Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Ерік Асанбаев (сол жақта) және Серікболсын Әбділдин Қазақ ССР Жоғарғы кеңесі төралқасында отыр. Мінберде - Нұрсұлтан Назарбаев. Сурет «Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1992-1993» кітабынан алынды.
25 жыл бұрын, 1990 жылы сәуірдің 24-і Нұрсұлтан Назарбаев Қазақ ССР-інің президенті болып сайланды. Бірақ, Қазақстанда тұңғыш президент күні ретінде 1991 жылдың 1 желтоқсаны аталады.
ЖОҒАРҒЫ СОВЕТТЕГІ САЙЛАУ
1990 жылы наурыздың 15-іне СССР-де алғаш рет президенттік институт енгізіліп, сол кездегі одақ жоғарғы советінің төрағасы, компартия орталық комитетінің бас хатшысы Михаил Горбачев СССР президенті болып сайланды. Осыдан кейін Қазақстанда да президент институтын енгізу туралы бастама көтерілді. Бұл кезде Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстанның бірінші хатшысы болып сайланғанына он ай болған еді. Баспасөз бетінде «президент – егемендік кепілі» дейтін жұмысшылар мен интеллигенцияның және түрлі ұжымдардың ұсыныстары жиі жарияланды.
Көп ұзамай, сәуірдің 12-іне «Қазақ ССР президенті қызметін тағайындау және Қазақ ССР Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы жарияланып, талқылауға ұсынылды. Арада екі апта өтісімен, сәуірдің 24-іне жоғарғы советтің сессиясы өтіп, сол күні заң қабылданып, Қазақ ССР президентін сайлады. Сөйтіп Нұрсұлтан Назарбаев өзі басқаратын жоғарғы советте өзі президент болып сайланды.
1990 жылғы 25 сәуірде шыққан "Социалистік Қазақстан" газетінің көшірмесі.
Қазақстан компартиясы орталық комитетінің пленумы туралы ресми ақпаратта «Қазақ ССР президенті қызметіне кандидат ұсыну туралы мәселе қарап, жасырын дауыс беру бюллетеніне бірінші хатшы Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасы енгізіліп, оның бірауыздан қолдау тапқаны» айтылған. Сол кездегі баспасөз бетінде жарияланған деректерге қарағанда «халық депутаттары тарапынан кейде түсіністікпен, кейде айтыс-тартыспен өткен отырыс сағат тілі түнгі онға таяғанда аяқталып, Қазақ ССР-інің тұңғыш президенті болып Нұрсұлтан Назарбаевтың сайланғаны жарияланған».
Осы оқиға туралы «Социалистік Қазақстан» газеті «Көп ұлтты республикамыздағы барша адамдарына өмірбаянының әр жолы етене таныс Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың сол бір сәтте үлкен тебіреніс үстінде тұрғанын Жоғарғы Советтің мәжіліс залында бас қосқан халық депутаттары ғана емес, теледидар арқылы бүкіл халық көрді. 1990 жылдың 24 сәуірі – республика тарихына айрықша қастерлі күн болып енеді» деп жазды.
Осы саяси оқиғадан кейін баспасөзде «Қазақстанның тұңғыш президенті» дейтін тұрақты тіркес пайда болды.
ФОТОГАЛЕРЕЯ: Ширек ғасыр үздіксіз президент
Назарбаевтың биліктегі 30 жылы
1/291989 жылы 22 маусым күні Қазақ ССР компартиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы болып сайланғаннан кейін жыл өтпей жатып Нұрсұлтан Назарбаев 1990 жылдың ақпан айынан бастап Қазақ ССР Жоғары Кеңесінің төрағасы әрі Қазақ ССР коммунистік партиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін қоса атқарды. Ол коммунистік және советтік билік номенклатурасының барлық сатысынан өткен болатын.
