Pavarësisht hartave të rrezikut, planeve shumëvjeçare dhe dhjetëra miliona eurove të planifikuara, në terren ndryshimi mbetet i kufizuar.
Sa herë që reshjet e shiut intensifikohen, Kosova përballet me të njëjtin skenar: lumenjtë dalin nga shtrati, rrugët bllokohen, shtëpitë përmbyten, bizneset pësojnë dëme dhe tokat bujqësore shkatërrohen.
Buxhetet parashikojnë projekte për rregullimin e lumenjve dhe ndërtimin e digave, por shumë prej tyre mbeten të parealizuara, duke bërë që cikli i përmbytjeve të përsëritet.
Në fillim të këtij viti, disa komuna u përfshinë nga vërshimet. Fushë-Kosova, Malisheva, Rahoveci, Klina, Mitrovica e Jugut, Vushtrria, Drenasi, Skenderaj, Gjakova dhe Lipjani ishin ndër zonat më të prekura.
Fotografitë që tregojnë shkallën e dëmeve nga vërshimet në Kosovë
Të njëjtat komuna përjetuan përmbytje edhe në vitet 2021 dhe 2023 - dëmet në të cilat, në vlerë prej miliona eurosh, vazhdojnë të kompensohen.
Ekspertët: Nuk është vetëm natyra, është keqmenaxhimi
Skender Bublaku, ekspert i ujërave dhe profesor në një kolegj privat në Kosovë, thotë se një nga problemet kryesore mbetet mosmenaxhimi i lumenjve në nivel vendi.
Sipas tij, vërshimet nuk mund të parandalohen plotësisht, por mund dhe duhet të minimizohen.
“Kur problemet përsëriten çdo vit, kjo nuk ka të bëjë me fatkeqësi natyrore, por me dështim të paralajmërimit dhe mungesë të masave parandaluese”, thotë Bublaku për Radion Evropa e Lirë.
Ai thekson se identifikimi i zonave të rrezikut nuk mjafton, nëse nuk shoqërohet me trajtim të lumenjve në tërësi, e jo vetëm në segmente të izoluara.
“Sikur mjetet që shkojnë çdo vit për kompensimin e dëmeve të orientoheshin drejt rregullimit të lumenjve, brenda 10 vjetësh do të kishim vërshime të minimizuara”, shton ai.
Shtretërit e shumë lumenjve në Kosovë janë shkatërruar nga nxjerrja e zhavorrit.
Institucionet - nga reagimi emergjent në menaxhim rreziku
Ushtruesi i detyrës së ministrit të Infrastrukturës, Hysen Durmishi, thotë për Radion Evropa e Lirë se institucionet kanë kaluar tashmë nga reagimi emergjent në menaxhim të rrezikut.
Sipas tij, janë identifikuar gjithsej 398 zona me rrezik nga përmbytjet në nivel vendi - prej tyre 108 zona me rrezik ekstrem, 95 me rrezik shumë të lartë dhe 195 me rrezik të lartë.
Këto zona përfshijnë rreth 341 mijë banorë, mbi 58 mijë familje, 32 objekte kulturore, 57 zona të mbrojtura dhe 538 zona me rëndësi ekonomike.
Po ashtu, rreth 491 kilometra lumenj konsiderohen segmente të ekspozuara ndaj përmbytjeve të shpeshta dhe tashmë janë analizuar në mënyrë të detajuar, sipas Durmisht.
Pavarësisht kësaj, në terren, pasojat vazhdojnë të përsëriten.
Shumë plane, pak zbatim
Sipas raportit “Mjedisi i Evropës 2025”, i publikuar nga Agjencia për Mbrojtjen e Mjedisit e Kosovës, përmbytjet e vitit 2023 shkaktuan dëme prej 3.75 milionë eurosh vetëm në familje.
Në buxhetin e vitit 2025 u parapanë dhjetëra projekte mjedisore, kryesisht për ndërtimin e urave dhe rregullimin e shtretërve të lumenjve.
Projekte të ngjashme u planifikuan edhe me buxhetin e këtij viti, i cili ende nuk është miratuar, me synim uljen e rrezikut nga vërshimet deri në 60 për qind.
Radio Evropa e Lirë analizoi disa prej projekteve të planifikuara vitin e kaluar dhe të publikuara në Informatorin për Qytetarët për Buxhetin e Vitit 2025.
Aty parashihen investime prej dhjetëra miliona eurosh për ndërtim digash, rregullim të shtretërve të lumenjve dhe zhvillim të sistemit të ujërave të zeza - me afatin e përfundimeve prej tre vjetësh.
Projektet e planifikuara më 2025
Ndërtimi i digave - 11 milionë euro
Rregullimi i shtratit të lumit Shtime - 3 milionë euro
Rehabilitimi i pellgut të Drinit të Bardhë - 3 milionë euro
Ndërtimi i shtratit të lumit Llap - 4 milionë euro
Ndërtimi i shtratit të lumit Nerodime në Kaçanik - 4 milionë euro
Nxitja dhe lëvrimi i mundësive për sigurinë e ujit - 8.8 milionë euro
Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë se sa prej këtyre projekteve kanë nisur realisht dhe sa kanë përfunduar.
Raporti financiar nëntëmujor (janar-shtator 2025) i Ministrisë së Financave tregon se disa nga to nuk kanë filluar fare, ndërsa disa të tjera janë në proces të realizimit.
Sipas këtij dokumenti, 83 për qind progres ka projekti për rregullimin e shtratit të lumit në Shtime, ndërsa vetëm 12 për qind projekti për sigurimin e furnizimit të qëndrueshëm me ujë.
Kryetari i Kaçanikut, Sabedin Vishi, konfirmon për Radion Evropa e Lirë se ndërtimi i shtratit të lumit Nerodime në këtë komunë nuk ka nisur, ndonëse në vitin 2025 ishin paraparë 1.5 milion euro.
Përgjegjësia, sipas tij, bie tek autoritetet qendrore.
“Ky projekt është i rëndësishëm, sepse kalon nëpër qytetin e Kaçanikut dhe vazhdon drejt Ferizajt. Në rast të reshjeve të dendura, do t’i parandalonte vërshimet”, thotë Vishi.
Edhe kryetari i Podujevës, Shpejtim Bulliqi, thotë se projekti për lumin Llap nuk ka nisur ende, por thekson se ndërhyrjet e viteve të fundit - pastrimi, thellimi dhe ndërtimi i mureve mbrojtëse - kanë ndihmuar në shmangien e përmbytjeve të fundit.
“Këto masa kanë dhënë rezultate”, sipas tij.
Teknologjia nuk mjafton
Megjithëse institucionet flasin për rrjete moderne monitorimi: 23 stacione meteorologjike, 36 stacione reshjesh, 34 hidrometrike dhe dhjetëra pika monitorimi të ujërave nëntokësore - të ngritura në pesë vjetët e fundit sipas Durmishit, ekspertët paralajmërojnë se teknologjia nuk e zëvendëson veprimin në terren.
Bublaku vlerëson se Kosova është seriozisht e rrezikuar nga vërshimet, veçanërisht gjatë muajve të dimrit.
“Strukturat ekzistuese të lumenjve duhet të rishikohen. Ato nuk i plotësojnë kriteret. Ura nuk guxon të përmbytet - ky është problem shumë serioz”, thotë ai.
Gjatë vërshimeve të fundit, në komunën e Lipjanit u përmbytën dy ura - një tregues ky i seriozitetit të situatës në terren në kushtet kur projektet nuk realizohen.
