері сәтсіз аяқталған соң полиция Шаңырақтан кетті, бірақ жұрт олардың қайтып келуінен сақтанып біразға дейін тарамады.

22/25 Жол үстінде өртке қарсы қызметтің отқа оранған автокөлігі қалды.

23/25 Ашу-ызаға булыққан топтың қаһарынан полицейлерді Шаңырақ тұрғындарының өздері қорғап, оларға араша түсті.

24/25 Тұрғындар қақтығыс кезінде жараланған полиция қызметкерлерін медициналық жедел жәрдем көлігіне жеткізді.

25/25 Шаңырақ қақтығысында жеңіске жеткен тарап болған жоқ. Бұл оқиға қоғам мәселесін күш қолданып шешуге болмайтынын көрсетті.

Үйлерін сүруге қарсы жергілікті тұрғындар мен полиция жасағы арасындағы тірес бірнеше сағатқа созылған, тұрғындар полицияға жанғыш заты бар шөлектер мен тас лақтырған.

Полиция тұрғындарға қарсы арнайы құралдар қолданған: жарқылдақ граната жарып, резеңке оқтармен атқан. Жаппай қақтығыс кезінде 24 жастағы полиция офицері Әсет Бейсеновтің үстіне белгісіз біреулер жанармай құйып өртеп жіберген. Денесінің 70 пайызы күйіп қалған ол 12 күннен кейін Алматы ауруханасында көз жұмған.

2007 жылы қазанда Алматы соты Шаңырақтағы жаппай тәртіпсіздік пен Әсет Бейсеновтің өліміне қатысты іс бойынша төрт адамды айыпты деп таныған.

Фотогалерея. "Шаңырақ ісі" бойынша сот (Алматы, 5 қазан 2007 жыл)

Шаңырақ ісі бойынша сот, 5 қазан 2007 жыл

1/13 Үкім шығатын күні таңертең Алматы қалалық сотының алдына айыпкерлердің туыстары мен дос-жарандары жиналды.

2/13 Соттың ашық өтетіні туралы биліктің уәдесі болғанымен, келген жұрттың жолын шеппен тұрған полиция бөгеп, сот залына кіргізбеді.

3/13 Сот залының есігін мықтап күзеткен полициядан ішке қарай айыпкерлердің қорғаушылары әзер өтті.

4/13 Сот және полиция өкілдері "залда бос орын жоқ" деген сылтаумен, айыпкерлердің туған-туыстарын ішке өткізбей қойды.

5/13 Ең жақын адамына сот үкімі шыққалы жатқанда полицейлер ғимаратқа кіргізбеген соң, әйел шарасыздықтан жылап жіберді.

6/13 Сот залындағы орындардың жартысында полиция формасындағы және жай киім киген адамдар отырды.

7/13 Қоғамдық қорғаушы Жасарал Қуанышалин залдағы орындарды полиция өкілдері мен жай киімді "бейтаныс адамдардан" босатып, айыпкерлердің сыртта қалған туыстарын ішке кіргізуді талап етті.

8/13 Сотқа келгендердің арасында оппозиция қайраткерлері Болат Әбілов пен Төлеген Жүкеев, тәуелсіз журналистер Еермұрат Бәпи, Бақытгүл Мәкімбай болды.

9/13 Қылмыстық іс бойынша 25 адамға "Шаңырақтағы жаппай тәртіпсіздікке қатысып, билікке бағынбады" деген айыптар тағылды.

10/13 Ақын Арон Атабекке (Едігеев) "Шаңырақтағы жаппай тәртіпсіздікті ұйымдастырып, кісі өлтіруге қатысқан" деген айып тағылды.

11/13 Қылмыстық істі Алматы қалалық сотының төрағасы Адайбек Бейімбетов (ортада) бастаған үш қазы қарады.

12/13 Сот Арон Атабекке - 18 жыл, "полиция өкілін өлтірген" деген айып тағылған Құрманғазы Өтегеновке (оң жақтан бірінші) 16 жыл түрме жазасын кесті.

