Diskriminimi i talibanëve ndaj pakicave jomyslimane në Afganistan
Disa gra duke qarë pas një sulmi në Kabul, më 25 mars 2020, ku u vranë 25 besimtarë, pasi militantët e Shtetit Islamik (IS) e sulmuan një tempull sik.
Kur talibanët e morën pushtetin në vitin 2021, u ngritën shqetësime se disa pakica të vogla jomyslimane në Afganistan mund të zhduken.
Dy vjet më vonë, ato druajtje po bëhen të vërteta. Hebreu i fundit i njohur në Afganistan iku nga vendi pak pasi talibanët u kthyen në pushtet. Ndërkohë, komunitetet hindu dhe sik, besohet se janë tkurrur në vetëm një numër të vogël familjesh.
Nën sundimin taliban, sikët dhe hindusët janë përballur me kufizime të rënda, përfshirë edhe në dukjen e tyre, si dhe u është ndaluar kremtimi apo shënimi i festave të tyre fetare në publik, duke mos u lënë zgjidhje tjetër pos ta braktisin atdheun e vet.
Cungimi i të drejtave të grave pas kthimit të talibanëve
1/16Një luftëtar taliban dhe një grua afgane duke vështruar njëri-tjetrin në Kabul në dhjetor 2022.
Që nga kthimi i tyre në pushtet në gusht të vitit 2021, islamistët e linjës së ashpër kanë kryer një goditje brutale ndaj disidencës dhe kanë rifutur interpretimin e tyre ekstrem dhe fisnor të ligjit islamik të Sheriatit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
2/16Dy fëmijë afganë duke qëndruar mes grumbujve të mbeturinave pranë shtëpisë së tyre në Kabul.
Bruto Produkti i Brendshëm i Afganistanit është vështirë të matet, por vlerësohet të ketë rënë me gati 20 për qind që kur talibanët u kthyen në pushtet, duke rrezikuar jetën e miliona njerëzve në vendin tashmë të varfër.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
3/16Më 23 mars 2022, më shumë se një milion vajza afgane u larguan nga shkollat pas një ndryshimi në minutën e fundit të vendimit të talibanëve për t'i rihapur ato. Nën qeverinë teokratike të talibanëve, vajzave vetëm deri nën klasën e gjashtë u lejohet të ndjekin shkollën.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
4/16Në maj të vitit 2022, talibanët nxorën një dekret, sipas të cilit gratë në publik duhet të veshin rroba gjithëpërfshirëse dhe të mbulojnë fytyrat e tyre përveç syve. Sipas këtij dekreti, gratë duhet të qëndrojnë në shtëpi nëse nuk kanë punë të rëndësishme jashtë shtëpisë.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
5/16Burrat afganë në Tolo TV duke mbajtur maska në fytyrë në shenjë solidariteti me koleget e tyre, vajza e gra, të cilat u urdhëruan të mbanin mbulesë në studio, Kabul.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
6/16Në nëntor, udhëheqësi suprem i talibanëve Mullah Haibatullah Akhundzada urdhëroi kthimin në "Hudud dhe Qisas", të cilat në thelb lejojnë ndëshkimin "sy për sy" dhe ndëshkimet trupore. Qindra njerëz në të gjithë vendin janë rrahur publikisht, janë vrarë me gurë ose u janë prerë pjesë të trupit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
7/16Talibanët, gjithashtu, ua kanë ndaluar grave të marrin pjesë në sport, duke detyruar shumë prej tyre që këtë ta bëjnë fshehurazi, si p.sh. anëtarët e një ekipi të futbollit të grave të fotografuara në Kabul në shtator të vitit 2022.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
8/16Kukullat manekine me fytyra të mbuluara në dyqane janë bërë simbol i sundimit taliban në Afganistan, siç shihet në këtë foto të dhjetorit të vitit 2022. Talibanët fillimisht thanë se manekinët ose duhet të hiqen ose t'u priten kokat, por pasi tregtarët u ankuan, ata ranë dakord për këtë kompromis të çuditshëm.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
9/16Një luftëtar taliban duke bërë roje ndërsa gratë presin të marrin shujta të shpërndara nga një grup ndihme humanitare në Kabul në maj. Grupet humanitare vlerësojnë se rreth 30 milionë afganë kanë nevojë për ndihmë.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
10/16Gratë e veshura me burka mbajnë pankarta që kërkojnë të drejtat e tyre për arsimim në Mazar-i-Sharif në qershor.
