Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
БҰҰ бас хатшысы Бутрос Бутрос-Ғали (оң жақта) мен Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев құжатқа қол қойып отыр. Нью-Йорк, 5 қазан, 1992 жыл. Қазақстан СІМ-нің Facebook парақшасындағы фото
Тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің БҰҰ-ға мүше болуы, тәуелсіздіктің алғашқы 10 жылы қоғамға қандай әсер қалдырды? Бұл жөнінде Хасен Оралтай 2001 жылы Азаттық радиосына елдің бірінші президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың халықаралық ортада жемқорлық дауына ұрынғанын, Қазақстанда тіл мәселесі ақсап, бай мен кедей арасы алшақтағанын айтып сұхбат берген. "Азаттық – 70" подкасының бүгінгі эпизодынан осы туралы тыңдай аласыздар.
Қазақстан 1992 жылғы 2 наурызда БҰҰ-ға мүше болып қабылданғанда Алматыдағы Үкімет үйінде совет кезіндегі көк жолақты қызыл ту желбіреп тұрған еді. Қазақстан БҰҰ қатарына қабылданған соң халықаралық ұйымға мүше мемлекеттер саны 168-ге жетті.
ПРЕЗИДЕНТ САЙЛАУЫ АЛДЫНДАҒЫ БҰҰ-ҒА ТАЛПЫНЫС
Халықаралық ұйымға мүше болуға талпыныс Қазақстан тәуелсіздігін жарияламай тұрғанда қолға алынған еді. Алайда сол кезде Қазақстанды басқарған Нұрсұлтан Назарбаевтың алдымен президент сайлауын өткізіп алып, тәуелсіздікті содан кейін жариялағаны белгілі.
Азаттық радиосы алғаш рет Қазақстанның БҰҰ-ға мүше болуы туралы 1991 жылғы қазан айында президент Назарбаевтың елдің батысындағы Ақтауға сапармен барғанда айтқанын хабарлаған.
Азаттық тілшісі Батырхан Дәрімбет Қазақстан жаңалықтары топтамасында: "Осында ол сонымен бірге облыстық басшылармен кездесті. Осы кездесу кезінде президент Нұрсұлтан Назарбаев ендігі жерде республиканың Біріккен Ұлттар ұйымына мүше болып кіру жайында ұсыныс жасайтынын айтты. Бұл біздің республикамыздың тәуелсіздік жолындағы тағы бір қадамы болып табылады", – деген.
Арада бірер күн өткенде Азаттық радиосы бұл мәселе туралы нақтырақ ақпарат береді. Оны эфирге әзірлеген – радионың тілшісі Қиял Сабдалин.
"Бұл күндері Нью-Йорк қаласында Біріккен Ұлттар ұйымы Бас Ассамблеясының 46-сессиясы өтіп жатыр. Соған Қазақ Республикасының сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Сайлау Батыршаұлы да қатысуда. Ол Біріккен Ұлттар ұйымы Бас Ассамблеясының қызметін, оның әртүрлі жұмыс механизмдерін зерттеу мақсатында барып отыр. Өйткені республикада Қазақ Республикасының түптің түбінде Біріккен Ұлттар ұйымына кіруі тиіс екені көптеп сөз болуда. Ол үшін ең алдымен халықаралық заңдарға сәйкес Қазақ Республикасының Конституциясын қабылдау және мемлекеттік нышандарын қабылдау керек. Одан кейін Қазақ Республикалық Жоғарғы кеңесі Біріккен Ұлттар ұйымына кіру жайында заң қабылдауы тиіс", – деп хабарлаған Азаттық радиосы.
