د افغانستان د رسنیو د ملاتړ بنسټ «امسو» وایي د طالبانو حکومت او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي په جریان کې پاکستاني پولیس په هغه هیواد کې میشت افغان کډوال په ځانګړي ډول خبریالان نیسي او د انتقال د کمپونو پر ځای ېې زندانونو ته لېږدوي.
نن پر ایران د امریکا او اسراییلو د ګډو هوايي بریدونو اوومه ورځ ده. په دې موده کې، په ایران کې له میشتو افغانانو او کډوالو سره اړیکې په کلکه محدودې شوې دي. د افغانستان د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي، ریچارډ بینټ د میلیونونه افغان کډوالو وضعیت ته ژوره اندیښنه لري.
د پاکستان په بیلابیلو سیمو کې دېره یو شمېر افغان پناه غوښتونکي وايي چې د د دغه هیواد او طالبانو د حکومت تر منځ د ترینګلتیاوو او نښتو له ډېرېدو وروسته له نورو سختو فشارونو سره مخ شوي دي. دوی وايي، یو خوا یې پولیس ځوروي او بل خوا یې د کورنو مالکان له کورونو باسي.
یو شمېر افغان کارپوهان او شنونکي وايي، چې د افغانانو، په ځانګړي ډول د ځوانانو، ښکېلتیا په جرمي قضیو کې زیاتره د هغو ستونزو پایله ده چې دوی د کډوالۍ پر مهال ورسره مخ شوي دي. د دوی په باور، دا ستونزې د رواني فشارونو او ټولنیزو محدودیتونو سبب شوي، چې ځینې یې له قانوني سرغړونو سره تړاو مومي.
په داسې حال کې چې له ایرانه د افغان کډوالو د جبري ستنولو لړۍ په تېزۍ روانه ده، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما ویلي، دغه هېواد له دې امله له یو نوي بېړني حالت سره مخ کېدونکی دی.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ( UNHCR) او د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) وايي، چې له پاکستان څخه په وروستیو کې شاوخوا ۳۲ سلنه راستنېدونکي افغان کډوال د پياوار ( POR) په نوم د کډوالۍ کارتونه لري.
د جرمني د بهرنیو استخباراتو پخواني رئیس، اګسټ هانینګ، پرون پنجشنبه په برلین کې د افغانستان له پخواني ولسمشر حامد کرزي سره لیدلي او له جرمني څخه افغانستان ته د افغانانو د بېرته ستنولو پر موضوع یې ورسره خبرې کړې دي.
هغه افغان محصلین چې د ترکمنستان د لوړو زده کړو په مؤسسو کې زده کړه کوي، وایي د ځايي محصلینو د تبعیض، بد چلند او آن فزیکي تاوتریخوالي سره مخ دي. دوی په ځانګړي توګه د "سېيتنظرج سېيدي" نومي د ترکمن دولتي روزنیز پوهنتون او د مرو په ولایت کې د دولتي انرژۍ انستیتوت کې له دا ډول پېښو شکایت کړی دی.
په ایران کې مېشت یوشمېر افغان کډوال وايي چې د دوی په وړاندې د پولیسو ناوړه چلند تر څنګ د ځینو عامو ایراني وګړو له خوا تاوتریخوالی هم زیات شوی دی.
نور راوښيه
