Калі чвэрць стагодзьдзя таму Ўладзімір Пуцін узяў уладу ў постсавецкай Расеі, ён адразу пачаў вяртаць Маскве статус сусьветнай дзяржавы, пішуць карэспандэнты Радыё Свабодная Эўропа/ Радыё Свабода Майкл Сколан і Фруд Бэжан.
Спатрэбілася 15 гадоў, каб Расея змагла назваць сваю вайсковую інтэрвэнцыю ў грамадзянскай вайне ў Сырыі доказам вяртаньня сваёй сілы і ўплыву на міжнароднай арэне.
Масква скарысталася гэтым іміджам, каб пашырыць уплыў на Блізкім Усходзе і па-за яго межамі, супрацьпастаўляючы сябе Захаду.
Цяпер жа падзеньне ўраду прэзыдэнта Башара Асада, ключавога хаўрусьніка Масквы, стала сур’ёзным ударам па амбіцыях Расеі як вялікай дзяржавы.
«Вайсковая авантура Пуціна ў Сырыі была накіраваная на тое, каб паказаць, што Расея — вялікая дзяржава, здольная распаўсюджваць свой уплыў за мяжой, — кажа экспэрт па Блізкім Усходзе Філіп Сьміт. — Страта Сырыі — гэта магутная аплявуха для Пуціна».
Зрынаньне Асада азначае ня толькі ўдар па рэпутацыі Расеі, але і, верагодна, вялікую стратэгічную паразу.
У Сырыі месьцяцца два важныя вайсковыя аб’екты Расеі: авіябаза ў Хмэйміме і марская база ў Тартусе. Апошняя — адзіная цеплаводная база Расеі, якая дае Маскве выхад у Міжземнае мора.
«Расея выкарыстоўвала свае базы ў Сырыі для распаўсюду ўлады як на ўсходнім Міжземнамор’і, так і на ўвесь рэгіён Блізкага Ўсходу», — кажа Сьміт.
Падзеньне рэжыму Асада ў Сырыі ў фатаздымках
Звышпатрабавальны актыў
У 2015 годзе вайсковая інтэрвэнцыя Расеі ў Сырыі зьмяніла ход вайны. Маштабныя авіяўдары Масквы па пазыцыях паўстанцаў дапамаглі сырыйскай арміі вярнуць вялікія тэрыторыі і захаваць уладу Асада.
Сырыйская кампанія Масквы пачалася праз год пасьля ўварваньня на крымскі паўвостраў і падтрымкі сэпаратыстаў на ўсходзе Ўкраіны.
Расея скарысталася сваім умяшаньнем і ў Сырыі, і ва Ўкраіне, каб паказаць сябе як сілу, здольную кінуць выклік ЗША, NATO і Захаду агулам, пашыраючы ўплыў ад Міжземнамор’я да Афрыкі і Лацінскай Амэрыкі.
Пасьля поўнамаштабнага ўварваньня ва Ўкраіну ў лютым 2022 году Сырыя стала для Масквы яшчэ больш значным актывам, але таксама паставіла яе перад праблемай падтрымкі вайсковых кампаній на двух франтах.
Зь меркаваным падзеньнем вайсковых аб’ектаў Расеі ў Сырыі пасьля краху ўраду Асада задача стала яшчэ больш складанай.
Расея ўжо сур’ёзна ўцягнутая ў буйны контранаступ з мэтай вяртаньня кантролю над захопленым Украінай паўднёвым захадам Курскай вобласьці, і цяпер разьлічвае на дапамогу паўночнакарэйскіх войскаў. Адначасова Масква спрабуе захапіць як мага больш тэрыторый на ўсходзе Ўкраіны перад магчымымі мірнымі перамовамі.
Вайсковыя аб’екты Расеі ўздоўж міжземнаморскага ўзьбярэжжа заходняй Сырыі могуць апынуцца пад кантролем баевікоў з групоўкі «Хаят Тахрыр аш-Шам», прызнанай тэрарыстычнай у ЗША, і іх хаўрусьнікаў.
Старшы навуковы супрацоўнік Вашынгтонскага Інстытуту Арон Зэлін адзначае, што ў Расеі цяпер няма такога ўзроўню ваеннага патэнцыялу, каб абараніць свае аб’екты ў Сырыі.
«Важна памятаць, што цяпер Расея вядзе ва Ўкраіне больш маштабную вайну, чым ў 2015 годзе, калі яна ўпершыню ўвайшла ў Сырыю», — кажа Зэлін.
«Расея таксама мае свае сілы ў Трапічнай Афрыцы. І, у адрозьненьне ад сытуацыі дзесяцігадовай даўнасьці, калі Расея валодала групоўкай „ПВК Вагнэра“ пад кіраўніцтвам [Яўгенія] Прыгожына… цяпер Расея ня мае таго ж узроўню магчымасьцяў для вырашэньня такіх задач».
Зэлін адзначыў, што страта марской базы ў Тартусе была б «вельмі сур’ёзнай стратай для Расеі».
«Гэта адзіны цеплаводны порт Расеі, які яна можа выкарыстоўваць для марскіх апэрацый і дэманстрацыі сілы, — кажа ён. — Страта яго фактычна адрэжа Расею ад цэнтру Блізкага Ўсходу».
Масква не ўвяла сухапутныя войскі, каб дапамагчы Дамаску, які 8 сьнежня апынуўся пад кантролем паўстанцаў «Хаят Тахрыр аш-Шам» і іх хаўрусьнікаў. Расея правяла дзясяткі авіяўдараў, пасьля таго як баевікі пачалі наступ на сілы Асада ў канцы лістапада, але абмежаванае ўмяшаньне Масквы не змагло спыніць прасоўваньне паўстанцаў.
Экспэрты лічаць, што Расея заплаціць высокую цану за правал у Сырыі.
«Падзеньне Асада — гэта значны ўдар па прэтэнзіях Расеі заставацца сусьветнай дзяржавай, здольнай падтрымліваць вайсковы і палітычны ўплыў за мяжой», — адзначае Хамідрэза Азізі, супрацоўнік Нямецкага інстытуту міжнароднай палітыкі і бясьпекі.
Пасьля гэтага гульцы зь іншых рэгіёнаў, такіх як Лацінская Амэрыка і Афрыка, могуць «пачаць пераасэнсоўваць свае адносіны і залежнасьць ад Расеі», — дадае ён.
Як выглядалі зоны кантролю ў Сырыі на 7 сьнежня:
Форум