Liri dhe frikë: Rusët thellësisht të ndarë lidhur me trashëgiminë e Gorbachevit
Ish-lideri sovjetik, Mikhail Gorbachev.
Historiani rus, Andrei Zubov, ishte 33-vjeçar kur mori pjesë në konferencën në Leningrad më 1985. Në atë konferencë ai dëgjoi se Mikhail Gorbachev, 54 vjeç, u zgjodh në postin e sekretarit të Përgjithshëm të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik.
“Më kujtohet se nuk mund t’iu besoja veshëve të mi”, tha ai për Shërbimin rus të Radios Evropa e Lirë. “E kuptova menjëherë se akullnaja e madhe e makinerisë totalitariste të komunizmit po shkatërrohej....Deri në atë moment, kishte vetëm një rrugë qorre”.
Gorbachev vdiq më 30 gusht në moshën 91-vjeçare dhe vdekja e tij edhe një herë nxori në pah ndarjet e thella në mesin e rusëve, teksa shumë e kritikuan atë për shkatërrimin e supozuar të një superfuqie botërore, e të tjerët e lavdëruan ish-liderin sovjetik për hapjen ndaj botës, diçka e paimagjinueshme para ardhjen së tij në pushtet.
Vite para se Gorbachev të vinte në pushtet, Zubov tha se “ne ndiheshim sikur po jetonim në një shtet të okupuar”.
“Njerëzit e ndershëm që herët tentuan ta izolonin veten ose të paktën të kishin kontakt minimal me pisllëkun dhe gënjeshtrat që krejtësisht mbuluan sistemin e Partisë Komuniste”, tha ai.
Shumë rusë – përfshirë edhe ata që zëshëm mbështesin Vladimir Putinin dhe besojnë se ai “ka ngritur në këmbë Rusinë” gjatë 23 vjetëve në postin e presidentit dhe kryeministrit – e fajësojnë personalisht Gorbachevin për kolapsimin e perandorisë sovjetike, duke i injoruar dëshmitë se sistemi kishte nisur të dilte jashtë kontrollit.
“Gjithçka ndodhi për shkak të dobësimit dhe mungesës së vullnetit të një njeriu i cili gjatë gjashtë vjetëve shkatërroi atdheun tonë”, tha Vladimir Solovyov, një publicist pro-Kremlinit. Ai këto komente i bëri në një video-blog të publikuar një ditë pas vdekjes së Gorbachevit. “Në vetëm gjashtë vjet, ai tradhtoi të gjithë kampin socialist. A e kuptoi se çfarë po bënte? Jo, nuk e kuptoi”.
Historiani pro-Kremlinit, Modest Kolerov, shkroi në Telegram se vdekja e Gorbachev, e mbushi atë “me dhimbje... për shtetin që ai qëllimisht e shkatërroi dhe dhjetëra miliona viktima që rezultuan nga ajo vrasje. Jam i lumtur që ai jetoi kaq gjatë sepse edhe fëmijët tanë tani e dinë se kush ishte ai... Bashkimi Sovjetik ka vdekur. Rusia jeton. Sfidat vazhdojnë”.
Blogeri nga Shën Petersburgu, Anatoly Nesmiyan, shprehu zhgënjimi që Gorbachevi kurrë nuk ishte i pandehuri kryesor “në tribunal për hetimin e krimeve kundër shtetit tonë”.
Të tjerët, megjithatë u përqendruan jo në atë që Gorbachevi supozohet se i bëri Bashkimit Sovjetik, por në atë që ai bëri për qytetarët sovjetikë. Të paktën për një periudhë të shkurtër kohore, balanca e menduar e pushtetit midis shtetit dhe individit – që peshonte shumë në favor të shtetit përgjatë historisë ruse, veçanërisht të marrjes së pushtetit nga bolshevikët përmes Terrorit të Madh të diktatorit, Josef Stalin dhe Epokës së Ngecjes – ndryshoi nën udhëheqjen e Gorbachevit.
“Gorbachevi refuzoi pushtetin e madh, shpërbëri qeverinë totalitare dhe i dha liri shteteve tona”, shkroi në Twitter, Fyodor Velembovsky, ish-politikan opozitar dhe aktivist i organizatës së ndaluar për të drejtat e njeriut, Memorial. Kjo organizatë u krijua gjatë pushtetit të Gorbachevit dhe u ndalua nga Putini.
Mikhail Gorbachev: Jeta në foto
1/21Ish-udhëheqësi sovjetik, Mikhail Gorbachev, i cili ka vdekur më 30 gusht 2022, në moshën 91-vjeçare, duke folur gjatë një prezantimi të autobiografisë së tij, “Gorbachev në jetë”, më 29 shkurt 2016.
