په افغانستان کې د رشتې خلاف کار کول نوې خبره نه ده، خو پر دغه هیواد د طالبانو تر بیا ځلې واکمنېدو وروسته د بې کارۍ او بې وزلۍ په پراخېدو سره یو شمیر ځوانانو د خپلې تحصیلي څانګې خلاف ځینو کارونو، لکه د موبایلونو ترمیم ته مخه کړې او د یوې حرفې په توګه يي تعقیبوي.

د کابل یوه اوسېدونکي عبیدالله محب چې په خبره یې له فارمسي پوهنځي فارغ شوی او مخکې یې درملتون درلود ازادي راډیو ته یې وویل، اوس یې د موبایلونو د ترمیم کار خونه جوړه کړې ده.

دی چې د خپلې ۹ کسیزې کورنۍ مشري کوي ازادي راډيو ته یې وویل د ورځې تر درې څلور سوو پورې افغانۍ ګټي چې د خپل کور لګښتونه پوره کړي :

دوه کاله مخکې ( جدي ۱۴۰۰۲ )د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام ویلي وو، چې په افغانستان کې د خلکو اقتصادي وضعیت د طالبانو تر بیا واکمنېدو ورسته بدتره شوی او د دې هیواد له ۸۵ سلنه زیات اوسېدونکي له یو ډالر نه د کم عاید په ګټلو ژوند کوي.

د ننګرهار ولایت اوسېدونکی نعیم الله چې د لغمان پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځي د کتابدارۍ له برخې فارغ دی، وایي اوس د موبایلونو د ترمیم کارته مخه کړې او په دې برخه کې بوخت دی:

"ما ډېرې هڅې وکړې چې خپله رشتې اړوند د پوهنتون استادۍ او د کتابتونو امریت او مدیریت برخه کې کار پیدا کړم خو هغه برخه کې مې ونه شو موندلی، ځکه دا څانګه یوازې لغمان کې ده، بیا د بې روزګارۍ له امله د موبایل جوړنې مرکز ته لاړم، ځکه اوس خو موبایل عام دی او کارونکي یې ډېر دي چې کارونکي ډېر وي نو حتما یې موبایلونه خرابېږي، ډېر نورو ملګرو مې هم چې پوهنتونونه لوستي همدې برخې ته مخه کړې او ځینو بیا په نیمه کې پرېښودل، نو یو ځوان په درې زرو افغانیو روزنې کولای شي چې یو کسب زده کړي او خپله راتلونکی پرې جوړ کړي."

دوی وایي د موبایل ترمیم جوړولو لپاره یې په درې میاشتنۍ دوره يي روزنه کې په میاشت کې د زر افغانۍ فیس په ورکړې دا کسب او مسلک زده کړی او تر فارغېدو دوه یا دوه نیمې میاشتې وروسته یې ځانونو ته د موبایل د ترمیم کارخونې پرانیستي دي.

په ورته وخت کې د موبایل ترمیم او بریښنايي وسایلو د ترمیم د زده کړو د مرکزونو یو شمېر مسولان هم وايي، د تېر په پرتله اوس په دې برخه کې د ځوانانو مراجعه زیاته شوې ده.

له دې ډلې کابل کې د موبایلونو د ترمیم د زده کړې د یو مرکز مشر امیرالله امیر ازادي راډیو ته وویل:

"موږ په کال کې له ۱۰۰ تر ۲۰۰ ځوانان د (موبایل ترمیم) برخه کې جذبوو، سیسټم مو داسې دی چې درې تر څلور میاشتو روزنه ده، ځوانان راځي زده کړه کوي او بیا د کسب او کار څښتن کېږي، موږ سره ډېر داسې ځوانان شته چې له بېلابېلو څانګو لکه اقتصاد، طب، فارمسي او نورو فارغ دي، ځکه دا لنډ مهالې درې میاشتنۍ دوره ده چې زده کوي یې او ژر په کې کار مومي."

ښاغلی امیر وایي چې نه یوازې ځوانان بلکې ان د پاخه عمر لرونکي کسان چې یا له خپلو پخوانیو دندو لرې شوي او یا مختلفو برخو کار نه شي موندلی، دوی ته مراجعه کوي او له درې تر څلور میاشتنې روزنې وروسته د موبایلونو د ترمیم ورکشاپ پرانیزي.

دا په داسې حال کې ده چې مخکې یو شمیر ځوانانو چې په بیلابیلو برخو کې یې لوړې زده کړې کړي له ازادي راډيو سره په خبرو کې ادعا کړې چې په دولتي ادارو کې د دندو د ترلاسه کولو لپاره اړیکې پالل کیږي هغه ادعا چې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد یې په اړه د ازادي راډیو پوښتنې نه وې ځواب کړې.

د تخنیک او ټکنالوژۍ برخې یو شمېر پوهان او فعالان وايي، د تکنالوژۍ چټک پرمختګ او ورځ بلې ته د برېښنايي وسایلو د ترمیم د خدمتونو اړتیا ته په پام، دا برخه د ګټې ده او ځوانان کولای شي په چټکۍ سره په کې د کار بازار ته ننوځي.

له ډلې د تکنالوژۍ څانګې افغان متخصص او د سافټ ویر انجنیر اغا ملوک سهار ازادي راډیو ته وویل:

"دا چې ولې باید ټکنالوژۍ ته ډېره پاملرنه وشي دلیل دا دی چې په دې برخه کې پرمختګ دوه نیم برابر زیات دی، اوس په نړۍ کې ډېر زیات ځوانان په همدې برخه کې کار او تکیه کوي او ان ورته له غیر دې کار موندل سخت وي، په افغانستان کې هم ځوانان کولای شي په خپله او هره بله ژبه انلاین کورسونه، ورکشاپونه زده کړي، کورونو کې ځان ته تکنالوژیکي وسایل لکه یو لپټاپ برابر کړي، په ورځ کې دې لږ تر لږه دوه، درې ساعته د دې مهارتونو زده کولو ته وخت ورکړي، دا چې هېواد کې اوس بېلابېلې ستونزې دي دا په دې معنا نه ده چې موږ تم شو او څه زده نه کړو، نړۍ موږ ته نه تمېږي او باید پرمختګونه زده کړو."

تر دې وړاندې هم د افغانانو پر دې وضعیت بېلابېلو نړیوالو سازمانونو او د ملګرو ملتونو ادارو اندېښنې ښودلي او له دې ډلې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې (اوچا) د تېرې زېږدیز کال ( ۲۰۲۵ ) د دسمبر میاشتې په ۳۰ مه ویلي وو چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۲۲ میلیونه کسان په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا ولري.

د مرستندویه ادارو سرچینو دفرانسې خبري اژانس ته ویلي چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر محتسبانو د هرات ولایت د اسلام‌ قلعه پولې ته نږدې شاوخوا ۲۰ نارینه مرستندوی کارکوونکي د ږیرو د لنډوالي له امله نیولي دي.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، دغه کسان چې د ملګرو ملتونو له ادارو سره همکارو سازمانونو کې یې کار کاوه، د جوزا په ۳۰مه، د شنبې په ورځ نیول شوي وو.

دغه اژانس د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د یوې داخلي خبرپاڼې په حواله ویلي چې ځینې نیول شوي کسان هماغه ورځ خوشې شول او نور یې په بله ورځ ازاد کړل شول.

په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر مسؤل ضیاءالدین طیب فرانسې خبري اژانس ته د مرستندویه کارکوونکو د نیولو موضوع رد کړې، خو ویلي یې دي چې د دولتي ادارو پنځه کارکوونکي د لنډې ږیرې له امله نیول شوي وو.

افغانستان کې واک ته له ستنیدو وروسته، طالبانو د ښځو او نارینه‌ وو پر وړاندې د نورو محدودیتونو ترڅنګ، په ځینو مواردو کې نارینه د ږیرې له خریلو یا لنډولو منع کړي.

د بشري حقونو سازمان «هەنگاو» راپور ورکړی چې دوه افغان وګړي، چې د مخدره موادو اړوندو جرمونو په تور د اعدام سزا ورته ټاکل شوې وه، د ایران د شیراز په مرکزي زندان کې اعدام شوي دي.

د یاد سازمان په وینا، د دغو افغانانو چې میرویس خلیلزاده او ابراهیم احمدشاهي نومېدل، د اعدام حکم د جوزا میاشتې په ۳۱مه، د یکشنبې په ورځ، عملي شوی دی.