"18 ЖЕЛТОҚСАНДА НЬЮ-ЙОРККЕ ҰШТЫМ"
Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы сыртқы істер министрі, кейіннен Қазақстанның БҰҰ-дағы алғашқы тұрақты өкілі болған дипломат Ақмарал Арыстанбекова сол күндер жөнінде өз мақаласында былай деп жазады:
"Кез келген адамның өмірінде өз елінің ажырамас бөлігі ретінде ерекше қуаныш сезімін, өмірдің мәнін ерекше жоғары сезінетін бір сәттер болады. Мен осындай толқу мен қуанышты сәттерді 1992 жылы 2 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелігіне жаңадан тәуелсіздік алған мемлекет ретінде қабылданған тарихи күні бастан өткердім. Сол сәтте ең беделді халықаралық ұйымның әлемдегі ең биік мінберінде тұрып, кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерінде елімнің туы көтерілгенін көргенде мен өз еліме, халқыма деген мақтаныш сезімін бастан кешірдім. Оны сөзбен жеткізу мүмкін емес. Менің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы іссапарым 1991 жылдың желтоқсан айының соңында, Совет одағының ыдырауынан және әлемнің саяси картасында жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуынан туындаған таңғаларлық жарқын және тарихи жаһандық геосаяси сәтте басталды. 1991 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан Жоғарғы советі "Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы" Конституциялық заң қабылдады. 17 желтоқсанда Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік хатшысы Джеймс Бейкер президент Нұрсұлтан Назарбаевпен келіссөз жүргізу үшін Қазақстан астанасы Алматыға келді. Мен оған сыртқы істер министрі ретінде қатыстым. Президент хатшы Бейкерге менің Нью-Йоркке Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкіл ретінде жіберілетінімді хабарлады. Бұған дейін Мәскеуде және Нью-Йоркте бірнеше рет кездескен мемлекеттік хатшы менің тағайындалуымды жылы қабылдап, ықылас білдірді. 18 желтоқсанда Қазақстан мен Біріккен Ұлттар Ұйымы арасында ынтымақтастық орнату үшін Нью-Йоркке ұштым".
Қазақстанның БҰҰ-дағы алғашқы тұрақты өкілі Ақмарал Арыстанбекова (сол жақта). Нью-Йорк. Қазақстан СІМ-нің Facebook парақшасындағы фото
"ҚАЗАҚ ЕЛІНІҢ ӨЗ ТІЛІ БОЛМАСА..."
Арада 10 жыл уақыт өтті. Тәуелсіз Қазақстан нендей жетістікке жетті? Неден жеңілді? 2001 жылы Хасен Оралтай Азаттық радиосына берген сұхбатында осы туралы айтады.
Ол кезде Хасен Оралтайдың Азаттық радиосынан зейнетке шыққанына бірнеше жыл болған еді. Бұл сұхбат 2001 жылғы 3 сәуірде эфирге шыққан. Сұхбаттың аудиожазбасы Астанадағы Ұлттық академиялық кітапханадағы Хасен Оралтайдың жеке қорында сақталған.
Хасен Оралтай Прагада Азаттық тілшісі Әбдіғани Жиенбайға берген сұхбатында Қазақстанның "ең басты табысы – тәуелсіздікке жетуі" екенін айтқан.
"Тәуелсіздікті ештеңемен теңеуге болмайды. Одан үлкен табыс та жоқ. Одан кейінгі тәуелсіздіктің белгісі – көктегі көк ту. Кешегі советтік қызыл ту астындағы қуыршақ Қазақстанның жағдайын қазіргі тәуелсіз Қазақстанның жағдайымен салыстыруға келе ме? БҰҰ-ның төрінде, әлемнің үлкен астаналарында тәуелсіз Қазақстанның көк туының желбіреп тұруын көруден асқан табыс, одан асқан жеңіс болуы мүмкін емес", – дейді Хасен Оралтай.
"Елім-айлап өткен өмір". Хасен Оралтай
1/25Азаттық радиосы Қазақ бөлімінің бұрынғы директоры Хасен Оралтай (1933 – 2010)
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
6/25Хасен Оралтайдың өз жеке кітапханасынан Астанадағы Ұлттық академиялық кітапханаға өткізген ескі кітаптардың бірі – ХХ ғасырдың басында баспадан жарық көрген Ахмет Байтұрсынұлының жинағы.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
7/251968 жылғы 15 қыркүйекте Қазақстанда алғаш рет аталып өткен Абай күні туралы Хасен Оралтай әзірлеген хабар. Мюнхен, Батыс Германия, 1 қазан, 1968 жыл
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
8/25Хасен Оралтайдың Азаттық радиосын құрушылардың бірі Қарыс Қанатбай туралы әзірлеген хабары. Мұнда автор өзін "Қаташұлы" деген бүркеншік атпен белгілеген. 19 қараша, 1987 жыл. Мюнхен, Батыс Германия
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
9/25Хасен Оралтайдың "С.Қазақбаласы" атымен түрік тілінде құрастырып, 1988 жылы Ыстамбұлда шығарған "17-18 желтоқсан 1986. Қазақстан оқиғалары" кітабының мұқабасы
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
16/25Ресейдің Қазақстанды отарлауының 250 жылдығы мен СССР-дің 60 жылдығы туралы Хасен Оралтай әзірлеген хабардың мәтіні. 2 шілде, 1982 жыл. Мюнхен, Батыс Германия
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
19/25Солдан оңға қарай: Азаттық радиосының қызметкері Хасен Оралтай, тарихшы Нығмет Мыңжани, Азаттық радиосының қызметкері Баймырза Хаит. Кельн, Батыс Германия. 1987 жыл
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
23/25Азаттықтың Қазақ, Қырғыз және Өзбек қызметтерінің директоры Чарльз Карлсонның Хасен Оралтайға арнаған шақырту хаты. 1995 жылы зейнет демалысына шығып кеткен Хасен Оралтайды радио 2001 жылы тарих және мәдениет хабарларын жасауға көмектесу үшін Прагаға шақырған. 22 наурыз, 2001 жыл. Прага, Чехия. Хасен Оралтайдың Астанадағы Ұлттық академиялық кітапханадағы жеке қорынан
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Эмиграциядағы қазақ қайраткері, ұлт-азаттық қозғалысты зерттеуші, журналист, жазушы Хасен Оралтай 1968 жылдан бастап 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаттық радиосында жұмыс істеді. Оның соңғы жеті жылында Азаттықтың Қазақ қызметін басқарған.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Previous slide
Next slide
Ол Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейінгі он жыл ішінде біршама кемшіліктерге жол бергенін айтады. Бұл орайда Хасен Оралтай бірінші кезекте мемлекеттік тіл – қазақ тілінің "нашар ахуалына" тоқталған.
"Ана тілі жайында тәуелсіздікке дейін де, одан кейін де бірнеше заң қабылданғанына қарамастан, сол заңдар іске аспай келеді. Қазақ елінің өз тілі болмаса, ол қандай ел?! Бұл – үлкен кемшіліктің бірі", – дейді ол.
НАЗАРБАЕВ НЕГЕ АТАТҮРІК ЕМЕС?
Хасен Оралтай заңды жүзеге асыруда ел басшылығының жетекші роль атқаратындығын айтады. Мұндайда ол Қазақстан мен Түркияның республика болып жариялағаннан кейінгі алғашқы 10 жылдығын өзара салыстырады.
Азаттық радиосы Қазақ редакциясының бұрынғы директоры Хасен Оралтай (1933-2010).
"Қабылданған заңдарды басшысынан бастап іске асыруы керек. Мысалға Мұстафа Кемал Ататүрік Түркия республикасының құрылғанына 10 жыл толғанда еліне Түрік тілі институты мен Түрік тарихы институтын сыйлады. Осы екі институтқа ол өзінің бүкіл ғұмырында жиған мал-мүлкін мирас етіп қалдырды. Жақында интернеттен "Жас Алаш" газетін оқып отырсам, Шерхан Мұртаза бір интервьюде қазақтың ұлттық мәжілісінде тек 17 депутаттың қазақ тілінде сөйлейтінін айтады. Мәжіліс депутаттары өздері шығарған заңға бой ұсынбаса, басқа халық не қылсын қазақшаны? Сондықтан басқа мәселелердің ішінде осы тіл мәселесіне жеткілікті көңіл бөлінбеуі, шығарылған заңдардың тек қағаз жүзінде қалуы жүректі қынжылтады", – дейді Хасен Оралтай.
2001 жылы Қазақстан парламентінің төменгі палатасы – мәжілісте 77 депутат болған еді.
ЕЛБАСЫ ЖӘНЕ ЖЕМҚОРЛЫҚ
Хасен Оралтай Азаттыққа берген сұхбатында 2000-жылдары Қазақстанға қатысты жемқорлық даулары жиі көтерілгенін айтады. Еуропада жүрген ол "интернеттегі жаңалықтардан Қазақстанда коррупция болып кетті дегенді көп кездестірем" дейді.
"Осыған байланысты елбасының аты көп аталады. Мен Нұрекең осынша ақшаны жеп қойды деп ойламаймын. Осы сияқты жалалар шет елдің президенттеріне де жабылып жатады. Бірақ бұл жерде оның інісі Болаттың және де бірнеше туысқандарының миллионер болып жатқанын нақты фактімен жазып жатыр. Сондайда Нұрекең Мұстафа Кемал Ататүріктен үлгі алып, туысқандарын айналасына жуытпаса екен деген тілек тұрады. "Туысқандарын үкімет жұмысына араластырмай, кәдімгі халықтың қатарында болса қандай болар еді?" деген ойлар келеді", – деген Хасен Оралтай Қазақстанда бай мен кедей арасындағы алшақтық та жиі байқалатынын айтады.
"Бір қызық жайт бар. Кешегі коммунистік заманда бай деген ұғым болмады. Бәрі кедей тұрды. Енді тәуелсіздіктен кейін сол кедейлерден қаншама мультимиллионерлер шықты. Мен Алматыға барғанымда Американың ең сәнді мәшинелерін мініп жүргендерді көптеп көрдім. Олардан барып мәшиненің бағасын сұрасам үлкен соманы айтты. Сонда осыншама ақшаны қайдан тапты деп ойлаймын ғой мен. Ата-бабасы кедей болса, ешқандай мұра болмаса, бұл ақшаны қайдан тапты? Ал бір кездері Қазақстанда 70 аудан кедейшіліктен төмен деңгейде өмір сүретін. Сол 70 ауданның қамқоршысы болу қазіргі қазақ үкіметінің басты міндеті болмайтын ба еді?! – дейді Хасен Оралтай.
"ОСЫНША УАҚЫТТА АЙТАРЛЫҚТАЙ ЕШТЕҢЕ ӨЗГЕРГЕН ЖОҚ"
2001 жылы Азаттыққа берген сұхбатында Хасен Оралтай тәуелсіздіктің алғашқы он жылдық кезеңінде болған Қазақстанның кемшіліктерін сынаған. Бұл сұхбатты сол кезде Қазақстан саяси өміріне белсене араласқан саясаттанушы Дос Көшіммен талдадық.
Саясаткер Дос Көшім. Алматы, 23 мамыр, 2022 жыл.
– Алдымен "Тәуелсіздік – үлкен бақытымыз" дегеніне президенттен бастап бәріміз келісеміз. Одан кейінгі мәселе – сол тәуелсіздік алған кездегі мақсатымызды шындыққа айналдыру мүмкіндігі. Хасекең өзінің екінші сұраққа жауабында осы мәселені жақсы талқылап кетті. "Осы 10 жыл ішіндегі шешілмей жатқан мәселе – қазақ тілінің мәселесі. Заң қабылданды, іске асқан жоқ. Көзге түсетіні – шеттен барған қазақтар бұл қандай мемлекет деп таңғалады" дейді. Шындығында да ол журналист, әрі парасат иесі ретінде мұны мәдени түрде айтып тұр. Қазір тәуелсіздіктен бері 30 жылдан аса уақыт өтті. Қазір көзі тірі болғанда ол кісі бұдан да қаттырақ айтар ма еді? Мұстафа Кемал Ататүрікті сол жерде мысалға келтіргені маған қатты ұнады. Ол кісінің сондай ізгі істерін мен білмеуші едім. Аталып өткен тағы бір үлкен мәселенің бірі – коррупция. Сол жерде алғашқы президенттің де аты аталады. Ол туысқандарын айналасына жолатпаса екен деген мәселені айтады. Бұл жерде сәл де болса түсінік беру керек, – дейді Дос Көшім.
– Нұрсұлтан Назарбаев тұтастай тоталитарлық жүйе құрды. Бұл жерде ол туған-туыстарына қоса көптеген жемқор топтарды қалыптастырып кетті. Келесі мәселе – бай мен кедей арасындағы айырмашылық. Сол жерде жақсы мысалдар келтіреді. "Мықты көліктерде жүргендердің көлігін тіпті мен де міне алмаймын. Олар бұл ақшаны қайдан алды?" дейді. Демек, қазақ баласы кедей күйінде қалды деген ойға тоқтайды. Шындығында Хасекеңнің осы сұхбатта көтерген мәселелері қазіргі кезде әлі де өзекті болып қалып отыр. Осынша уақытта айтарлықтай ештеңе өзгерген жоқ, – дейді Дос Көшім Азаттыққа.
Хасен Оралтай Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл толғанда "тәуелсіздік алдық" дегеннен басқа ілгерілеушілік болмағанын айтса, Көшім де оның сөзімен келісетінін білдірді.
Бұл – сол кезде билік басында болған, 30 жылдай жеке билеп төстеу жүйесін қалыптастырған, президент қызметін 2019 жылы өзінің сенімді адамына тапсырып кеткен Нұрсұлтан Назарбаевтың жүргізген саясатының алғашқы 10 жылдығына берілген баға. Алайда мұндай қоғамдық пікір Назарбаевтың одан кейін де дүркін-дүркін сайлауға қатысып, айрықша статусқа ие болуына кедергі келтіре алмады.
Назарбаевтың биліктегі 30 жылы
1/291989 жылы 22 маусым күні Қазақ ССР компартиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы болып сайланғаннан кейін жыл өтпей жатып Нұрсұлтан Назарбаев 1990 жылдың ақпан айынан бастап Қазақ ССР Жоғары Кеңесінің төрағасы әрі Қазақ ССР коммунистік партиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін қоса атқарды. Ол коммунистік және советтік билік номенклатурасының барлық сатысынан өткен болатын.
Суретте: СССР президенті және Советтік коммунистік партия орталық комитетінің бас хатшысы Михаил Горбачев (оң жақта) пен Қазақ ССР президенті әрі Қазақ ССР компартиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы Нұрсұлтан Назарбаев. Мәскеу, 25 қыркүйек 1990 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
2/291990 жылы 24 сәуір күні Қазақ ССР Жоғары Кеңесі «Қазақ ССР президенті қызметін тағайындау және Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады. Сол күні Жоғары Кеңес жаңадан тағайындалған ең биік лауазымды қызметке 49 жастағы Нұрсұлтан Назарбаевты сайлады.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев (сол жақта) Қазақ ССР делегациясының баспасөз мәслихатында. Мәскеу, 1981 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
3/291991 жылғы 1 желтоқсан күні Қазақстан тарихында тұңғыш рет бүкілхалықтық президент сайлауы өтті. Бұл сайлауға кандидат болып түскен жалғыз адам - Нұрсұлтан Назарбаев Қазақ ССР президенті болып қайта сайланды.
Суретте: Қазақ ССР президенті сайлауына баламасыз түскен Нұрсұлтан Назарбаев сайлау учаскесінде өзіне дауыс беріп жатыр. Оң жақта тұрған - әйелі Сара Назарбаева. Алматы, 1 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
4/29Ресми мәлімет бойынша, алғашқы бүкілхалықтық президент сайлауына дауыс беру құқығына ие республика азаматтарының 88,2 пайызы қатысқан. Олардың 98,7 пайызы Назарбаевқа қолдау білдірген. Содан бері Назарбаев Қазақстанды үздіксіз басқарып келеді.
Суретте: Қазақ ССР президенті болып қайта сайланған Нұрсұлтан Назарбаев ұлықтау рәсімінде. Алматы, Республика сарайы, 10 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
5/29Президент сайлауынан соң, 1991 жылы 16 желтоқсан күні Қазақстан бұрынғы Совет Одағы құрамындағы республикалардың ең соңғысы болып тәуелсіздігін жариялады. Арада тағы бірнеше күн өткенде Алматыда ТМД ұйымы (Тәуелсіз мемлекеттер достастығы - ред.) құрылғаны туралы келісімге қол қойылды.
Суретте: ТМД-ны құру туралы декларацияға қол қою рәсіміне қатысқан мемлекеттер басшылары. Алматы, 21 желтоқсан 1991 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
6/29Президент Назарбаевтың жарлығымен құрылған Қазақстан халықтарының ассамблеясы көтерген бастама бойынша 1995 жылы 29 сәуір күні Қазақстанда Нұрсұлтан Назарбаевтың президенттік өкілетін 2000 жылғы желтоқсанның 1-іне дейін ұзарту туралы бүкілхалықтық референдум өтті. Ресми мәліметке сәйкес, сайлаушылардың 91,26 пайызы қатысқан дауыс беру нәтижесі бойынша, олардың 95,46 пайызы Назарбаевтың өкілетін ұзартуды мақұлдаған. Бұдан соң Қазақстанда президент сайлауын мерзімінен бұрын өткізу және референдум жасау «дәстүрге» айналды.
Суретте: Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев астық алқабында. 1992 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
7/29Соңғы ширек ғасырдан астам уақытта Қазақстанда бүкілхалықтық президент сайлауы бес рет – 1991, 1999, 2005, 2011 және 2015 жылдары өткізілді. Қазақ ССР-і кезіндегі алғашқы сайлаудан басқалары заңда белгіленген мерзімінде емес, кезектен тыс өтті.
Сурет: Қазақстан президенті болып қайта сайланған Нұрсұлтан Назарбаев ант беріп тұр. Астана, 20 қаңтар 1999 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
8/292005 жылғы 4 желтоқсанда мерзімінен бұрын өткен президент сайлауында Нұрсұлтан Назарбаев, ресми мәлімет бойынша, дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың 91 пайызының қолдауына ие болып, жеті жыл мерзімге Қазақстан президенті болып тағы сайланды.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев әйелі Сара Назарбаевамен дауыс беруге сайлау учаскесіне келді. Астана, 4 желтоқсан 2005 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
9/292005 жылғы 4 желтоқсанда Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан президенті болып сайланғаны туралы Орталық сайлау комиссиясы берген куәлік. Астанадағы Қазақстанның тұңғыш президенті мұражайынан түсірілген сурет.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
10/29Қазақстан орталық сайлау комиссиясының ресми мәліметі бойынша, 2011 жылғы 3 сәуірде мерзімінен бұрын өткен президент сайлауына дауыс беруге қатысқан азаматтардың 95 пайыздан астамы Нұрсұлтан Назарбаевты қолдаған.
