د ملګرو ملتونو یوې چارواکې یوځل بیا د افغان ښځو او نجونو د تعلیم او کار موضوع رابرسېره کړې او غوښتنه یې کړې ده چې باید د دې ستونزې د حل لپاره نړیواله ټولنه له طالبانو سره خبرې وکړي.

د آسیا پاسیفیک سیمې لپاره د ملګرو ملتونو د پرمختیايي ادارې د ساحوي دفتر مشرې کاني ویګناراجا پرون د جاپان له 'این ایچ کې' خبري آژانس سره په مرکه کې وویل چې نړیواله ټولنه باید په دې اړه له طالبانو سره ډیالوګ وکړي او د افغان ښځو او نجونو ملاتړ وکړي.

مېرمن ویګناراجا همداراز د افغان مېرمنو د ذهني روغتیا او په کم عمر د نجونو د ودونو په اړه، هغه هم په داسې حالت کې چې د افغانستان اقتصادي وضعیت خورا زیات خراب شوی، اندېښنه څرګنده کړه.

طالبانو پر افغانستان له واکمنېدو وروسته په تېرو څه کم دوه نیمو کلونو کې په تدریجي ډول لومړی د نجونو لېسې او منځني ښوونځي بند کړل، ورپسې یې په دولتي او نادولتي ادارو کې د ښځو پر کار بندیز ولګاوه او له هغه وروسته یې د نجونو د پوهنتونونو دروازې هم بندې کړې.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو د طالبانو له بنده د دوو ښځینه فعالانو د خوشې کېدو غوښتنه کړې.

د کارپوهانو دې ډلې په یوه بیان کې چې پرون خپور شو، ویلي چې ندا پرواني او ژولیا پارسي د بشري حقونو مدفعانې او د افغان مېرمنو د خودجوشه غورځنګ غړې دي.

د بیان له مخې د ندا پرواني مېړه او د ژولیا پارسي یو زوی هم د طالبانو په بند کې دي.

په بیان کې یادونه شوې چې د دې فعالانو او د هغوی د کورنۍ د غړو خوشې کېدل یوه بېړنۍ اړتیا ده.

بیان زیاتوي چې له یوې میاشتې راهیسې په بند کې د دې مېرمنو پاتې کېدلو د هغوی د روغتیايي او رواني حالت په اړه اندېښنې پارولي، خو د ملګرو ملتونو کارپوهانو په عین حال کې د افغان فرانسوي خبریال مرتضی بهبودي او د نجونو د زده کړو د فعال مطیع الله ویسا د خوشې کېدو ستاینه کړې.

اروپايي ټولنه او د ملګرو ملتونو پراختیايي موسسه د افغان ښځینه سوداګرو د ملاتړ لپاره یو ګډ پروګرام پیلوي.

دا خبره د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې استازولۍ په خپله ایکسپاڼه لیکلې.

د بیان له مخې د اروپايي ټولنې او د ملګرو ملتونو پراختیايي موسسې 'یو این ډي پي' افغانستان څانګې په دغه ګډ پروګرام سره د شريعت مطابق د سپما ګروپونو او کوچنيو پورونو له لارې د افغان ښځینه سوداګرو او ځوانو متشبثینو لاسنیوی کېږي.

اروپايي ټولنې نه دي ویلي چې څومره ښځینې سوداګرې له دغه پروګرامه برخمنېږي، خو ویلي یې دي چې تمه ده په شپږو ولایتونو کې پلی شي.

طالبانو تر ډېره په نادولتي موسسو کې د ښځو د کار مخه نیولې چې ورسره په ټوله کې پر اقتصاد د ناوړه اغېزې تر څنګ ګڼ واړه کاروبارونه هم زیانمن شوي.

د هغې ۱۷ کلنې ایرانۍ پېغلې جنازه پرون په تهران کې خاورو ته وسپارل شوه، چې باور کېږي د ایران د مذهبي پولیسو له لوري وژل شوې ده

ارمیتا ګراوند په دې خاطر د مذهبي پولیسو له لوري د تهران په مترو کې ووهل شوه چې حجاب یې نه و رعایت کړی.