په ناروې کې میشت دغه بشري سازمان ، زیاتوي چې ۵۵ کلن میرویس خلیلزاده دوه کاله مخکې او ۴۰ کلن ابراهیم احمدشاهي یو کال مخکې د مخدره توکو اړوندو جرمونو په تور نیول شوي وو او وروسته د اعدام سزا ورته اورول شوې وه.

د ایران دولتي سرچینو او رسنیو تر اوسه په رسمي ډول په دې اړه څه نه دي ویلي.

د هەنگاو سازمان د شمېرو له مخې، په تازه اعدامونو سره په تېرو څه کم شپږو میاشتو کې په ایران کې د اعدام شوو افغانانو شمېر ۱۲ تنو ته ورسیده.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینټ په پام کې لري چې افغانستان ته د استول کیدونکو افغانانو د الوتنو شمېر زیات کړي.

د دې وزارت یوې ویاندې په برلین کې د جرمني ډي پي اې خبري اژانس ته وویل: "په راتلونکي کې په میاشت کې درې چارټر الوتنې ممکنې دي."

هغې زیاته کړه: "سربېره پر دې، د عادي سوداګریزو الوتنو له لارې په انفرادي دول بېرته ستنول هم هر وخت ممکن دي."

جرمني د الوتنو شمیر وروسته له هغې زیاتوي چې د کورنیو چارو وزارت چارواکي د طالبانو له استازیو سره خبرې کوي.

د راپورله مخې دې ته په پام چې جرمني د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، نو په جرمني کې دغو خبرو ته د "تخنیکي کچې" خبرې ویل کېږي.

جرمني په دې وروستیو کې ۳۲ افغانان د یوې چارټر الوتنې له لارې افغانستان ته بېرته واستول. په دغو اخراج شوو کسانو کې هغه نارینه شامل وو چې د قتل، جنسي تېري، جنسي ناوړه ګټه اخیستنې، د ماشومانو ځورونې، د مخدره توکو قاچاق او د باج اخیستنې په ګډون د بېلابېلو جرمونو له امله محکوم شوي وو.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینت د جرمني د بیلډ ام زونتاګ ورځپاڼې ته وویل: "هغوی چې زموږ له ورکړل شوي خوندیتوب څخه ناوړه ګټه اخلي او دلته جدي جرمونه ترسره کوي، باید خپله راتلونکې په خپل اصلي هېواد کې ولټوي."

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړي راپورورکونکي ریچارډ بینیټ د ملګروملتونو د بشري حقونو د لوی کمیشنر ولکرترک د هغو څرګندونو ملاتړوکړچې له اروپایي هیوادونو یې افغانستان ته د یوشمیرافغانانو پراستولو انتقاد کړی دی.

بینیټ نن دوشنبې د جون په ۲۲ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې "زه د ولکرترک د دې څرګندونو ملاتړ کوم، چې د اروپايي ټولنې د نویو مقرراتو په اړه یې خواشیني څرګنده کړې؛ هغه مقررات چې د کډوالو چټک ایستلو ته اجازه ورکوي."

نوموړې زیاته کړې: "د بشري حقونو او د کډوالو د نړیوالو قوانینو درناوی اړین دی. افغانان باید داسې نا امنه وضعیت ته بېرته ونه لېږل شي. په بروکسل کې له طالبانو سره غونډه کول به د افغانانو، په ځانګړې توګه د افغان ښځو سپکاوی وي."

د ملګروملتونو د بشري حقونو د لوی کمیشنیردفتر په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې هیڅوک باید هغه ځای ته ونه لیږل شي چې هلته د بشري حقونو د سرغړونو له جدي خطرونو او یا له بل نه جبرانیدونکي زیان سره مخامخ شي.

د ملګروملتونو د بشري حقونو دغه لوړپوړي چارواکي دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې اروپایي کمیسیون د طالبانو د حکومت یوه پلاوي ته بلنه ورکړې چې بروکسل ته ورشي او د اروپایي کمیسیون له چارواکو سره افغانستان ته په اروپایي هیوادونو کې د میشتو افغان کډوالو د بیرته استولو پرموضوع خبرې وکړي. دا په داسې حال کې چې جرمني د تیرې سې شنبې په ورځ اعلان وکړچې یوه بله ډله افغانان یې بیرته افغانستان ته واستول. د راپورله مخې په دغه ډله کې چې د جرمني له پنځو ایالتونو ډیپورټ ته غوره شوي و، هغه مجرمان هم شامل وو چې د بېلابېلو جرمونو لکه د جنسي تېري، قتل او جنسي تاوتریخوالي په جرمونو محکوم شوي وو.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وایي په اوږدمهال کې به د ښي لاس موټر بندوي.

د دغه وزارت ویاند عبدالمتین قانع یکشنبه ناوخته په یوه بیان کې ویلي د ښي لاس شتیرینګ موټر د افغانستان د قوانینو خلاف دي او د ټرافیکي پېښو لامل ګرځي.

قانع زیاته کړې د طالبانو حکومت په ځینو ولایتونو کې د ښي لاس موټرو ته د تمدید سټیکر لګوي او یواځې به په همغو ولایتونو کې ګرځي.

قانع وروسته له هغه دا بیان خپور کړی چې په دې وروستیو کې یو شمېر افغانانو ازادي راډیو سره په خبرو کې د ښي لاس شترینګ موټرو له زیاتېدو شکایت وکړ.

دوی ویل چې د طالبانو اکثر غړي له دغو موټرو استفاده کوي او ګڼې ټرافیکي پېښې هم د دغو موټرو له خوا کېږي.

د طالبانو د مالیې وزارت ویلي چې د دفاع او عامې روغتیا وزارت متقاعدینو ته د هغوی حقوق ورکوي.
دغه وزارت یکشنبه په یوه بیان کې خبر ورکړی چې د دغو دوو وزارتونو د متقاعدینو حقوق به د چنګاښ په شپږمه په نوبتي شکل تادیه کړي.

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې متقاعدین باید له مراجعې مخکې د پنشن په نوم د یوه ویبسایټ له لارې نوملیکنه وکړي.

مخکې له دې، یو شمیر متقاعدینو ازادي راډیو ته ویلي وو چې دوی انټرنیټ او ټیکنالوژۍ ته ډېر لاسرسی نه لري او ورته ګرانه ده چې انلاین نوملیکنه وکړي.

متقاعدینو همدارنګه شکایت درلود چې دوی ته ورکړل شوې پیسې تر اصلي اندازې ډېرې کمې دي.

د افغانستان د متقاعدینو د ټولنې په وینا، په افغانستان کې له ۱۷۰،۰۰۰ څخه ډیر ملکي او نظامي متقاعدین موجود دي چې اکثرو یې تقاعدي نه ده اخیستې.

لومړني افغان ستورمزلي عبدالاحد مومند له دې نړۍ سترګې پټې کړې.

ښاغلي مومند د یکشنبې په ورځ د جون ۲۱مه د جرمني د شتوتګارټ په یوه روغتون کې ساه ورکړه.

دی د مړینې په وخت ۶۷ کلن وو او ویل کېږي چې له سرطان ناروغۍ کړېده.

د ښاغلي مومند د مړینې خبر د هغه د کورنۍ د غړو په حواله په افغان رسنیو کې ډېر منعکس شوی.

جرمني کې د افغانستان د کلتوري ودې ټولنې مشر شیرولي شیر هم ازادي راډیو سره په خبرو کې تایید کړې چې ښاغلی مومند د یکشنبې په ورځ وفات شوی.

عبدالاحد مومند لومړنی افغان و چې په ۱۹۸۸م کال کې فضا ته لاړ او په فضايي تمځي کې یې ۹ ورځې تېرې کړې.

مومند له فضا څخه په افغانستان کې له خپلې مور سره خبرې وکړې.

دی چې په افغانستان کې د غزني ولایت و د کورنیو جګړو پر مهال جرمني ته کډوال شو او هلته له خپلې مېرمنې او دریو اولادونو سره اوسېده.

ښاغلی مومند کلونه وروسته په ۲۰۱۳ کال کې چې فضا ته د هغه د سفر ۲۵ کلیزه وه، افغانستان ته ولاړ او د وخت د چارواکو له لوري ډېر وستایل شو.

