د ملګرو ملتونو په یوه تازه راپور کې په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده کړو بندیز ته په اشارې راغلي، ښايي په ۲۰۲۳ کال کې ټوله نړۍ کې تر ۱۲۹ میلیون نجونې او ښځې له ښوونځیو پاتې شي.

په دغه راپور کې چې د پنجشنبې په ورځې خپور شوي په کې ویل شوي، د پوهنې، روغتیا او کارموندنې په برخو کې په ټوله نړۍ کې د ښځو پر وړاندې د ژور تبعیض له کبله ملګري ملتونه نه شي کولی تر ۲۰۳۰ کاله پورې د جنیستي برابرۍ هدف ته ورسېږي.

دا راپور د ملګرو ملتونو د ښځو او د اقتصادي او اجتماعي برخو له‌خوا په ګډه چمتو شوی دی.

وړاندې راغلي، د نړیوالو له هڅو سره سره دوی په نړۍ کې مساواتو ته د لاسرسي په برخه کې پاتې راغلي دي.

له دې وړاندې ملګرو ملتونو په ځلونو د طالبانو له حکومته غوښتي چې پرېږدي افغاني نجونې ښوونځيو ته لاړې شي.

طالبانو ظاهراً ویلي، د ښځو د زده کړو مخالف نه دي، خو د دوی په خبره په اوس وخت د ښځو زده کړې ته شرایط مساعد نه دي.

خو یو شمېر بیا دا یوه پلمه بولي او وېره لري چې طالبان د خپلې تېرې واکمنۍ په څېر یو ځل بیا پرې‌نه‌ږدي چې افغان نجونې ښوونځيو ته لاړې شي.

د بشري حقونو د څار سازمان وايي، د طالبانو چارواکي د افغان نجونو او ښځو پر وړاندې بشر ضد جنایتونه کوي او د جنسیت له مخې دوی مجازاتوي.

دغه سازمان په هغه راپور کې چې نن جمعه یې خپور کړی، ویلي، طالبانو د ۲۰۲۱م کال په اګست میاشت کې پر افغانستان د ولکې له بیا ټینګولو وروسته داسې قوانین او پالیسۍ تحمیل کړي چې هدف یې د جنسیت له مخې په ټول افغانستان کې له اساسي حقونو د ښځو او نجونو بې برخې کول دي.

د بشري حقونو په څار سازمان کې د نړیوال عدالت د برخې مشرې الیزابت ایوینسن ویلي: "له عام ژوند نه د ښځو او نجونو د حذفولو لپاره د طالبانو ظالمانه او تاکتیکي چلند، نړیوال پام ځان ته اړولی دی."

طالبانو پر افغانستان د ولکې له بیا ټینګولو وروسته پر ښځو او نجونو د محدودیتونو لګولو ته دوام ورکړی او په وروستي مورد کې یې د ښځو سینګارځایونه هم وتړل.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو لویه کمېشنري وايي، دوی له بېځایه شویو او زیانګالو افغان مېرمنو سره د سواد په زده‌­کړه کې مرسته کوي.

د دې ادارې د افغانستان څانګې نن جمعه د سواد نړیوالې ورځې په مناسبت په خپل ایکس شبکه کې لیکلي، دوی هڅه کوي بېځایه شوې افغان مېرمنې د لیک لوست مهارتونه زده او پر ځان باور ترلاسه کړي.

دغې ادارې د یوې زده کوونکې وینا هم خپره کړې چې ویلي یې دي: "سواد ما ته هیله رابخښي."

نن د سپټمبر میاشتې اتمه د سواد نړیواله ورځ ده او له ۱۹۶۷م کال راهیسې هر کال د سواد د ودې او پراختیا لپاره په بېلابېلو شعارونو سره نمانځل کېږي.

د اسلامي همکارۍ سازمان افغانستان ته د خپل پلاوي له سفره وروسته په یوه اعلامیه کې ویلي چې باید ټولو نجونو او هلکانو ته د زده کړو حق ورکړل شي.

د اسلامي همکارۍ سازمان پلاوي د افغانستان د سفر په ترڅ کې د طالبانو د حکومت د پوهنې، لوړو زده کړو، کورنیو چارو او بهرنیو چارو له وزیرانو سره وکتل.

په دې پلاوي کې د دغه سازمان مرستیال شیخ عزام، د افغانستان لپاره ځانګړی استازی طارق علي بخیت او همداراز د ترکیې، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، بحرین، اردن، مالیزیا، او څو نورو اسلامي هېوادونو دیني عالمان شامل وو.

د اسلامي همکارۍ سازمان په خپله اعلامیه کې ویلي چې د دوی پلاوي طالب چارواکو ته وریاده کړې چې ټول اسلامي علما په دې برخه کې د نظر یووالی لري چې زده کړه د ښځو او نارینه وو حق او مسوولیت دی.

د بې پولې ډاکترانو ټولنه یا 'ایم ایس ایف' وايي، افغانستان کې میندو او نوزېږو ماشومانو ته د روغتیايي خدماتو رسول حیاتي اهمیت لري.

د دې ټولنې د افغانستان څانګې پرون په خپله ایکس شبکه کې لیکلي، میندو او نوزېږو ماشومانو د مړینو او ناروغیو کمول، په افغانستان کې د دوی مهم ماموریت دی.

د بې پولې ډاکترانو ټولنه وايي په ۲۰۲۲م کال کې د دوی روغتیايي ډلو له ۴۲زره ۸۰۰ زېږونونو سره مرسته کړې، چې په دې ډله کې ۲۱۱۰ زېږونونه د جراحۍ عملیاتو په مرسته شوي دي.

