Rritet numri i vetëvrasjeve te gratë nën sundimin taliban
Disa paciente duke e shikuar kamerën brenda një qendre të shëndetit mendor të Kryqit të Kuq në Afganistan.
Shabana e kishte një të ardhme të ndritur para vetes. Ajo po studionte për t’u bërë mjeke dhe po përgatitej për t’u martuar.
Por, por asaj iu përmbys jeta kur talibanët e morën pushtetin në Afganistan në vitin 2021. Vendimi i grupit militant për t’ua ndaluar grave universitetin e detyroi atë t’i braktisë studimet. Pastaj, i dashuri i saj i cili jeton jashtë vendit, e prishi fejesën me të.
Shabana, e cila ishte në të 20-at e saj, bëri vetëvrasje muajin e kaluar në vendlindjen e vet, Çarikar, kryeqyteti provincial i provincës veriore, Parvan.
Ajo është në mesin e një numri në rritje të grave dhe vajzave të cilat e kanë vrarë veten në Afganistan, njërin nga vendet e pakta në botë kur ekspertët vlerësojnë se gratë vetëvriten më shumë se burrat.
Cungimi i të drejtave të grave pas kthimit të talibanëve
1/16Një luftëtar taliban dhe një grua afgane duke vështruar njëri-tjetrin në Kabul në dhjetor 2022.
Që nga kthimi i tyre në pushtet në gusht të vitit 2021, islamistët e linjës së ashpër kanë kryer një goditje brutale ndaj disidencës dhe kanë rifutur interpretimin e tyre ekstrem dhe fisnor të ligjit islamik të Sheriatit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
2/16Dy fëmijë afganë duke qëndruar mes grumbujve të mbeturinave pranë shtëpisë së tyre në Kabul.
Bruto Produkti i Brendshëm i Afganistanit është vështirë të matet, por vlerësohet të ketë rënë me gati 20 për qind që kur talibanët u kthyen në pushtet, duke rrezikuar jetën e miliona njerëzve në vendin tashmë të varfër.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
3/16Më 23 mars 2022, më shumë se një milion vajza afgane u larguan nga shkollat pas një ndryshimi në minutën e fundit të vendimit të talibanëve për t'i rihapur ato. Nën qeverinë teokratike të talibanëve, vajzave vetëm deri nën klasën e gjashtë u lejohet të ndjekin shkollën.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
4/16Në maj të vitit 2022, talibanët nxorën një dekret, sipas të cilit gratë në publik duhet të veshin rroba gjithëpërfshirëse dhe të mbulojnë fytyrat e tyre përveç syve. Sipas këtij dekreti, gratë duhet të qëndrojnë në shtëpi nëse nuk kanë punë të rëndësishme jashtë shtëpisë.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
5/16Burrat afganë në Tolo TV duke mbajtur maska në fytyrë në shenjë solidariteti me koleget e tyre, vajza e gra, të cilat u urdhëruan të mbanin mbulesë në studio, Kabul.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
6/16Në nëntor, udhëheqësi suprem i talibanëve Mullah Haibatullah Akhundzada urdhëroi kthimin në "Hudud dhe Qisas", të cilat në thelb lejojnë ndëshkimin "sy për sy" dhe ndëshkimet trupore. Qindra njerëz në të gjithë vendin janë rrahur publikisht, janë vrarë me gurë ose u janë prerë pjesë të trupit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
7/16Talibanët, gjithashtu, ua kanë ndaluar grave të marrin pjesë në sport, duke detyruar shumë prej tyre që këtë ta bëjnë fshehurazi, si p.sh. anëtarët e një ekipi të futbollit të grave të fotografuara në Kabul në shtator të vitit 2022.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
8/16Kukullat manekine me fytyra të mbuluara në dyqane janë bërë simbol i sundimit taliban në Afganistan, siç shihet në këtë foto të dhjetorit të vitit 2022. Talibanët fillimisht thanë se manekinët ose duhet të hiqen ose t'u priten kokat, por pasi tregtarët u ankuan, ata ranë dakord për këtë kompromis të çuditshëm.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
9/16Një luftëtar taliban duke bërë roje ndërsa gratë presin të marrin shujta të shpërndara nga një grup ndihme humanitare në Kabul në maj. Grupet humanitare vlerësojnë se rreth 30 milionë afganë kanë nevojë për ndihmë.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
10/16Gratë e veshura me burka mbajnë pankarta që kërkojnë të drejtat e tyre për arsimim në Mazar-i-Sharif në qershor.
Grave u është ndaluar arsimimi universitar dhe mundësitë e tyre për punë janë kufizuar kryesisht në sektorët e shëndetësisë dhe arsimit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
11/16Një nuse, pjesë e një dasme masive, për familjet që nuk mund t'i përballojnë shpenzimet për dasmë në Kabul, korrik.
Policia fetare e talibanëve ka urdhëruar pronarët e sallave të dasmave të mos lejojnë muzikë dhe të mos përfshihen në aktivitete që bien ndesh me vendimet islame. Talibanët e konsiderojnë muzikën si kundër mësimeve të islamit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
12/16Një grua duke hyrë në një sallon bukurie në Kabul ku reklamat me gra janë shfytyruar. Fytyrat e grave janë mbuluar pa shije nga reklamat dhe muralet anembanë vendit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
13/16Një estetiste afgane heq një poster në një sallon bukurie në Kabul më 24 korrik, pasi u detyrua të mbyllej me një dekret të ri taliban. Mbyllja e salloneve të bukurisë ka ngjallur kundërshtim të rrallë publik nga shumë gra afgane pasi krijon një zbrazëti tjetër në jetën e tyre ekonomike dhe sociale.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
14/16Një fëmijë i vogël i diagnostikuar me talasemi, Kandahar, korrik 2023.