د ایران د بشري حقونو سازمان «هەنگاو» وایي ایراني چارواکو د سیستان او بلوچستان ولایت د زابل په مرکزي زندان کې یو سپین ږیری افغان تبعه همایون نورزهي اعدام کړی دی.

دغه ناروې میشتي سازمان یکشنبه ناوخته لیکلي چې دا افغان تبعه دوه کاله مخکې نیول شوی و او د مخدره موادو اړوندو جرایمو په خاطر په اعدام محکوم و.
اویا کلن همایون نورزهي یکشنبه سهار د زابل په زندان کې اعدام شوی.

د ایران دولتي رسنیو او د دغه هیواد د قضايي قوې رسمي سرچینو لا تر اوسه دا خبر نه دی اعلان کړی.

تېره پنجشنبه هم د عبدالله جلالي په نوم یو افغان تبعه د مخدره موادو د جرمونو اړوند په زاهدان زندان کې اعدام شوی.

د بشري حقونو سازمانونو په ایران کې د دغو اعدامونو په دوام نیوکه کړې ده.

د راپورونو له مخې اکثر دا کسان مدافع وکیلانو ته لاسرسی نه لري.

قزاقستان او افغانستان د خپلو اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا لپاره د هڅو په ترڅ کې په راتلونکو کلونو کې د دوه اړخیزې سوداګرۍ د ۳ میلیارده امریکايي ډالرو هدف ټاکلی دی.

د کاسپین پوست ورځپاڼې د راپورله مخې دا هدف په کابل کې د قزاقستان ـ افغانستان د کلني سوداګریز فورم پر مهال مطرح شو، چې د قزاقستان د صدراعظم د مرستیال او د ملي اقتصاد وزیر سریک ژومانګارین او د طالبانو د حکومت د صنعت او سوداګرۍ وزیر حاجي نورالدین عزیزي په کې د سوداګرۍ، پانګونې او صنعتي همکاریو د پراختیا دلارو چارو په اړه په خپلو ویناوو سره پرانیست.

په دې فورم کې د قزاقستان له ۵۰ څخه زیاتو شرکتونو ګډون کړی و، چې د کرڼې، انجینرۍ، ټکنالوژۍ، کیمیاوي صنعت او معلوماتي ټکنالوژۍ په ګډون په بېلابېلو برخو کې فعالیت کوي.

تمه کیږي له دې غونډې وروسته دواړه لوري افغانستان ته د مصنوعي ځیرکتیا (AI) پر بنسټ د ګرځنده تشخیصي طبي تجهیزاتو د ۴۵۰۰ دستګاوو د سپارلو لپاره د ۴۵ میلیونه ډالرو په ارزښت یو قرارداد لاسلیک کړي.

دغه پرمختللي تجهیزات به د روغتیايي خدماتو د ښه والي، چټکو طبي معایناتو او په ځانګړي ډول په لرې پرتو سیمو کې د ناروغیو د تشخیص په برخه کې مهم رول ولوبوي. د راپورله مخې دا قرارداد د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د اقتصادي او تخنیکي همکاریو د پراختیا په لړ کې یو مهم ګام بلل کېږي.

د هند د کریکټ ملي لوبډلې په دریمه لوبه کې افغانستان ته ماتې ورکړه.

د افغانستان او هند د کریکټ لوبډلو ترمنځ په یو ورځنۍ لوبه افغانستان کې د ټاس له ګټلو وروسته بیټنګ وکړ چې په ۴۴ اورونو کې د نهو لوبغاړو په سوځیدو سره واتونید هند ته ۲۱۸ منډې هدف ورکړي.

خو د هند لوبډلې په ۲۸م اوور کې ۲۲۴ منډې وکړې او افغانستان ته یې د ۹ ویکټو په توپیر ماتې ورکړه.

این سومین دور از مسابقات یک روزه بود که میان افغانستان و هند برگزار شده بود.

دا د افغانستان او هند د کریکټ ملي لوبډلو ترمنځ د یو ورځنیو لوبو دریمه لوبه وه.

هند د ټورنمنټ مخکیني دوه لوبې ګټلي وې او د دې لوبې په ګټلو سره يې دا لړۍ وګټله.