Grave u është ndaluar arsimimi universitar dhe mundësitë e tyre për punë janë kufizuar kryesisht në sektorët e shëndetësisë dhe arsimit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
11/16Një nuse, pjesë e një dasme masive, për familjet që nuk mund t'i përballojnë shpenzimet për dasmë në Kabul, korrik.
Policia fetare e talibanëve ka urdhëruar pronarët e sallave të dasmave të mos lejojnë muzikë dhe të mos përfshihen në aktivitete që bien ndesh me vendimet islame. Talibanët e konsiderojnë muzikën si kundër mësimeve të islamit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
12/16Një grua duke hyrë në një sallon bukurie në Kabul ku reklamat me gra janë shfytyruar. Fytyrat e grave janë mbuluar pa shije nga reklamat dhe muralet anembanë vendit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
13/16Një estetiste afgane heq një poster në një sallon bukurie në Kabul më 24 korrik, pasi u detyrua të mbyllej me një dekret të ri taliban. Mbyllja e salloneve të bukurisë ka ngjallur kundërshtim të rrallë publik nga shumë gra afgane pasi krijon një zbrazëti tjetër në jetën e tyre ekonomike dhe sociale.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
14/16Një fëmijë i vogël i diagnostikuar me talasemi, Kandahar, korrik 2023.
Sipas Kombeve të Bashkuara, agjencia ka marrë më pak se 5 për qind të fondeve të nevojshme për të ndihmuar Afganistanin, duke e bërë atë operacionin e ndihmës me financimin më të ulët në nivel global, pavarësisht se vendi po përballet me krizën më të madhe dhe më të rëndë humanitare në botë.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
15/16Me aktivitetin e vetëm muzikor të lejuar që është këndimi i disa llojeve të këngëve fetare dhe këngëve talibane, instrumentet muzikore konfiskohen në mënyrë rutinore dhe digje, sikurse këto në provincën Herat, gjatë gushtit.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
16/16Një grua e veshur me burka duke ecur herët në mëngjes në periferi të qytetit Kandahar në qershor.
Nga viti 2019 deri në vitin 2020, shkalla e varfërisë ishte gati 47 për qind. Të dhënat e fundit tregojnë se nga mesi i vitit 2022, dy të tretat e familjeve afgane raportohet se nuk mund të përballojnë sigurimin e ushqimit dhe artikujve të tjerë bazë joushqimorë, duke detyruar shumë të rritur të angazhohen në aktivitete me produktivitet të ulët për të gjeneruar të ardhura.
Sundimtarët talibanë të Afganistanit shënuan dyvjetorin e marrjes së kryeqytetit, Kabul, më 15 gusht. OKB-ja thotë se 20 vjet përparim për gratë dhe vajzat afgane, janë përmbysur me situatën që është kthyer në atë që ishte para vitit 2002, kur në pushtet ishin talibanët.
(Përgatiti: Syzanë Paçarizi)
Previous slide
Next slide
“Nuk mund të shkoj askund lirshëm”, tha për Radion Evropa e Lirë, Fari Kaur, njëra nga siket e fundit të mbetura në kryeqytetin, Kabul.
“Kur dal jashtë, detyrohem të vishem si një myslimane, në mënyrë që të mos identifikohem si sike”, tha ajo, duke folur për urdhrin taliban, i cili detyron të gjitha gratë të bartin patjetër burka apo hixhab.
Babai i Kaurit u vra në një sulm vetëvrasës ndaj sikëve dhe hindusve në qytetin lindor, Xhalalabad në vitin 2018. Ky sulm i detyroi hiç më pak se 1.500 sikë të largoheshin nga vendi, përfshirë edhe nënën dhe motrat e Kaurit.
Pamje nga vendi ku shpërtheu një mjet gjat sulmit ndaj tempullit të sikëve në Kabul, Afganistan. 18 korrik 2022.
Por, Kauri nuk kishte pranuar të largohej dhe kishte qëndruar në Kabul për ta përmbushur ëndrrën e babait që ajo ta përfundojë shkollën. Në mars të vitit 2020, 25 besimtarë u vranë kur militantët e Shtetit Islamik (IS) e sulmuan një tempull sik në Kabul. Pas sulmit, shumica e anëtarëve të mbetur të kësaj pakice, u larguan nga Afganistani.
Përsëri, Kauri nuk pranoi të largohej. Por tani, pas më shumë së dy vjetëve nga kthimi i talibanëve në pushtet, ajo tha se mungesa e lirisë fetare, nën sundimin militant, nuk i lë asaj zgjidhje tjetër pos të ikë si refugjate jashtë vendit.
