«Здаецца, гэта было б лепшае, што магло б адбыцца», — сказаў Дональд Трамп журналістам 13 лютага на вайсковай базе ў Паўночнай Караліне, калі яго спыталі, ці імкнецца ён да «зьмены рэжыму» ў Тэгеране.
«47 гадоў яны казалі, казалі і казалі. Тым часам мы страцілі шмат жыцьцяў, пакуль яны казалі», — дадаў ён у сваім самым прамым закліку да падзеньня жорсткага рэжыму Ірана.
Трамп не сказаў, каго б ён хацеў бачыць уладай у выпадку падзеньня іранскага ўраду, толькі сказаў, што «ёсьць людзі».
Сын зрынутага ў 1979 годзе шага Рэза Пэхлеві, які знаходзіцца ў выгнаньні, — адна з многіх фігур, якія змагаюцца за вядомасьць сярод раздробленай іранскай апазыцыі ў выгнаньні.
Тэакратычны рэжым Ірана знаходзіцца ва ўладзе з 1979 году, калі ў выніку ісламскай рэвалюцыі клірыкі, верныя аятале Хамэйні, зрынулі падтрыманага ЗША шага Рэзу Пэхлеві. Паміж краінамі няма дыпляматычных дачыненьняў з 1980 году.
Вашынгтон і Тэгеран вялі ўскосныя перамовы наконт ядзернай праграмы Ірана. Заходнія краіны падазраюць, што Іран спрабуе распрацаваць ядзерную зброю, у той час як Тэгеран настойвае на тым, што яго праграма прызначана выключна ў грамадзкіх мэтах.
Трамп таксама пагражаў новым ваенным ударам па іранскім урадзе, калі ён пакарае сьмерцю каго-небудзь з пратэстоўцаў, арыштаваных падчас нядаўніх масавых антыўрадавых дэманстрацый.
Іран «закапаў» ядзерны аб'ект, пакуль спадарожнікавыя здымкі паказваюць рост вайсковай базы ЗША
«Цяжкія» ядзерныя перамовы
Трамп заявіў на вайсковай базе, што Тэгерану было «цяжка» ў ядзерных перамовах, і выказаў здагадку, што неабходна больш ціснуць на іранцаў.
«Ім было цяжка заключыць зьдзелку», — сказаў ён.
Трамп таксама вітаў 12-дзённую вайну летась у чэрвені, калі Ізраіль і ЗША пачалі бамбардзіроўку ядзерных і вайсковых аб’ектаў Ірана.
Апошнія камэнтарыі прагучалі на тле аднаго з найбуйнейшых у гісторыі Вашынгтону вайсковага нарошчваньня у рэгіёне Пэрсыдзкай затокі.
Экспэрты кажуць, што разгортваньне войскаў накіравана на тое, каб даць Трампу вайсковыя магчымасьці, калі ён вырашыць дзейнічаць у адпаведнасьці з сваімі пагрозамі напасьці на Іран за невыкананьне ядзернай зьдзелкі і жорсткі разгон пратэстоўцаў.
Іранскія сілы бясьпекі забілі тысячы дэманстрантаў у студзені, пасьля таго, як у канцы сьнежня 2025 году ўспыхнулі пратэсты, спачатку праз эканамічныя праблемы, але пазьней перарасьлі ў агульны гнеў супраць рэжыму. Паводле праваабарончых груп, сілавікі арыштавалі больш за 53 000 чалавек.
«Нарошчваньне сіл — гэта спосаб ціску, які ЗША аказваюць на Іран, каб той дасягнуў пагадненьня шляхам перамоваў», — сказаў Амін Тарзі, прафэсар стратэгічных дасьледаваньняў у Ваенным каледжы марской пяхоты.
Тарзі дадаў, што пасьля нарошчваньня сіл амэрыканская вайсковая пазыцыя ў Пэрсыдзкай затоцы «надзейная» з «марскімі і абарончымі магчымасьцямі супрацьпаветранай абароны, а таксама наступальнымі паветранымі кампанэнтамі».
13 лютага агенцтва Reuters цытавала двух неназваных амэрыканскіх чыноўнікаў, якія заявілі, што вайскоўцы рыхтуюцца да магчымасьці правядзеньня тыднёвай апэрацыі супраць Ірана, калі Трамп загадае атакаваць.
Найбуйнейшы ў свеце вайсковы карабель
Амэрыканскія вайскоўцы раней разгарнулі авіяносец «Абрагам Лінкальн» у рэгіёне Пэрсыдзкай затокі, каб далучыцца да таго, што Трамп назваў «масіўнай армадай» паблізу Ірана.
13 лютага Трамп пацьвердзіў, што яшчэ адзін авіяносец «Джэральд Р. Форд» разам з караблямі эскорту пакідае Карыбскі басэйн і неўзабаве далучыцца да амэрыканскіх войскаў у рэгіёне, імаверна, прыблізна праз сем дзён.
«Джэральд Р. Форд» лічыцца найбуйнейшым вайсковым караблём у сьвеце, яго даўжыня складае 337 мэтраў, і ён здольны несьці адны з самых перадавых вайсковых тэхналёгій.
На пытаньне, чаму ён адпраўляе другі вайсковы карабель, Трамп адказаў: «Калі мы не заключым зьдзелку, ён нам спатрэбіцца... Калі ён нам спатрэбіцца, мы падрыхтуем яго».
Перамоўнікі сустракаліся на мінулым тыдні пры пасярэдніцтве ўраду Амана. Калі могуць адбыцца наступныя сустрэчы, пакуль незразумела, хоць агенцтва Reuters цытавала крыніцы, якія паведамляюць, што новы раунд перамоваў заплянаваны ў Жэнэве на 17 лютага.
Крыніца паведаміла, што ў склад дэлегацыі ЗША ўвойдуць Стыў Уіткаф і Джарэд Кушнэр, а прадстаўнікі Амана будуць выступаць у якасьці пасярэднікаў. Затым Уіткаф і Кушнэр возьмуць удзел у трохбаковых перамовах паміж ЗША, Расеяй і Ўкраінай пазьней у той жа дзень, дадала крыніца.
Тэгеран выказаў гатоўнасьць абмеркаваць сваю ядзерную праграму, але выключыў перамовы па праграме балістычных ракет і іншых зьвязаных з гэтым пытаньнях.
Разбураныя мячэці, абгарэлыя будынкі, жудасная цішыня ў Тэгеране пасьля паўстаньня. ФОТА
Санкцыі ўдарылі па эканоміцы Ірана
Іран моцна пацярпеў ад заходніх фінансавых санкцый, якія дапамаглі разбурыць эканоміку краіны.
У 2015 годзе Іран пагадзіўся на знакавую ядзерную зьдзелку — Сумесны комплексны плян дзеяньняў (СВПД) з замежнымі дзяржавамі, накіраваны на прадухіленьне распрацоўкі ім ядзернай зброі ў абмен на зьмякчэньне эканамічных санкцый.
Аднак Тэгеран пачаў адмаўляцца ад сваіх абавязаньняў пасьля таго, як Трамп падчас свайго першага тэрміну вывеў Злучаныя Штаты з пагадненьня ў 2018 годзе і зноў увёў санкцыі супраць Тэгерана.
Паводле паведамленьняў радыёстанцыі RFE/RL «Радыё Фарда», агенцтваў Reuters і AFP.
Форум