ځانګړی راپور

د نومبر ۲۵مه د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د ختمولو له نړیوالې ورځې سره برابره ده.

ندیمه هغه افغان مېرمن ده چې له خپل مېړه د تاوتریخوالي له امله بېله شوې: "زه مې د ورور بدل یم، د خاوند له خوا مې ډېره وهل کېدم، ډودۍ یې نه راکوله، ان تیل یې راباندې وپاشل او اور یې را واچوه، بیا یې دوهم واده وکړ او زه یې خوشې کړم."

دا اوس د خپلو شپږو ماشومانو یوازنۍ ساتونکې ده.

ندیمه وايي، د ښار په واټونو کې بېلابېل توکي پلوري او خپلو ماشومانو ته روزي ګټي.

دی وايي: "اوس مې د ماشومانو خرڅ خپله ګټم، مشر زوی مې ماڼوګان لوګي کوي، خپله د واټونو په سر توکي خرڅوم، د خلکو په کورونو کې کار کوم، کرايي کورکې ژوند کوم، د کور د کرايي وس نه لرو."

دا یوازې ندیمه په دې برخلیک نه ده اخته، ګڼې نورې افغان مېرمنې هم ورته کیسې لري.

د افغانستان د بشر د حقونو د خپلواک کمېسیون د مسؤلانو په وینا، افغان ښځې د تاوتریخوالي له بېلابېلو ‌ډولونو لکه، د بدن د غړو له پرې کولو، وژنې، وهلو، ټکولو، په کوچینوالي د ودولو، جنسي تیري او له اساسي او اسلامي حقونو بې برخې توب سره مخ دي.

د دغه کمېسیون د ویاند مرستیال ذبیح لله فرهنګ ازادي راډیو ته وویل، په افغانستان کې د ښځو وضیعت د اندېښنې وړ دی.

په ورته وخت کې د افغانستان د ښځو چارو وزارت هم د تېرکال پرتله د ښځو پر وړاندې د شل سلنه تاوتریخوالي د زیاتېدو خبر ورکوي.

د ښځو چارو وزارت مسلکي مرستیاله سپوږمۍ وردګ وايي: " تېر کال د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قضیې ۳۰۷۲ وې، خو سږ موږ سره د ۳۸۴۲ قضیې ثبت دي، دا د اندېښنې وړ مسئله ده."

اغلې وردګ وايي، د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي ډېری پېښې زړه بوګنونکې دي.

د نوموړې په خبره، د تېرکال تر لیندۍ میاشتې پورې د ښځو د وژنې ۷۲ قضیې له موږ سره ثبت شوې وې، خو سږکال دا شمېر ۱۱۹ ته رسېږي.

اغلې وردګ دغه شان وویل، په ښځو د جنسي تېري، د دوی د غړو پرې کولو او سوځولو پېښې هم ډېرې شوې دي.

په کابل او ولایتونو کې د تشنابونو په ګډون د لازمو روغتیايي سهولتونو نه شتون د خلکو جدي ستونزه ګڼل کېږي.

کابل ښاریانو په ځانګړي ډول ښځې په ښار کې د لازمو روغتیايي خدمتونو د نه شتون له امله انتقاد کوي، په دغه ښار کې د لاس مینځلو په ګډون د لازمو او مناسبو روغتیايي اسانتیاوو نه شتون، ډېری ښاریانو په ځانګړي ډول ښځې اندېښمنې کړي او ورسره په خوا کې په ښار کې ډېرانونه هم زیات شوي دي.

سونیا او زحل دوه تنه کابل ښاریانې وايي: "د ښار پاکوالی او نظافت د ټولو لپاره یوه جدي اړتیا ده، نو موږ باید د کابل ښار په هرځای کې د لاس مینځلو او رفع حاجت لپاره ځانګړي ځایونه ولرو.

-روغتیا او د لاس مینځل د ټولو لپاره يوه لومړنۍ اړتیا ده، له بده مرغه په افغانستان کې په ډېريو ځايونو کې د ښځو لپاره دغه اسانتیاوې نشته، په داسې حال کې چې دا یوه اړتیا ده."

دا ستونزه یوازې کابل ښار پورې نه محدودیږي، بلکې د هېواد په کچه ډېری خلک له دې ستونزې کړېږي.

د افغانستان د عامې ورغتیا وزارت وايي چې اوس هم ۱۳ سلنه خلک په ښار او بازار کې لاس مینځلو ته لاس رسی نه لري او په ازاده فضا کې رفع حاجت (بولې) کوي.

د دغه وزارت مرستیال ویاند معصومه جعفر ازادي راډيو ته وویل: "په ټولیز ډول په ټوله نړۍ کې ۲ اعشاریه ۴ بیلیونه کسان حفظ الصحې ته لاس رسی نه لري، همدا شان په نړۍ کې ۹۴۶ میلیونه کسان په پرانېستې فضا کې بولې کوي، یوازې افغانستان کې ۴۰ سلنه خلک خوندي تشنابونو ته لاس رسی نه لري، اوس هم ۱۳ سلنه افغانان په ازاده فضا کې رفع حاجت کوي."

هاخو د کابل ښاروالۍ ویانده سمېرا رسا وايي، تشنابونه شته، خو کابل ښاريان ورنه سمه استفاده نه کوي.

نوموړې وايي: "په ټوله کې د کابل په کچه ۲۴ ساعته تشنابونه لرو، څو ښاریان ورنه استفاده وکړي، خو له بده مرغه د کابل ښاریانو نه همکاري د دې لامل شوې چې له تشنابونو ښه استفاده ونه شي. "

د اغلې رسا په وینا هڅه کېږي چې په کابل ښار کې له تشنابونو ښه څارنه وشي.

په ورته وخت کې د سیمه ییزو ارګانونو د خپلواکې ادارې تخنیکي رئیس محرم سادات ازادي راډيو ته وویل، د هېواد په کچه د تشنابونو نه شتون اوس هم یوه لویه ستونزه ده او دوی هڅه کوي چې په هېواد کې چې دا ستونزه هواره شي.

ښاغلی سادات زیاتوي: "پخوا به د لویو ښارونو په کچه په اوسط ډول له دوو تر څلور تشنابونه و، اوس دغه کچه له ۷ تر ۸ عمومي تشنابونو ته لوړه شوې ده او په دویمه درجه ښارونو کې به مو چې له ۴ تر ۵ تشنابونه درلودل اوس یې کچه ان تر ۷ او ۸ تشنابونو پورې رسیږي."

که څه هم په کابل ښار کې د تشنابونو نه شتون د نارینه وو پر وړاندې هم یوه لویه ستونزه ده، خو د خلکو په باور سنتي ټولنې او حاکم فرهنګ ته په پام سره ښځې په دې برخه کې جدي ستونزې سره مخ دي چې دوی ورته ژر رسېدنه غواړي.