Суретте: СССР президенті және Советтік коммунистік партия орталық комитетінің бас хатшысы Михаил Горбачев (оң жақта) пен Қазақ ССР президенті әрі Қазақ ССР компартиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы Нұрсұлтан Назарбаев. Мәскеу, 25 қыркүйек 1990 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
2/291990 жылы 24 сәуір күні Қазақ ССР Жоғары Кеңесі «Қазақ ССР президенті қызметін тағайындау және Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады. Сол күні Жоғары Кеңес жаңадан тағайындалған ең биік лауазымды қызметке 49 жастағы Нұрсұлтан Назарбаевты сайлады.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев (сол жақта) Қазақ ССР делегациясының баспасөз мәслихатында. Мәскеу, 1981 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
3/291991 жылғы 1 желтоқсан күні Қазақстан тарихында тұңғыш рет бүкілхалықтық президент сайлауы өтті. Бұл сайлауға кандидат болып түскен жалғыз адам - Нұрсұлтан Назарбаев Қазақ ССР президенті болып қайта сайланды.
Суретте: Қазақ ССР президенті сайлауына баламасыз түскен Нұрсұлтан Назарбаев сайлау учаскесінде өзіне дауыс беріп жатыр. Оң жақта тұрған - әйелі Сара Назарбаева. Алматы, 1 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
4/29Ресми мәлімет бойынша, алғашқы бүкілхалықтық президент сайлауына дауыс беру құқығына ие республика азаматтарының 88,2 пайызы қатысқан. Олардың 98,7 пайызы Назарбаевқа қолдау білдірген. Содан бері Назарбаев Қазақстанды үздіксіз басқарып келеді.
Суретте: Қазақ ССР президенті болып қайта сайланған Нұрсұлтан Назарбаев ұлықтау рәсімінде. Алматы, Республика сарайы, 10 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
5/29Президент сайлауынан соң, 1991 жылы 16 желтоқсан күні Қазақстан бұрынғы Совет Одағы құрамындағы республикалардың ең соңғысы болып тәуелсіздігін жариялады. Арада тағы бірнеше күн өткенде Алматыда ТМД ұйымы (Тәуелсіз мемлекеттер достастығы - ред.) құрылғаны туралы келісімге қол қойылды.
Суретте: ТМД-ны құру туралы декларацияға қол қою рәсіміне қатысқан мемлекеттер басшылары. Алматы, 21 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
6/29Президент Назарбаевтың жарлығымен құрылған Қазақстан халықтарының ассамблеясы көтерген бастама бойынша 1995 жылы 29 сәуір күні Қазақстанда Нұрсұлтан Назарбаевтың президенттік өкілетін 2000 жылғы желтоқсанның 1-іне дейін ұзарту туралы бүкілхалықтық референдум өтті. Ресми мәліметке сәйкес, сайлаушылардың 91,26 пайызы қатысқан дауыс беру нәтижесі бойынша, олардың 95,46 пайызы Назарбаевтың өкілетін ұзартуды мақұлдаған. Бұдан соң Қазақстанда президент сайлауын мерзімінен бұрын өткізу және референдум жасау «дәстүрге» айналды.
Суретте: Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев астық алқабында. 1992 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
7/29Соңғы ширек ғасырдан астам уақытта Қазақстанда бүкілхалықтық президент сайлауы бес рет – 1991, 1999, 2005, 2011 және 2015 жылдары өткізілді. Қазақ ССР-і кезіндегі алғашқы сайлаудан басқалары заңда белгіленген мерзімінде емес, кезектен тыс өтті.
Сурет: Қазақстан президенті болып қайта сайланған Нұрсұлтан Назарбаев ант беріп тұр. Астана, 20 қаңтар 1999 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
8/292005 жылғы 4 желтоқсанда мерзімінен бұрын өткен президент сайлауында Нұрсұлтан Назарбаев, ресми мәлімет бойынша, дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың 91 пайызының қолдауына ие болып, жеті жыл мерзімге Қазақстан президенті болып тағы сайланды.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев әйелі Сара Назарбаевамен дауыс беруге сайлау учаскесіне келді. Астана, 4 желтоқсан 2005 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
9/292005 жылғы 4 желтоқсанда Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан президенті болып сайланғаны туралы Орталық сайлау комиссиясы берген куәлік. Астанадағы Қазақстанның тұңғыш президенті мұражайынан түсірілген сурет.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
10/29Қазақстан орталық сайлау комиссиясының ресми мәліметі бойынша, 2011 жылғы 3 сәуірде мерзімінен бұрын өткен президент сайлауына дауыс беруге қатысқан азаматтардың 95 пайыздан астамы Нұрсұлтан Назарбаевты қолдаған.