Суретте: Қазақстан президенті қызметіне кезекті мәрте сайланған Нұрсұлтан Назарбаев ант беру рәсімінде. Астана, 8 сәуір 2011 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
11/29Президент Назарбаевтың тұсында Қазақстанда жоғарғы заң шығарушы орган - парламент бірнеше рет таратылды. Парламентті кезекті рет таратқан соң, 1995 жылдың наурыз айынан 1996 жылдың қаңтарына дейін президент Назарбаев заң шығару өкілетін өзіне алып, заң күші, тіпті, конституциялық заң күші бар ондаған жарлық шығарды. Осы кезеңде Қазақстанда Негізгі заң қайта жазылып, 1995 жылы 30 тамыз күні бүкілхалықтық референдум арқылы жаңа Конституция қабылданды.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев (ортада - "хан тағында") "Көшпенділер" фильмін түсіру кезінде. 17 ақпан 2004 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
13/29Саяси оппоненттері Нұрсұлтан Назарбаевтың жоғары билікте отырған кезде Қазақстан Конституциясын өзіне ыңғайлап, оған толықтырулар мен өзгерістер енгізуді әдетке айналдырғанын айтады. Мысалы, 1998 жылғы қазан айында Конституцияға бірден 19 түзету енгізілген соң 1999 жылы қаңтарда кезектен тыс президент сайлауы өтті. 2007 жылы мамырда Конституцияға енгізілген кезекті түзетулердің арқасында Нұрсұлтан Назарбаев президент сайлауына еш шектеусіз түсе беретін айрықша құқық иеленді. Сондай-ақ кейін "Қазақстанның тұңғыш президенті" деген ресми атаққа ие болып, іс жүзінде қылмыстық қудалауға жатпайтын тұлғаға айналды.
Суретте: Алматы қаласындағы көше жарнамасы. 7 қаңтар 2009 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
14/291995 жылдың сәуірінде өткізілген президенттің өкілеттігін ұзарту жөніндегі референдумды қоса алғанда, Қазақстанда 1995 жылдан бастап өткізілген президенттік және парламенттік сайлаулар Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы сияқты халықаралық ұйымдар тарапынан демократия стандарттары мен Қазақстанның халықаралық міндеттемелеріне сәйкес деп танылмаған.
Суретте: Астанадағы "Қазақ елі" монументіндегі президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бейнесі.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
15/29Қазақстанда 1999 жылы мерзімінен бұрын өткен президент сайлауы кезінде Нұрсұлтан Назарбаевтың сайлау штабы сайлау біткен соң «Отан» саяси партиясына айналды. Кейін атауын «Нұр Отан» партиясы деп өзгерткен саяси ұйым қазір Қазақстанда заң шығарушы, атқарушы және жергілікті өкілді органдарды бақылап отыр. Елдегі ең ірі саяси партияның құрылымы мен жұмысында бір кездегі советтік коммунистік партияға ұқсастықтар да бар.
Суретте: Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзі басқаратын «Нұр Отан» партиясының жиынында сөйлеп тұр. Астана, 25 қараша 2011 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
16/292010 жылы 15 маусым күні Қазақстанда билікте отырған елдің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа «Елбасы» (орысша «Лидер нации») деген ресми атақ беру заңмен бекітілді. Заң бойынша, Елбасының бейнесін бүлдіру әрекеттерін жасағандарға айыппұл немесе бір жылға дейін бас бостандығынан айыру, ал баспасөз құралдары арқылы жасалған нақ сол әрекеттер үшін үш жылға дейін бас еркіндігінен айыру жазасы қарастырылған. Заңда Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасына қол тигізбеу құқығы да атап жазылып, оны бұзғандарға бес жылға дейін бас еркіндігінен айыру жазасы белгіленді.
Суретте: Қазақ-түрік университетінің музейіндегі Назарбаев бюсті. Түркістан, 2002 жыл. (Сурет авторы - Асылхан Әбдірайым.)
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
18/29Осы уақытқа дейін жүзден астам кітаптың авторы атанған президент Нұрсұлтан Назарбаев 1997 жылы шыққан бір кітабында «қаусап қалса да, СССР-ді 18 жыл басқарған» Леонид Брежневті сынаған еді. Қазақстанда Назарбаевтың кітаптарына арналған көрмелер, ғылыми-практикалық жиындар, байқаулар мен тағы да басқа көптеген шаралар тұрақты өткізіліп тұрады. Сонымен бірге, тұңғыш президент ән шығарған, тіпті Қазақстанның мемлекеттік әнұранына да өлең жолдарын жазған автор ретінде аталады.
Суретте: Ұлттық кітапхана сөресіндегі Нұрсұлтан Назарбаевтың кітаптары. Алматы, 4 шілде 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
19/29Қазақстанда елдің тұңғыш президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев атында универститет пен зияткерлік мектептер, бірнеше қор, мұражайлар, саябақтар мен тарихи-мәдени орталықтар жұмыс істейді. Қазақстан ғылым академиясы оны «Ғасыр ғұламасы» деген атақпен марапаттаған.
Суретте: Астанадағы Назарбаев университеті. 29 қараша 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
21/29Бұрынғы СССР құрамында болған елдер арасында тек тек Қазақстанда ғана совет кезінде билікке келген басшы әлі басқарып отыр. 2016 жылы совет кезінен бері билікте ұзақ отырған Өзбекстан президенті Ислам Каримов қайтыс болды. Оның орнына Шавкат Мирзияев президент болып сайланды.
Суретте солдан оңға: Өзбекстан президенті Ислам Каримов пен Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев. Астана, 7 қыркүйек 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
22/292011 жылғы 16 желтоқсан күні Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласында бірнеше айға созылған мұнайшылар ереуілі күшпен басылып, полиция атқан оқтан 16 адам қаза тапты. Жаңаөзен оқиғасынан кейін Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Германияға ресми сапармен барды. Жергілікті журналистің Жаңаөзен оқиғасына қатысты сұрағына ол «Полицияның ісі дұрыс болды, өкінішке қарай, адамдар қаза тапты... Германияда тәуелсіздік күні ондаған мас жігіт адамдарды сабап, балаларды ұрып, микрофонды сындырып, азғантай ғана полицейлерді жараласа, не істер едіңіздер?» деп жауап берді.
«Жаңаөзен ісі» бойынша жергілікті абақты басшысы, бірнеше полицей, Маңғыстау облысы әкімі орынбасары, Жаңаөзен әкімі, мұнай компаниясы менеджерлері және оппозиция өкілі, «жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушылар» сотталды.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев Жаңаөзен оқиғасы кезінде кезекшілік атқарған полицейлермен кездесіп тұр. Жаңаөзен, 22 желтоқсан 2011 жыл
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
23/29"Бүгінде жасы 73-тен асқан Нұрсұлтан Назарбаев алдағы уақытта кезекті мәрте президент сайлауына түсуі мүмкін екенін жоққа шығармайды" деп жазды Батыс басылымдары 2014 жылы. Сол жылы ақпанда өзінен болашақта сайлауға түсетіні туралы сұраған Bloomberg журналисінің сұрағына Назарбаев: «Мен 2016 жылғы желтоқсанның аяғына дейінгі мерзімге сайланғанмын, уақыты келгенде көрерміз» деп жауап берген.
Суретте: Президент Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халықтарының бірлігі күнгі жиында сөйлеп тұр. Алматы, 1 мамыр 2012 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
25/292015 жылы ақпанда Қазақстан халқы Ассамблеясы (президент жанындағы кеңесші органды президенттің өзі басқарады) осы жылы елде кезектен тыс президент сайлауын өткізу туралы ұсыныс жасады. Ассамблея сайлау өткізу қажеттігін «жаһандық сынақтардан сәтті өтуі үшін ел президентіне жалпыхалықтық сенім білдірудің жаңа мандатын беру қажеттігімен» түсіндірген. Бұл бастаманы билік партиясынан жасақталған парламент, бірқатар билікшіл партиялар мен президенттің өзі қолдап, Назарбаев сайлауды сәуірдің 26-сына тағайындау туралы жарлық шығарған. Бұл жолғы кезектен тыс сайлауға Назарбаевқа бәсекелесі ретінде көпшілік жұртқа аса таныс емес екі адам – өзін өзі ұсынған Әбілғазы Құсайынов пен билікшіл Қазақстан коммунистік халықтық партиясы кандидаты Тұрғын Сыздықов түсіп жатыр.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясы сессиясында. Астана, 23 сәуір 2015 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
26/292016 жылы күзде Нұрсұлтан Назарбаев Bloomberg агенттігіне сұхбат берді. Сұхбатында ол "2020 жылға дейін жұмыс істейтінін" айтты. Ол агенттік тілшісіне қалжыңға сүйеп, "ал 2020 жылы біз екеуміз қайта кездесеміз" деді. Назарбаев келесі сайлауға түсу туралы айтуға ертерек екенін, бұл мәселенің халық қолдауына, өзінің денсаулығына байланысты шешілетінін мәлімдеді. Осы жолы ол билікті біреуге мұраға беріп кету ойы жоқ екенін айтты.
Суретте: Назарбаев Bloomberg тілшілерімен әңгімелесіп отыр. Агенттік сайтында әңгіменің 2016 жылы 22 қарашада Астанада Ақорда резиденциясында болғаны жазылған. Bloomberg «бұрынғы СССР елдері басшылары ішінде билікте ең ұзақ отырған лидер экономикалық дағдарыс кезінде демократиялық реформа жасамай, бұл процесті екі онжылдық бойы кешіктіріп келеді» деп жазған.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
28/292017 жылы 25 қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаев жергілікті телеарнадан сөйлеп, Қазақстан халқына үндеу жариялады. Ол билік тармақтары арасында билік өкілеттіліктерін бөлу реформасын бастайтынын мәлімдеді. Назарбаев өзіне тиесілі бірқатар өкілеттікті парламент пен үкіметке беретінін айтты. Ол бұл ниетін "қазіргі заман талаптары" мен "демократиялық реформалар рухына" сәйкес болу мақсатымен түсіндірді. Конституцияға енгізілетін өзгерістерді парламент екі жұмыс күні ішінде мақұлдады. Биліктің айтуынша, бұл өзгерістер елдің жағдайына қатысты парламент пен үкіметтің жауапкершілігін күшейтеді. Freedom House халықаралық ұйымы реформаны "ескі фасадқа жағылған тағы бір қабат бояу" деп атады.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
29/292019 жылғы 19 наурызда Астана уақытымен сағат 19:00-да Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев республикалық телеарналардан халыққа үндеу жасап, президенттік өкілетін тоқтататынын мәлімдеді. Назарбаев үндеу жасап жатқанда қол қойған "Қазақстан Республикасы президентінің өкілетін атқару туралы" жарлыққа сәйкес, оның президенттік өкілеті 20 наурызда тоқтатылады. Назарбаев сайлауға дейін уақытша президент қызметін парламент сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев атқаратынын айтты.
Суретте: Нұрсұлтан Назарбаев биліктен кететінін жариялаған сәт. Астана, 19 наурыз 2019 жыл.
Қазақстанды отыз жылға жуық басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылғы 19 наурызда ел президенті қызметінен кететінін мәлімдеді. Назарбаевтың биліктегі кезінен фотогалерея ұсынамыз.
Сайт бұғатталып тұрса да, материалды осы сілтемемен кіріп оқуға болады
Previous slide
Next slide
Бұл хабарымызда 1992 жылғы 2 наурызда тәуелсіз Қазақстан мемлекеті БҰҰ-на мүше болып қабылданғанына, Азаттықта Қазақстан тәуелсіздігінің алғашқы он жылдығын сипаттаған сұхбатқа тоқталдық. 2001 жылғы 3 сәуірде эфирге әзірленген Хасен Оралтайдың осы сұхбатына қатысты толығырақ мәліметтер "Азаттық – 70" подкасының бүгінгі эпизодында кеңірек беріліп отыр.
Аудиоподкастың барлық эпизодын Азаттық сайтынан, подкаст платформаларынан және Азаттықтың YouTube-арнасынан тыңдауға болады.
"Азаттық-70", "Азаттық толқынында" подкастарының және "Шайхана" блогының авторы. Азаттықтың Алматы бюросының бас редакторы болған. Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дің журналистика факультетін бакалавр дәрежесімен, Тегеран университеті парсы әдебиеті факультетін магистр дәрежесімен тәмамдаған.
Иран телерадиобірлестігі әлемдік қызметінде тілші, кейін қазақстандық бірнеше БАҚ-тың Ирандағы тілшісі қызметтерін атқарған. Қазақстандық ақпарат агенттіктерінде, газет-журналдарда тілші, бөлім меңгерушісі, бас редактордың бірінші орынбасары болған.