“Sa më shumë që mendoj për jetën time, aq më shumë e shoh se ngjarjet më të mëdha dhe më të rëndësishme kanë ndodhur papritmas”, ka thënë Gorbachev.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
2/21Gorbachev i ri duke pozuar për një fotografi në moshën 19-vjeçare, me një medalje të punës, që e kishte fituar për ngasjen e një kombajne në rrafshnaltat e Rusisë jugore.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
3/21Gorbachev i ri duke udhëhequr një delegacion të Partisë Komuniste në Stavropol, më 1966. Pikërisht në Stavropol ai kishte filluar karrierën e tij në partinë që një ditë edhe do ta drejtonte.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
4/21Gorbachev (i treti nga e djathta) gjatë festimit të Revolucionit të Tetorit në Stavropol, në vitet e 1960-ta. Komunisti i ri u ngrit shpejt në hierarkinë e partisë.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
5/21Gorbachev me bashkëshorten e tij, Raisan, dhe kryeministren britanike, Margaret Thatcher (djathtas), më 1984. Raisa vdiq nga leukemia, më 1999.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
6/21Takimi i parë i Gorbachevit me presidentin amerikan, Ronald Reagan, në Gjenevë, në nëntorin e vitit 1985. Gorbachev ishte zgjedhur sekretar i përgjithshëm i Partisë Komuniste në marsin e 1985.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
7/21Gorbachev me presidentin kuban, Fidel Castro, në Kremlin, në marsin e vitit 1986. Ishte pikërisht ky viti kur Gorbachev filloi iniciativën e tij të “perestrojkës” (ristrukturimit), që ai shpresonte se do të nxiste “iniciativa dhe përpjekje kreative” dhe do t’i jepte shtysë ekonomisë së ngadaltë sovjetike.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
8/21Gorbachev dhe nënpresidenti amerikan, George Bush, duke përshëndetur banorët e qytetit në Uashington, gjatë një vizite zyrtare, më 10 dhjetor 1987.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
9/21Reagan dhe Gorbachev nënshkruan Traktatin e Forcave Bërthamore me Rreze të Mesme Veprimi, në Shtëpinë e Bardhë, në dhjetorin e 1987-ës. Më 1988, mbërritën reforma të mëtejshme me politikën e “glasnostit” (hapjes) të Gorbachevit, e cila mundësoi liri më të mëdha të shprehjes për qytetarët sovjetikë.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
10/21Gorbachev duke përqafuar udhëheqësin e Gjermanisë Lindore, Erich Honecker, pas mbërritjes në Berlinin Lindor, për ceremonitë e 6 tetorit 1989, për shënimin e përvjetorit të 40-të të themelimit të Republikës Demokratike Gjermane. Një muaj më vonë, Muri i Berlinit ra dhe gjermanolindorët vërshuan drejt Gjermanisë Perëndimore.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
11/21Gorbachev dhe Papa Gjon Pali II duke shtrënguar duart në takimin e parë ndonjëherë ndërmjet një shefi të Kremlinit dhe një pape, në Vatikan, më 1 dhjetor 1989.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
12/21Presidenti çekosllovak, Vaclav Havel, duke shtrënguar duart me Gorbachevin, teksa shkëmbenin dokumente për tërheqjen e trupave sovjetike, në Moskë, më 26 shkurt 1990
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
13/21Gorbachev dhe ish-ministri i Jashtëm sovjetik, Eduard Shevardnadze, duke biseduar me kancelarin e Gjermanisë Perëndimore, Helmut Kohl, dhe ish-ministrin e Jashtëm, Hans-Dietrich Genscher, në korrin e 1990-s, për kushtet e ribashkimit të Gjermanisë.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
14/21Gorbachev duke përshëndetur kalimtarët gjatë një vizite zyrtare në Vilnius, Lituani, më 30 janar 1991.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
15/21Gorbachev duke votuar në Moskë më 17 mars 1991, në një referendum ku do të vendosej nëse Bashkimi Sovjetik do të mbetej shtet i unifikuar apo jo.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
16/21Presidenti amerikan, George H. W. Bush, dhe Gorbachev duke shkëmbyer stilolapsa në Moskë, më 31 korrik 1991, pas nënshkrimit të Traktatit historik për Reduktimin e Armëve Strategjike, i njohur si START, i cili asgjësoi një të tretën e arsenaleve bërthamore të superfuqive.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
17/21Një moment poshtërimi: Pas një puçi të dështuar, Gorbachev u detyrua nga presidenti rus, Boris Yeltsin, të lexonte me zë emrat puçistëve të supozuar në një seancë të jashtëzakonshme të Sovjetit Suprem të Rusisë, në Moskë, më 23 gusht 1991.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
18/21Gorbachev dhe ish-presidenti Ronald Reagan duke bartur kapela kaubojsh, teksa shijonin një takim në Ranço del Sielon e Reaganit, në Kaliforni, më 2 maj 1992. Dy figurat krijuan një marrëdhënie jo vetëm të bazuar në respekt reciprok, por në miqësi, e cila ndihmoi në përfundimin e Luftës së Ftohtë.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
19/21Gorbachev duke folur me presidentin rus, Vladimir Putin, gjatë një konference në Shlesvig, Gjermani, në dhjetorin e vitit 2004.
Gorbachev ka kritikuar Vladimir Putinin, por ka lavdëruar okupimin dhe aneksimin rus të Krimesë nga Ukraina, teksa raportohet të ketë thënë se “edhe unë do të kisha vepruar njësoj”. Megjithatë, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia në shkurtin e 2022-tës, vlerësimi i Gorbachevit për pasardhësin e tij raportohet se ka marrë teposhtën.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
20/21Me kancelaren gjermane, Angela Merkel, gjatë një ekspozite në Berlin, më 24 shkurt 2011, për ditëlindjen e 80-të të Gorbachevit.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
21/21Laureatët e Çmimit Nobel për Paqe (nga e majta), Lech Walesa, Mikhail Gorbachev, Frederik Willem de Klerk dhe Jimmy Carter, në një panel diskutimi, në Çikago, në prillin e vitit 2012.
Trashëgimia e Mikhail Gorbachevit, njeriut që mbikëqyri shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik, mbetet temë përçarëse në Rusi. Por, pavarësisht lëvdatave nga mbështetësit e “hapjes” së tij apo urrejtjes nga njerëzit që e shohin kolapsin e BRSS-së si katastrofë, ndikimi i tij në historinë moderne ka qenë i pamasë.
Previous slide
Next slide
“Gorbachevi vendosi interesat e qytetarëve mbi interesat e shtetit”, tha për Radion Evropa e Lirë, Kirill Martynov, gazetar që më herët ka punuar për Novaya Gazeta. Kjo gazetë u krijua nga Gorbachevi, i cili për këtë qëllim përdori paratë e fituara nga Çmimi Nobel për Paqe më 1990.
“Rëndësia e Gorbachevit ende nuk është vlerësuar”, shtoi ai.
Aleksei Tabalov, ish-pjesëtar i stafit të politikanit opozitar Aleksei Navalny, shkroi në Facebook se Gorbachevi dëshironte ta shpëtonte Bashkimin Sovjetik, por dështoi.
“Ai dështoi sepse Bashkimi Sovjetik ishte ndërtuar që në fillim mbi frikën”, shkroi ai. “Por, nën Gorbachevin, frika nuk ishte më në Bashkimin Sovjetik. Dhe kjo ka të ngjarë që është arritja e tij më e madhe”.
“Ai shkatërroi një përbindësh totalitar”
Ish-gazetarja televizive, Maria Phillimore-Slonim, shkroi në Facebook: “Gjithmonë do t’i jem mirënjohëse Gorbachevit. Ai na dha shpresë”.
“Gjëja kryesore që Gorbachev bëri personalisht për mua ishte se në takimin tonë të parë ai hoqi përgjithmonë nga mua frikën përballë fronit”, tha biznesmeni në mërgim dhe kritiku i Kremlinit, Mikhail Khodorkovsky.
Khodorkovsky, që ka kaluar një dekadë në burg gjatë kohës së Putinit nën akuzat që sipas tij ishin të motivuara politikisht, shkroi po ashtu në Telegram se “ky fakt ma ndryshoi jetën”.
Historiani Yury Pivovarov po ashtu lavdëroi Gorbachevin për eliminimin e frikës që mbizotëronte jetën nën Bashkimin Sovjetik.
“Ai nuk e shkatërroi shtetin tim”, tha Pivovarov. “Ai shkatërroi një përbindësh totalitar dhe kjo është lavdia e tij e përjetshme. Kjo po ashtu është një arritje e popullit rus. Ne ishim shteti i parë në botë që krijuam një regjim totalitar dhe e shkatërruam vetë, pa tanket e huaja”.
Por, ai shtoi se në Rusi nuk ka ndodhur një de-stalinizëm dhe de-komunizëm i plotë.
“Dhe tani ne kësaj mund t'ia shtojmë po ashtu edhe de-putinizimin”, tha ai.
Nën Putinin, Martynov shtoi se “trashëgimia e Gorbachevit po fshihet”.
“Ai ishte kundër luftës, por këta nisën një luftë”, tha ai. “Ai ishte për parlamentarizëm, dhe Parlamenti është fshirë. Ai ishte për liri të medias dhe liri të tubimit, por këto liri janë shkatërruar".
“Gorbachev ishte personi që i dha fund fenomenit të të burgosurve politikë në shtetin tonë, por tani ky fenomen është kthyer sërish”, shtoi Martynov, duke theksuar se Navalny nga burgu ka shprehur ngushëllime për familjarët e Gorbachevit.