Суретте: Қазақстан президенті қызметіне кезекті мәрте сайланған Нұрсұлтан Назарбаев ант беру рәсімінде. Астана, 8 сәуір 2011 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
11/29Президент Назарбаевтың тұсында Қазақстанда жоғарғы заң шығарушы орган - парламент бірнеше рет таратылды. Парламентті кезекті рет таратқан соң, 1995 жылдың наурыз айынан 1996 жылдың қаңтарына дейін президент Назарбаев заң шығару өкілетін өзіне алып, заң күші, тіпті, конституциялық заң күші бар ондаған жарлық шығарды. Осы кезеңде Қазақстанда Негізгі заң қайта жазылып, 1995 жылы 30 тамыз күні бүкілхалықтық референдум арқылы жаңа Конституция қабылданды.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев (ортада - "хан тағында") "Көшпенділер" фильмін түсіру кезінде. 17 ақпан 2004 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
13/29Саяси оппоненттері Нұрсұлтан Назарбаевтың жоғары билікте отырған кезде Қазақстан Конституциясын өзіне ыңғайлап, оған толықтырулар мен өзгерістер енгізуді әдетке айналдырғанын айтады. Мысалы, 1998 жылғы қазан айында Конституцияға бірден 19 түзету енгізілген соң 1999 жылы қаңтарда кезектен тыс президент сайлауы өтті. 2007 жылы мамырда Конституцияға енгізілген кезекті түзетулердің арқасында Нұрсұлтан Назарбаев президент сайлауына еш шектеусіз түсе беретін айрықша құқық иеленді. Сондай-ақ кейін "Қазақстанның тұңғыш президенті" деген ресми атаққа ие болып, іс жүзінде қылмыстық қудалауға жатпайтын тұлғаға айналды.
Суретте: Алматы қаласындағы көше жарнамасы. 7 қаңтар 2009 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
14/291995 жылдың сәуірінде өткізілген президенттің өкілеттігін ұзарту жөніндегі референдумды қоса алғанда, Қазақстанда 1995 жылдан бастап өткізілген президенттік және парламенттік сайлаулар Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы сияқты халықаралық ұйымдар тарапынан демократия стандарттары мен Қазақстанның халықаралық міндеттемелеріне сәйкес деп танылмаған.
Суретте: Астанадағы "Қазақ елі" монументіндегі президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бейнесі.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
15/29Қазақстанда 1999 жылы мерзімінен бұрын өткен президент сайлауы кезінде Нұрсұлтан Назарбаевтың сайлау штабы сайлау біткен соң «Отан» саяси партиясына айналды. Кейін атауын «Нұр Отан» партиясы деп өзгерткен саяси ұйым қазір Қазақстанда заң шығарушы, атқарушы және жергілікті өкілді органдарды бақылап отыр. Елдегі ең ірі саяси партияның құрылымы мен жұмысында бір кездегі советтік коммунистік партияға ұқсастықтар да бар.
Суретте: Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзі басқаратын «Нұр Отан» партиясының жиынында сөйлеп тұр. Астана, 25 қараша 2011 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
16/292010 жылы 15 маусым күні Қазақстанда билікте отырған елдің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа «Елбасы» (орысша «Лидер нации») деген ресми атақ беру заңмен бекітілді. Заң бойынша, Елбасының бейнесін бүлдіру әрекеттерін жасағандарға айыппұл немесе бір жылға дейін бас бостандығынан айыру, ал баспасөз құралдары арқылы жасалған нақ сол әрекеттер үшін үш жылға дейін бас еркіндігінен айыру жазасы қарастырылған. Заңда Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасына қол тигізбеу құқығы да атап жазылып, оны бұзғандарға бес жылға дейін бас еркіндігінен айыру жазасы белгіленді.
Суретте: Қазақ-түрік университетінің музейіндегі Назарбаев бюсті. Түркістан, 2002 жыл. (Сурет авторы - Асылхан Әбдірайым.)
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
18/29Осы уақытқа дейін жүзден астам кітаптың авторы атанған президент Нұрсұлтан Назарбаев 1997 жылы шыққан бір кітабында «қаусап қалса да, СССР-ді 18 жыл басқарған» Леонид Брежневті сынаған еді. Қазақстанда Назарбаевтың кітаптарына арналған көрмелер, ғылыми-практикалық жиындар, байқаулар мен тағы да басқа көптеген шаралар тұрақты өткізіліп тұрады. Сонымен бірге, тұңғыш президент ән шығарған, тіпті Қазақстанның мемлекеттік әнұранына да өлең жолдарын жазған автор ретінде аталады.
Суретте: Ұлттық кітапхана сөресіндегі Нұрсұлтан Назарбаевтың кітаптары. Алматы, 4 шілде 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
19/29Қазақстанда елдің тұңғыш президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев атында универститет пен зияткерлік мектептер, бірнеше қор, мұражайлар, саябақтар мен тарихи-мәдени орталықтар жұмыс істейді. Қазақстан ғылым академиясы оны «Ғасыр ғұламасы» деген атақпен марапаттаған.
Суретте: Астанадағы Назарбаев университеті. 29 қараша 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
21/29Бұрынғы СССР құрамында болған елдер арасында тек тек Қазақстанда ғана совет кезінде билікке келген басшы әлі басқарып отыр. 2016 жылы совет кезінен бері билікте ұзақ отырған Өзбекстан президенті Ислам Каримов қайтыс болды. Оның орнына Шавкат Мирзияев президент болып сайланды.
Суретте солдан оңға: Өзбекстан президенті Ислам Каримов пен Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев. Астана, 7 қыркүйек 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
22/292011 жылғы 16 желтоқсан күні Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласында бірнеше айға созылған мұнайшылар ереуілі күшпен басылып, полиция атқан оқтан 16 адам қаза тапты. Жаңаөзен оқиғасынан кейін Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Германияға ресми сапармен барды. Жергілікті журналистің Жаңаөзен оқиғасына қатысты сұрағына ол «Полицияның ісі дұрыс болды, өкінішке қарай, адамдар қаза тапты... Германияда тәуелсіздік күні ондаған мас жігіт адамдарды сабап, балаларды ұрып, микрофонды сындырып, азғантай ғана полицейлерді жараласа, не істер едіңіздер?» деп жауап берді.
«Жаңаөзен ісі» бойынша жергілікті абақты басшысы, бірнеше полицей, Маңғыстау облысы әкімі орынбасары, Жаңаөзен әкімі, мұнай компаниясы менеджерлері және оппозиция өкілі, «жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушылар» сотталды.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев Жаңаөзен оқиғасы кезінде кезекшілік атқарған полицейлермен кездесіп тұр. Жаңаөзен, 22 желтоқсан 2011 жыл
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
23/29"Бүгінде жасы 73-тен асқан Нұрсұлтан Назарбаев алдағы уақытта кезекті мәрте президент сайлауына түсуі мүмкін екенін жоққа шығармайды" деп жазды Батыс басылымдары 2014 жылы. Сол жылы ақпанда өзінен болашақта сайлауға түсетіні туралы сұраған Bloomberg журналисінің сұрағына Назарбаев: «Мен 2016 жылғы желтоқсанның аяғына дейінгі мерзімге сайланғанмын, уақыты келгенде көрерміз» деп жауап берген.
Суретте: Президент Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халықтарының бірлігі күнгі жиында сөйлеп тұр. Алматы, 1 мамыр 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
25/292015 жылы ақпанда Қазақстан халқы Ассамблеясы (президент жанындағы кеңесші органды президенттің өзі басқарады) осы жылы елде кезектен тыс президент сайлауын өткізу туралы ұсыныс жасады. Ассамблея сайлау өткізу қажеттігін «жаһандық сынақтардан сәтті өтуі үшін ел президентіне жалпыхалықтық сенім білдірудің жаңа мандатын беру қажеттігімен» түсіндірген. Бұл бастаманы билік партиясынан жасақталған парламент, бірқатар билікшіл партиялар мен президенттің өзі қолдап, Назарбаев сайлауды сәуірдің 26-сына тағайындау туралы жарлық шығарған. Бұл жолғы кезектен тыс сайлауға Назарбаевқа бәсекелесі ретінде көпшілік жұртқа аса таныс емес екі адам – өзін өзі ұсынған Әбілғазы Құсайынов пен билікшіл Қазақстан коммунистік халықтық партиясы кандидаты Тұрғын Сыздықов түсіп жатыр.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясы сессиясында. Астана, 23 сәуір 2015 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
26/292016 жылы күзде Нұрсұлтан Назарбаев Bloomberg агенттігіне сұхбат берді. Сұхбатында ол "2020 жылға дейін жұмыс істейтінін" айтты. Ол агенттік тілшісіне қалжыңға сүйеп, "ал 2020 жылы біз екеуміз қайта кездесеміз" деді. Назарбаев келесі сайлауға түсу туралы айтуға ертерек екенін, бұл мәселенің халық қолдауына, өзінің денсаулығына байланысты шешілетінін мәлімдеді. Осы жолы ол билікті біреуге мұраға беріп кету ойы жоқ екенін айтты.