دا له وهل کېدو وروسته یوه میاشت په روغتون کې کوما وه تر دې چې د شنبې په ورځ یې ساه ورکړه.

د ارمیتا د جنازې په مراسمو کې د تهران په بهشت زهرا هدیره کې سخت امنیتي تدابیر غوره شوي وو او د ځینو ناتایید شویو راپورونو له مخې، امنیتي ځواکونو د ارمیتا د څو خپلوانو په ګډون یو شمېر کسان نیولي دي.

له دې سره هممهاله د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار جک سالیوان ویلي چې د ارمیتا د مړینې خبر سخت خواشینی کړی دی.

د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې ځانګړی استازی وايي، د نړۍ په ۱۷۷ هېوادونو کې افغانستان په ۲۰۲۳م کال د ښځو لپاره تر ټولو سخت هېواد دی.

ټوماس نیکلاسن دا خبره پرون ماښام پر خپله ایکسپاڼه کښلې او زیاته کړې یې ده چې په افغانستان کې د ښځو لپاره د امنیت او قضا په ټولنه کې ګډون اصلي ننګونې ګڼل کېږي.

ده د جورج ټاون انسټېټیوټ وروستۍ سروې ته په اشارې ویلي چې افغانستان په ۲۰۱۷، ۲۰۱۹ او ۲۰۲۱ کلونو کې د ښځو د ید وضعیت له نظره د جدول په پای کې و.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنري په افغانستان کې د قابلو د روزنې د یوه پروګرام خبر ورکړی دی.

دغه بنسټ پرون پر خپله ایکسپاڼه لیکلي چې د دې پروګرام هدف د مور او ماشوم د مړینې د لوړې کچې راټیټول دي.

د خبر په دوام کې راغلي چې په دغه پروګرام کې اتیا ځوانې مېرمنې روزنه ترلاسه کوي چې د افغانستان په لرې پرتو سیمو کې کار وکړي.

طاهره د دې مېرمنو له ډلې یوه ده.

هغه وايي: "زما هدف دا دی چې د مېندو او ماشومانو ژوند و ژغورم. زما عمه غبرګولي ماشومان درلودل، خو دواړه ماشومان یې له لاسه ورکړل، ځکه چې ژمی و او لارې د واورو او واورو ښویېدنې له کبله بندې وې."

طاهرې دا خبرې په هغې ویډيو کې کړي چې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ خپره کړې ده.

د قابلو د روزنې دغه پروګرام داسې مهال پيلېږي چې طالبانو تر شپږم ټولګي پورته د نجونو ښونځي تړلي او د هغوی پوهنتونونه یې هم بند کړي دي.

په افغانستان کې د یوناما د بشري حقونو څانګې د دغه هېواد د بشري وضعیت په اړه تازه راپور خپور کړی او بېلابېلو برخو کې یې د بشري سرغړونو یادونه کړې ده.

په دغه راپور کې چې نن خپور شوی د روان ۲۰۲۳م کال د جولای، اګست او سپتمبر میاشتو پر مهال بشري سرغړونې مستندې شوي او د طالبانو له حکومته غوښتل شوي چې دا حقونه خوندي کړي.

په راپور کې د ښځو د کار د بندیز برخه په سر کې رااخیستل شوې او ویل شوي چې په جولای میاشته کې د طالبانو امنیتي پرسونل پر هغو یو شمېر سینګارتونونو چاپه وهلې چې په پټه یې فعالیت کاوه.

راپور کې د ښځو د ازاد تګ راتګ په برخه کې هغه بندیز ته اشاره شوې چې د طالبانو د امر باالمعروف او نهی عن المنکر وزیر د اګست په ۲۶مه په بامیانو کې اعلان کړ او بند امیر پارک ته یې د ښځو تګ منع کړ.

راپور کې د نجونو د تعلیم دوام د بلې سرغړونې په توګه یاد شوی او دغه راز راغلي چې په همدې درې میاشتو کې په عام محضر کې د دورو وهلو پرېکړې هم عملي شوي دي.