Sipas Kombeve të Bashkuara, agjencia ka marrë më pak se 5 për qind të fondeve të nevojshme për të ndihmuar Afganistanin, duke e bërë atë operacionin e ndihmës me financimin më të ulët në nivel global, pavarësisht se vendi po përballet me krizën më të madhe dhe më të rëndë humanitare në botë.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
15/16Me aktivitetin e vetëm muzikor të lejuar që është këndimi i disa llojeve të këngëve fetare dhe këngëve talibane, instrumentet muzikore konfiskohen në mënyrë rutinore dhe digje, sikurse këto në provincën Herat, gjatë gushtit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
16/16Një grua e veshur me burka duke ecur herët në mëngjes në periferi të qytetit Kandahar në qershor.
Nga viti 2019 deri në vitin 2020, shkalla e varfërisë ishte gati 47 për qind. Të dhënat e fundit tregojnë se nga mesi i vitit 2022, dy të tretat e familjeve afgane raportohet se nuk mund të përballojnë sigurimin e ushqimit dhe artikujve të tjerë bazë joushqimorë, duke detyruar shumë të rritur të angazhohen në aktivitete me produktivitet të ulët për të gjeneruar të ardhura.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
Previous slide
Next slide
Ekspertët e kanë ndërlidhur rritjen e numrit të vetëvrasjeve te gratë në këtë vend me kufizimet e skajshme të sundimit taliban ndaj grave. Grupi islamist ua ka ndaluar grave arsimimin dhe shumicën e llojeve të punësimit, duke ua pamundësuar çfarëdo roli publik në shoqëri, si dhe ua ka kufizuar lëvizjet dhe mënyrën sesi duken.
Megjithëse nuk ka shifra zyrtare, profesionistët afganë të shëndetit mendor dhe organizatat e huaja kanë theksuar se ka rritje shqetësuese të vetëvrasjeve te gratë në dy vjetët e fundit.
“Sot, shumica e pacientëve që vuajnë nga shëndeti mendor në Afganistan janë gra dhe vajza”, tha Mujeeb Khpalwak, psikiatër në Kabul.
“Nëse i shikojmë gratë të cilat punonin apo studionin në të kaluarën, 90 për qind e tyre tani vuajnë nga problemet e shëndetit mendor. Ato përballen me pasiguri të jashtëzakonshme ekonomike, pasi e kanë humbur punën dhe janë në ankth për të ardhmen e vet”, shtoi ai.
Shumë gra afgane thonë se janë shndërruar në të burgosura virtuale në shtëpitë e veta, qëkur talibanët e morën pushtetin në dorë. Shumica dërrmuese e grave janë të papunësuara. Dhe shumica e tyre thonë se tani janë plotësisht të pashpresa.
Dhuna ndaj grave, ndërkohë, është rritur nën sundimin taliban. Militantët i kanë hequr programet e ndihmës ligjore dhe i kanë shfuqizuar gjykatat speciale të përcaktuara për ta luftuar dhunën kundër grave dhe vajzave.
Po ashtu, janë rritur edhe martesat e detyrueshme dhe të hershme të vajzave të mitura nëpër Afganistan. Prindërit po i martojnë vajzat adoleshente për t’i ikur detyrimit për t’i martuar ato me luftëtarët talibanë.
Maryam Saeedi, aktiviste afgane për të drejtat e grave, tha se disa gra e shohin vetëvrasjen si rrugëdalje të vetme për t’i ikur gjendjes së vështirë dhe halleve.
“Ato kryejnë vetëvrasje për t’iu dhënë fund telasheve të veta, që është rrezikshme”, tha ajo për Radio Azadi.
Maryam, banore e Kabulit, tha se motra e saj 16-vjeçare ka vuajtur nga depresioni i skajshëm qëkur talibanët ua ndaluan shkollën vajzave nga klasa e gjashtë.
“Motra ime ka vuajtur shumë nga shëndeti mendor. Është e vështirë për vajzat ta përballojnë heqjen e lirive”, shtoi ajo.
Regjimi taliban ka thënë se 360 njerëz bënë vetëvrasje në vend vitin e kaluar, pa dhënë ndonjë hollësi. Shifrat jozyrtare tregojnë se numri i vetëvrasjeve te gratë është rritur shumë që nga viti 2021, kur edhe ra qeveria afgane e mbështetur nga Perëndimi.
Organizata Botërore e Shëndetësisë zbuloi më 2018 se rreth 2 milionë afganë – nga një popullsi prej 40 milionëve – vuanin nga stresi mendor.
“Këto shifra me gjasë janë shumë më të larta sot”, sipas një deklarate më 5 shtator të Aksionit Kundër Urisë, organizatës joqeveritare me bazë në Shtetet e Bashkuara.
Kjo organizatë shtoi se Afganistani po përballet me një “krizë të paparë të shëndetit mendor”.
Khpalwak, psikiatër, tha se vendit i mungojnë burimet për ta adresuar atë që e cilësoi si pandemi të shëndetit mendor.
“Numri i pacientëve me telashe me shëndetin mendor po rritet shpejt, por nuk ka tretman të mjaftueshëm për ta. Psikiatret nuk mund të punojnë për shkak të kufizimeve në punën e tyre. Kriza në rritje e sipër e shëndetit mendor duhet të adresohet urgjentisht”, tha ai.