Суретте: Назарбаев Bloomberg тілшілерімен әңгімелесіп отыр. Агенттік сайтында әңгіменің 2016 жылы 22 қарашада Астанада Ақорда резиденциясында болғаны жазылған. Bloomberg «бұрынғы СССР елдері басшылары ішінде билікте ең ұзақ отырған лидер экономикалық дағдарыс кезінде демократиялық реформа жасамай, бұл процесті екі онжылдық бойы кешіктіріп келеді» деп жазған.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
28/292017 жылы 25 қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаев жергілікті телеарнадан сөйлеп, Қазақстан халқына үндеу жариялады. Ол билік тармақтары арасында билік өкілеттіліктерін бөлу реформасын бастайтынын мәлімдеді. Назарбаев өзіне тиесілі бірқатар өкілеттікті парламент пен үкіметке беретінін айтты. Ол бұл ниетін "қазіргі заман талаптары" мен "демократиялық реформалар рухына" сәйкес болу мақсатымен түсіндірді. Конституцияға енгізілетін өзгерістерді парламент екі жұмыс күні ішінде мақұлдады. Биліктің айтуынша, бұл өзгерістер елдің жағдайына қатысты парламент пен үкіметтің жауапкершілігін күшейтеді. Freedom House халықаралық ұйымы реформаны "ескі фасадқа жағылған тағы бір қабат бояу" деп атады.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
29/292019 жылғы 19 наурызда Астана уақытымен сағат 19:00-да Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев республикалық телеарналардан халыққа үндеу жасап, президенттік өкілетін тоқтататынын мәлімдеді. Назарбаев үндеу жасап жатқанда қол қойған "Қазақстан Республикасы президентінің өкілетін атқару туралы" жарлыққа сәйкес, оның президенттік өкілеті 20 наурызда тоқтатылады. Назарбаев сайлауға дейін уақытша президент қызметін парламент сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев атқаратынын айтты.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев биліктен кететінін жариялаған сәт. Астана, 19 наурыз 2019 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Previous slide
Next slide
«ЖАЛАУЫМЫЗ – ҚЫЗЫЛ, МАҚСАТЫМЫЗ – СОЦИАЛИЗМ»
Сол күнгі пленум СССР және Қазақ ССР гимндерімен ашылды. Пленумға Нұрсұлтан Назарбаев төрағалық етті. Жиында «Қазақ ССР президентін тағайындау және Қазақ ССР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы қаралған.
Алдын-ала баспасөзде талқыланған заңда президенттің бес жылға сайланатыны көрсетілген. Бірақ, заң жобасын депутаттарға түсіндірген депутат Сұлтан Сартаевтың айтуынша, тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаевтың алғашқы мерзімі 6 жылға созылған. Сұлтан Сартаев оны «президент сайлауын жоғарғы совет депутаттарын сайлаумен қатар келтірмес үшін жасалған» деп түсіндірген.
Қазақ ССР-і президенті Нұрсұлтан Назарбаев (сол жақта) пен СССР президенті Михаил Горбачев. 1990 жыл.
Қазақ ССР президенті туралы конституциялық заңда «Президенттік билікті теріс пайдалану мүмкіндігіне жол бермейтін тежеу мен қарсы тұтқа жөнінде» бірнеше бап арналған. Ол заңда «Президент болып Қазақ ССР-інің 35 жасқа толған және 65 жастан аспаған, Қазақ ССР территориясында 10 жыл тұрақты тұратын азаматы сайлана алады. Бір адам қатарынан екі мерзімнен астам Президент бола алмайды» деп атап көрсетілген.
Сұлтан Сартаевтың түсіндіруінше, президенттік билікке күшті қарсы тұтқа ретінде Қазақ ССР Конституциялық қадағалау комитеті құрылған. Ол президент жарлықтарының Конституцияға және заңдарға сәйкес келуі тұрғысынан оларға бақылау жасауы тиіс. Жоғарғы советтің ерекше өкілеттіктері де Қазақ ССР президенті қызметінің шептерін айқындауы тиіс болған.
Президент болып сайланысымен Нұрсұлтан Назарбаев депутаттар алдына сөз сөйлеп, «Одақтас республиканың СССР-дан шығуына байланысты мәселелерді шешу тәртібі туралы» СССР заңы туралы айтқан.
– Бұл заң ертең-ақ Одақтан шығу правосын жүзеге асыру туралы мәселе туа қалатынын әсте білдірмейді, біздің жалауымыз қызыл, біздің мақсатымыз – осы сөздің лениндік ұғымындағы ізгілікті социализм болғанын және болып қала беретінін біз тағы да барынша бекемдікпен әрі жауапкершілікпен мәлімдейміз, - деді Назарбаев өз баяндамасында.
Назарбаев өзінің президент ретіндегі алғаш жасаған осы баяндамасында «әлдебір демагогтар компартияны қоғамдағы басшылық рөлден аластату туралы әңгімелер айтып, адамдарды адастырып отырғанын» да айтып өткен.
«ТҰҢҒЫШ ПРЕЗИДЕНТ КҮНІ – 24 СӘУІР»
Азаттық тілшісі 1990 жылы Қазақ ССР президентін сайлау процесіне қатысқан, сол кездегі Жоғарғы совет депутаты Серікболсын Әбділдиннен тұңғыш президент сайлауы кезіндегі саяси атмосфера қалай болғаны жайлы сұраған еді.
Тәуелсіз мемлекеттер достастығын құру туралы декларацияға қол қою рәсіміне қатысқан мемлекеттер басшылары. Алматы, 21 желтоқсан 1991 жыл.
– Пленумның күн тәртібіне сол кездегі президиум төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев елде президенттік институт енгізу керек деді. Өз алдына жеке заң қабылдауға мұрша болмады. Сондықтан Қазақ ССР-і Конституциясына өзгеріс енгізу керек болды. Көптеген айтыс, тартыс өтті. Содан кейін президент сайлау түнге қалды. Кей депутаттар шаршағанын білдіріп, «кейінге қалдырайық, баламалы сайлау өткізейік» деген сөзіне Назарбаев көнбеді. Сөйтіп сағат онға дейін жұмыс істеп Назарбаевты сайладық,- дейді ол.
Серікболсын Әбділдиннің айтуынша «президенттікке балама кандидатура ұсыну мәселесін көтерген жиырмаға жуық депутат Нұрсұлтан Назарбаевқа қарсы дауыс берген. Оның сөзінше, СССР президенті Михаил Горбачев жариялаған жариялылықтан кейін республикада демократиялық бағытқа көшуді қолдаушылар көбейгенімен билікке қарсы оппозиция болмаған. Сол себепті «Қазақстанда коммунистер биліктен кетуі тиіс» дейтін ашық ұрандар да айтылмаған.
Бұрынғы Қазақ ССР Жоғарғы Советінің төрағасы, оппозициялық саясаткер Серікболсын Әбділдин.
Қазіргі уақытта желтоқсанның бірі – Қазақстанның тұңғыш президенті күні ретінде атап өтіледі. Бірақ, 1990 жылы 24 сәуірде парламенттегі президент сайлауына қатысқан Серікболсын Әбділдин Қазақстан президенттік институт енгізілген сәуірдің 24-ін тұңғыш президент күні деп санайды.
Қазақ ССР президенті Нұрсұлтан Назарбаев 1991 жылы желтоқсанның бірінде жалпыхалықтық сайлауда қайта сайланды. 1995 жылы сәуірдің 29-ына референдум арқылы өз өкілеттігін 2000 жылға дейін ұзартты. Одан кейін, 1999 жылы, 2005 жылы және 2011 жылы өткен сайлауларда (екеуі - мерзімінен бұрын өткен) тағы да президент болып сайланды. Биыл 75 жасқа толатын Назарбаев сәуірдің 26-сында өтетін кезектен тыс президент сайлауына тағы да қатысады.