Сот тағы екі адамға 14 және 15 жыл түрме жазасын, 20 адамға 1-3 жыл аралығында шартты жаза беріп, 1 адамды ақтады. Көп жыл түрмеде отырып, аурудан әбден әлсіреген Арон Атабекті билік 2021 жылы күзде өзін толық ақтау туралы талабын орындамастан қамаудан шығарды. Диссидент ақын денсаулығының нашарлауына түрмедегі қатаң жағдай мен азаптау себеп болғанын айтқан. Арон Атабек 2021 жылғы 24 қарашада 68 жасында Алматыда <strong><a href="https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-the-funeral-of-kazakh-dissident-poet-aron-atabek/31580523.html" target="_self">қайтыс болды</a></strong>. — 13/13 Сот тағы екі адамға 14 және 15 жыл түрме жазасын, 20 адамға 1-3 жыл аралығында шартты жаза беріп, 1 адамды ақтады. Көп жыл түрмеде отырып, аурудан әбден әлсіреген Арон Атабекті билік 2021 жылы күзде өзін толық ақтау туралы талабын орындамастан қамаудан шығарды. Диссидент ақын денсаулығының нашарлауына түрмедегі қатаң жағдай мен азаптау себеп болғанын айтқан. Арон Атабек 2021 жылғы 24 қарашада 68 жасында Алматыда **қайтыс болды**.

Сот үкімі бойынша Арон Едігеев (Арон Атабек) 18 жылға, Құрманғазы Өтегенов - 16 жылға, Ерғанат Тараншиев - 15 жылға және Рүстем Тұяқов - 14 жылға бас бостандығынан айырылған. Сотталушыладың барлығы өздеріне тағылған айыптарды терістеген. Жақтастары оларға " қолдан жасалған айыптар тағылды" деп санайды.

Сот тағы 18 адамға үш жылдан шартты жаза кескен. Екі әйел бір жылдан шартты мерзімге сотталып, бір адам ақталған.

Қазір түрмеде Шаңырақ оқиғасы бойынша сотталған үш адам – Құрманғазы Өтегенов, Ерғанат Тараншиев пен Арон Атабек отыр. Бұған дейін олардың да шартты түрде босап шығу мерзімі келгені, бірақ айыппұлдардың төленбеуіне байланысты босатылмай отырғаны айтылған.

Шаңырақ оқиғасы мен оған қатысты ұзаққа созылған сот процесінен кейін билік Шаңырақтағы үйлерді заңдастырып, Шаңырақ ықшамауданы кейін құрылған Алатау ауданының құрамына енгізілген.

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

1985 жылы дүниеге келген.
2006 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және Әлем тілдері университетін бітірген.
2007 жылдан бері Азаттық радиосының тілшісі.

Мақпал жаңа технологиялар, блогосфера, жастар өмірі мен түрлі әлеуметтік мәселелер туралы жазады. Автормен оның Facebook парақшасында да пікірлесуіңізге болады.

Рүстем Тұяқовты түрмеден босатты

AZATTYQ Facebook-та

AZATTYQ VK-да

AZATTYQ Youtube-та

Шаңырақ оқиғасы, 14 шілде 2006 жыл.

Шаңырақ ісі бойынша сот, 5 қазан 2007 жыл

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

Айдар

Ұқсас

Диссидент Арон Атабек 65 жасқа толды

«Шаңырақ ісі». Шартты жазамен ерте босауға қатысты қорқыныш пен үміт

Шаңырақ оқиғасы: 10 жылдан кейін

Арон Атабекке рақымшылық жаcауға шақырды

Тұрғындар «артық сөз айтудан» жалтарады

Accessibility links

Жазылыңыз

Рүстем Тұяқовты түрмеден босатты

AZATTYQ Facebook-та

AZATTYQ VK-да

AZATTYQ Youtube-та

Шаңырақ оқиғасы, 14 шілде 2006 жыл.

Шаңырақ ісі бойынша сот, 5 қазан 2007 жыл

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

Айдар

Ұқсас

Диссидент Арон Атабек 65 жасқа толды

«Шаңырақ ісі». Шартты жазамен ерте босауға қатысты қорқыныш пен үміт

Шаңырақ оқиғасы: 10 жылдан кейін

Арон Атабекке рақымшылық жаcауға шақырды

Тұрғындар «артық сөз айтудан» жалтарады