د افغانستان په لیرو پرتو سیمو کې خلک شکایت کوي، چې له لسیزو راهیسې وړ روغتیايي خدمات نه وررسېږي.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د المپیک ملي کمېټې اسیایي لوبو ته د ۱۷ تنه افغان ښځينه ورزشکارانو د استولو په اړه د رویټرز راپور رد کړ.

د المپیک ملي کمېټې لپاره د طالبانو ټاکل شوی مشر احمدالله وثیق د چهارشنبې په ورځ ازادي راډیو ته په یوه لیکلي پيغام کې وویل چې په دغو لوبو کې له افغانستانه ۱۳۳ ورزشکاران ګډون کوونکي، خو په‌کې نجونې نه‌شته او په دې اړه دوی کوم بیان نه‌دی خپور کړی.

رویټرز خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ سهار مهال د المپیک ملي کمېټې د یوه بیان له مخې راپور ورکړی و چې افغانستان اسیایي لوبو ته ۱۷ تنه ښځينه ورزشکارانې استوي.

راپور کې راغلي و چې د افغانستان د المپیک کمېټه دا ۱۷ تنه ورزشکارانې مېرمنې د چارواکو له یوې ډلې سره د اتلیتیک لوبو، بایسکل ځغلولو او والیبال په برخو کې چین ته لېږي.

اسیایي لوبې د روانې سپټمبر میاشتې له ۲۳مې څخه د اکټوبر تر اتمې پورې د چین په هانګ ژو ښار کې ترسره کېږي.

د طالبانو حکومت په تېرو دوو کلونو کې له ښځو د سپورټ حق اخیستی، د نجونو منځني ښوونځي او لېسې بندې شوي او په ډېری دفترونو کې د ښځو پر کار بندیز لګېدلی دی.

د اسلامي همکاریو سازمان یوه پلاوي د طالبانو د حکومت کورنیو چارو له سرپرست وزیر سراج الدین حقاني سره خبرو کې تعلیم د نجونو او هلکانو مساوي حق یاد کړی دی.

دا خبره په هغې خبرپاڼه کې شوې چې پرون دوشنبه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت له خوا رسنیو ته لېږل شوې ده.

د خبرپاڼې له مخې، سراج الدین حقاني هم ویلي چې د نجونو تعلیم د ټولنې اړتیا ده او په خبره یې نړیوال دې د شرایطو تر برابرولو صبر او زغم ولري.

د اسلامي همکاریو سازمان پلاوي، چې له تېرو څو ورځو راهیسې کابل کې دی، تراوسه د خپلو لیدو کتو جزییات نه دي رسنیز کړي.

طالبانو واک ته له رسېدو وروسته د نجونو د تعلیم او تحصیل مخه نیولې او په نړیوالو او کورنیو موسسو کې یې د هغوی پر کارکولو هم بندیز لګولی دی.

اوچا یا د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې ویلي، سږ کال د بودیجې کمښت له امله یو میلیون ښځو او اوه لکه ماشومانو ته مرستې ونه رسېدې.

اوچا دا خبره په خپل ایکس شبکه یا پخواني ټوېټر باندې لیکلې ده.

د ملګرو ملتونو دې ادارې خبرداری ورکړی چې د بودیجې د نه تامین په صورت کې به لږ تر لږه پنځلس میلیونه افغانان په ګڼو برخو په تېره بیا څښاک د اوبو او د حفظ الصحې په برخه کې له ستونزو سره مخ وي.

فرانسوي چارواکي وایي، نن به پنځه هغه افغان مېرمنې دغه هېواد ته ورسېږي چې په خبره یې افغانستان کې طالبانو ګواښلې وې.

فرانس پرېس د فرانسې د کډوالۍ چارو د مشر دیدیر لیشې په حواله ویلي چې دغو افغان مېرمنو کې د پوهنتون یوه پخوانۍ رییسه، د یوې موسسې پخوانۍ سلاکاره، د تلوېزیون یوه پخوانۍ ویانده او کابل کې د یوه پټ ښونځي ښوونکې شامله ده.

خبر کې د دغو افغان فعالو ښځو نومونه نه دي اخیستل شوي.

فرانسې وروسته له هغه د بشري دهلیز په نوم دغه هېواد ته د افغان ښځینه فعالانو د لېږد بهیر پيل کړ چې طالبانو په افغانستان کې پر ښځو محدودیتونه ډېر کړل.

طالبانو په تېرو دوو کلونو کې نجونې له تعلیم او تحصیل او دغه راز کورنیو او نړیوالو موسسو کې له کار کولو منعه کړي دي او د ښځو اعتراضونه هم وخت نا وخت تیت او پرک کړای شوي دي.

د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام یا 'یو این ډي پي' په یوه روزنیز کورس کې د ۲۵ سوداګرو ښځو د ګډون خبر ورکوي.

د دې پروګرام د افغانستان څانګې پرون یکشنبې په خپله ټولنیزه شبکه ایکس کې ویلي چې په یوه درې ورځني روزنیز کورس چې د کابل، پروان او وردګو ولایتونو څخه د کوچنیو او منځنیو سوداګریزو چارو ۶۰ تنو کاروباریانو ګډون کړی، ګډونوالو ته یې د انلاین تبلیغاتو، د خپلو محصولاتو د برند کولو یعنې بازار ته په خپلې ځانګړې نښې د عرضه کولو او د انټرنېټ له لارې د پلور په اړه روزنه ورکول کېږي.

په سوداګریزو چارو کې دغو ښځو ته روزنه داسې مهال ورکول کېږي چې د راپورونو له مخې په تېرو څه باندې دوو کلونو کې چې طالبان بیا پرافغانستان واکمن شوي، ډېرو ښځو خپلې دندې له لاسه ورکړي اوهغوی چې سوداګریزې چارې مخ ته وړي هم له ډیرو ننګونو سره مخ دي.