“Ne nuk i kemi kremtuar festivalet tona kryesore qëkur talibanët u kthyen në pushtet. Shumë pak anëtarë të komunitetit tonë kanë mbetur në Afganistan. Ne nuk mund as të kujdesemi për tempujt tanë”, theksoi ajo.
Një histori përndjekjeje
Rreth 100.000 hindusë dhe sikë ishin në Afganistan në vitet e ’80. Por, shpërthimi i luftës në vitin 1979, dhe përndjekja e vazhdueshme, i detyroi shumë prej tyre të largoheshin.
Gjatë luftës civile të viteve ’90, talibanët dhe grupet rivale islamike, u zotuan se do t’i mbronin pakicat. Por, shumë sikë dhe hindusë i humbën shtëpitë dhe bizneset e veta dhe ikën në Indi.
Siket dhe hindut e Afganistanit duke e festuar ceremoninë e tyre të vitit të ri në Kabul në vitin 2018. Afghan Hindu and Sikh citizens celebrate their new year ceremony in Kabul in 2018.
Gjatë periudhës së parë në pushtet, nga viti 1996 deri më 2001, talibanët shkaktuan zemërim ndërkombëtar, pasi njoftuan për një plan që u kërkonte të gjithë sikëve dhe hindusëve në vend të bartnin distinktivë të verdhë.
Talibanët ua ndaluan sikëve dhe hindusëve ndërtimin e tempujve të rinj. Ata detyroheshin, po ashtu, ta paguanin një taksë shtesë, e quajtur jizya, e cila është vendosur historikisht nga sunduesit myslimanë ndaj subjekteve të tyre jomyslimane.
Pas pushtimit të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara, më 2001, sikëve dhe hindusëve i fituan të njëjtat të drejtat si afganët e tjerë, si dhe morën edhe ulëse në Parlament.
Kur talibanët u kthyen në pushtet, në gusht të vitit 2021, tentuan t’i zbusnin druajtjet e afganëve jomyslimanë. Militantët i vizituan tempujt sikë dhe hindusë në përpjekje për t’i siguruar anëtarët e mbetur të këtyre pakicave se ishin të përkushtuar për sigurinë dhe mirëqenien e tyre.
Por, kufizimet drakonike të talibanëve ndaj sikëve dhe hindusëve i kanë detyruar shumë prej tyre ta gjejnë një rrugëdalje për ta braktisur atdheun e vet.
Shumë sikë dhe hindusë të Afganistanit, të cilët kanë ikur nga vendi i tyre, janë zhvendosur në Indi, ku shumica përballen me një jetë të varfër.
“Ne e braktisëm vendin tonë nga depresioni i skajshëm”, tha Chabul Singh, një burrë 57-vjeçar, i cili bashkë me bashkëshorten dhe dy djemtë, ikën nga Afganistani disa vite më parë.
Kjo familje tani jeton jashtë kryeqytetit të Indisë, Nju Delhi, ku Singh dhe djemtë e tij të rinj, punojnë si shërbëtorë për ta siguruar jetesën.
Policia dhe zjarrfikësit duke punuar në zonën e sulmit vetëvrasës vjekjeprurës në Jalalabad, 1 korrik, 2018.
“Në Afganistan, çallmat tona dalluese na zbuluan, dhe neve na vranë edhe talibanët edhe Shteti Islamik (IS)”, tha ai për Radio Azadi.
Sikët shpesh i mbulojnë flokët, të cilat nuk supozohet t’i shkurtojnë, me çallma. Me gjithë vuajtjet e familjes së tij në Indi, Singh tha se kthimi në Afganistan nuk është opsion.
“Në Afganistan, vëllezërit tanë myslimanë na pyesin shpesh, ‘pse keni ardhur nga India?’”, tha ai. “Por, këtu në Indi, ata na pyesin, ‘pse nuk po ktheheni në Afganistan?’”
Niala Mohammad, drejtoreshë për Politika dhe Strategji në Këshillin jo fitimprurës për Çështje Publike Myslimane në Uashington, tha se gjendja e pakicave fetare në Afganistan, përfshirë e hindusëve, sikëve, bahaive, të krishterëve, ahmadisve dhe myslimanëve shiitë, është përkeqësuar dukshëm nën sundimin taliban.
“Gjendja po vazhdon të përkeqësohet, pasi fraksionet ekstremiste politike, të cilat pretendojnë se e përfaqësojnë Islamin, sikurse talibanët, po vijnë në pushtet në rajon”, tha Mohammad.