په راپور کې د ملکي مرګ‌ژوبلې په اړه وضعیت ښه بلل شوی او ویل شوي چې د نورو کلونو پرتله سږ کال د اخترونو او عاشورا مراسم هم له کومې لویې امنیتي پېښې پرته ترسره شوي دي.

یوناما له بندیانو او توقیف شویو سره د ناوړه چلند او شکنجې، د بشري او رسنیزو فعالانو خپل سره نیول کېدو او یوشمېر نورو مسئلو ته هم اشاره کړې ده.

د طالبانو د حکومت چارواکو سملاسي د دغه راپور په اړه تبصره نه ده کړې.

د افغانستان لپاره د امریکا د متحدو ایالتونو شارژدافېرې کرن ډیکر ویلي، دا به هیڅکله د افغان نجونو د تعلیم ملاتړ ونه دروي.

نوموړې د چهارشنبې په ورځ د نجونو د نړیوالې ورځې په مناسبت پر خپله ایکسپاڼه لیکلي، افغان نجونې ماته د یوه لومړیتوب په توګه پاتې دي.

نوموړې د نجونو تعلیم د هغوی د ژوند او د افغانستان د راتلونکې لپاره مهم بللی دی.

دا په داسې حال کې ده چې یو شمېر افغان نجونو له ازادي راډیو سره خبرو کې هم ویلي چې دوی ته باید د زده کړو حق ورکړل شي.

طالبانو واک ته له رسیدو وروسته د نجونو د منځنۍ او لیسې دورې ښونځي بند کړل او تېر کال ‌ډسمبر کې یې د هغوی پوهنتونونه هم وتړل.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې یا اوچا یوځل بیا غوښتنه کړه چې په افغانستان کې دې له شپږم ټولګي پورته ټولې نجونې زده کړو ته پرېښودل شي.

اوچا دغه غوښتنه پرون پنجشنبې په خپله ایکسپاڼه کې د ښوونکو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه پوست کې کړې او ویلي یې دي چې تعلیم د بشر اساسي حق او د یوې پرمختللې او سوکاله ټولنې بنسټ دی.

اوچا ویلي، د ښوونکو د نړیوالې ورځې په مناسبت په افغانستان کې ښوونکو ته د درناوي وړاندې کولو ترڅنګ یوځل بیا د نجونو لپاره د منځنیو او له هغې پورته ښوونځیو او نورو د بېرته پرانیستلو غوښتنه کوي.

د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له میاشتې راهیسې چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شوي، له شپږم ټولګې پورته نجونې له منځنیو او ثانوي او هم له پوهنتوني زده کړو بې برخې شوي دي.

د روغتیا نړیوال پروګرام وايي، د افغان کورنیو د ملاتړ په موخه د اسیا پراختیايي بانک ورسره د ۱۰۰ میلیونه امریکايي ډالر مرسته کړې ده.

د خوړو نړیوال پروګرام نن د اکټوبر څلورمه په یو بیان کې ویلي، په دې مرستې به د خوړو نړیوال پروګرام په ټول افغانستان کې یو میلیون او درې سوه زره کسانو ته چې د خوړو شدید نه خوندیتوب سره مخ دي تر یوه کاله پورې د خوړو حیاتې مرستې ورسوي.

په اعلامیه کې زیاته شوې، دا مرستې به تر ډېره په کوڼدو او هغو ښځو وویشل شي چې د کورنیو سرپرستي ورترغاړې ده.

د اسیا پراختیايي بانک له خوا د خوړو نړیوال پرواګرم سره دا دویمه مرسته ده چې د افغانانو د لاسنیوي لپاره کېږي.

له دې وړاندې دې بانک تېر کال د خوړو نړیوال سازمان سره د ۱۳۵ میلیونه امریکايي ډالرو مرسته کړې وه.

د خوړو نړیوال پروګرام په ګډون یو شمېر نوور سازمانو ویلي، څه باندې ۲۹ میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا لري.

د خوړو نړیوال پروګرام څه موده وړاندې ویلي وو، ۱۵ میلیونه وګړي په افغانستان کې بیا بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري.