د روغتیا نړیوال سازمان اعلان وکړ چې کورونا وبا په ۲۰۲۰ او ۲۰۲۱ کلونو کې نژدې ۱۵ ميلیونه انسانان مړه کړي دي.

دې سازمان پرون (پنحشنبې) په یوه مفصله اعلامیه کې دا خبره کړې ده.

د اعلامیې له مخې د ۲۰۲۰ کال له جنوري د ۲۰۲۱ کال تر ډسمبر پورې د هغو مړینو شمېر چې په مستقیم یا غیر مستقیمه توګه له کرونا سره تړلي دي ۱۴ میلیونه او نهو لکو ته رسیدلې.

په اعلامیه کې د روغتیا د نړیوال سازمان د مشر تدروس ادهونم ګبرېسوس په حواله راغلي چې د مړینو دا شمېر ښيي چې له کړکیچونو سره د مبارزې لپاره د روغتیايي سیسټمونو د پياوړتیا سخته اړتیا لیدل کېږي.

د روغتیا نړیوال سازمان د راپور له مخې زیاتې مړینې په اروپا، امریکايي هېوادونو او د اسیا په جنوب ختیځ کې ثبت شوې دي.

د روغتيا سازمان له لوري دا خبر داسې مهال ورکول کېږي چې یو ځل بیا په نړۍ او افغانستان کې د کرونا وبا د ډېرېدو په اړه اندېښنې راپورته شوي.

د نړۍ د سوک‌وهنې پخوانی اتل زولاني ټيټي په ډزو وژل شوی دی.

نړیوالو اژانسونو د سویلي افریقا د پولیسو په حواله پرون جمعه راپور ورکړی چې دغه پخوانی اتل په خپل موټر کې په ډزو ویشتل شوی دی.

پولیسو ویلي، له ۳۸کلن زولاني ټیټي سره یوه ۲۷کلنه ښځه هم په ډزو ویشتل شوی چې ټپي ده.

تراوسه د برید انګیزه معلومه نه ده.

زولاني ټيټي د ۲۰۰۷ او ۲۰۰۸کلونو په منځ کې د فلای ویټ په کټکورۍ کې د نړیوالې اتلولی کمربند درلوده او په ۲۰۱۷ او ۲۰۱۹ کلونو کې يې د سوک‌وهنې نړیوال سازمان بنټم ویټ اتلولي ګټلې وه.

تمه ده د امریکا د خزانې وزیر د دوشنبې پر ورځ پر ایران د تازه اقتصادي بندیزونو جزیات اعلان کړي.

سکاټ بسنټ ویلي،" دا به پر تهران د تاریخ تر ټولو سخت اقتصادي بندیزونه وي".

واشنګټن له چین غوښتي چې په دې اقتصادي بندیزونو کې ورسره همکاري وکړي.

تراوسه معلومه نه ده چې دغه بندیزونه به په کومو برخو کې وي.

دې بندیزونو ته په غبرګون کې د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي نن شنبه وویل،" د امریکا بندیزونه د ملګرو ملتونو په ټولو خپلواکو غړو هېوادونو د یوه بهرني حاکمیت د تحمیلولو هڅه ده".

د هغه په ټکو،" دغه بندیزونه په نړیوالو قوانیو کې هیڅ اساس نه لري".

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پرون جمعه ویلي و،" ایرانیان ډير غواړي چې هوکړه وکړي، خو زه فکر کوم چې دوی هوکړې ته تیار نه دي".

ولسمشر ټرمپ له دې مخکې خبرداری ورکړی و چې له ایران سره مالي مرسته کوونکي هېوادونه به له بدو اقتصادي پایلو سره مخ شي.

د اوکراین پر کریوی ریه ښار د روسیې په بریدونو کې ۱۴کسان وژل شوي او له سلو ډیر ټپیان دي.

د بې پیلوټه الوتکو په دغه بریدونو کې پرون جمعه د (اګسټ۲۱مه) په کریوی ریه ښار کې یو سوداګریز مرکز په نښه شوی دی.

اوکرایني چارواکو ویلي،" په وژل شویو او ټپیان کې ماشومان هم شامل دي".

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلنسکي وویل،" روسیي بې پیلوټه الوتکو دوه ځلې بریدونه وکړل".

د هغه په ټکو،"لومړی برید پر یو سوداګریز مرکز و، کله چې خلک د مرستې لپاره سیمې ته ورسیدل دویم برید وشو".

د زلنسکي په وینا،" د روسیې د بریدونو ځواب به خامخا ورکوو".

سیمه ییز چارواکو وویل،" ۱۲۱ کسان ټپیان شوي چې ۲۲ تنه يې ماشومان دي".

له دې بریدونو یوه ورځ مخکې د پلازمینې کیف پر شاوخوا سیمو د روسیې په بریدونو کې ۱۷کسان وژل شوي وو.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان وايي "ښه ده چې له امریکا سره روانه جګړه پای ته ورسوو".

هغه د جمعې په ورځ د (اګسټ ۲۱مه) په یوې وینا کې ومنله چې ایران له اقتصادي ستونزو سره مخ دی.

هغه وړاندې وویل "له امریکا سره جګړه وروستۍ مرحلې ته رسېدلې او ټوله نړۍ د ایران په بریا اعتراف کوي، ښه دا ده چې دا جګړه پای ته ورسوو".

د پزشکیان په خبره، "دا څرګندونې د تسلیمۍ په معنی نه‌دي او هېڅکله به د امریکا بدمعاشۍ ته سر ټیټ نه‌کړو".

د ایران ولسمشر وروسته له هغه له امریکا سره د جګړې د پای ته رسېدو خبره کوي چې امریکايي چارواکو پر ایران د تازه اقتصادي بندیزونه خبره کړې ده.

د امریکا مرستیال ولسمشر جي ډي ونس د پنجشنبې په ورځ د (اګسټ ۲۰مه) وویل، " موږ پر ایران د فشار ښه وسیله په لاس کې لرو او کولای شو چې پر دغه هېواد نور اقتصادي فشارونه واچوو".

بل پلو، د ایران د پارلمان مشر محمد باقر قالیباف وايي، "که موږ هر څومره پوځي ځواک ولرو، خو که چېرته مو اقتصاد تر فشار لاندې وي، خلک مو وږي وي او د ملي اقتصاد وده نه‌لرو، دوام نه‌شو ورکولی".

د امریکا او ایران ترمنځ له ۴۰ ورځنۍ جګړې وروسته د سولې مذاکراتو چندان نتیجه نه‌ده ورکړې.

امریکا هڅه کوي د اقتصادي فشارونو له لارې پر ایران د سولې د مذاکراتو شرایط ومني.

اټومي وسلو ته د ایران نه‌لاسرسی او د هرمز په تنګي کې د کښتیو ازاده تګ راتګ د مذاکراتو له عمده شرایطو څخه دي.

وړمه ورځ له هرمز تنګي یوازې اووه سوداګریزې کښتۍ تېرې شوې دي.

د کپلر په نوم د کښتیو د څارنې د معلوماتو بنسټ وايي، "د پنجشنبې په ورځ د اګسټ په ۲۰مه له هرمز تنګي اووه سوداګریزې کښتۍ تېرې شوي چې د نورو ورځو په پرتله ډېرې کمې وې".

د روېټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د دې کښتیو له ډلې څلور يې فارس خلیج ته تللي او درې نور يې له دې خلیجه وتلې دي.

د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې له پیل مخکې د نړۍ نږدې یو پر پنځمه برخه اوومه تېل د هرمز له تنګي صادرېدل چې په ورځني ډول څه باندې ۱۰۰ کښۍ له دې تنګي تېرېدلې.

تهران وايي، د امریکا له‌خوا د سمندري محاصرې تر ختمېدو به د هرمز تنګی د هر ډول تګ راتګ پرمخ تړلی وي.

یو شمېر اروپايي مشران راروانه دوشنبه کي‌یف ته ځي.

فرانسې د جمعې په ورځ د (اګسټ ۲۱مه) ویلي، "راروانه دوشنبه چې د اوکراین د خپلواکۍ ورځ ده یو شمېر اروپايي مشران به پلازمېنه کي‌یف ته سفر وکړي څو د روسیې پر ضد د اوکراین څخه خپل ملاتړ څرګند کړي".

د فرانسې د ولسمشر امانوئل مکرون په ګډون ۱۰ نور اروپايي مشران به د کي‌یف په ملاتړ په دې غونډه کې ګډون وکړي.

د ناټو سرمنشي مارک روته به په دې غونډه کې په انلاین ډول ګډون وکړي.

دا غونډه په داسې حال کې جوړېږي چې روسیې په وروستیو کې څو ځلې پلازمېنه کي‌یف د بالیستیک توغندیو هدف ګرځولی دی.

عائشه وهاب د پنجشنبې ورځې ټاکنو کې له بریا وروسته دامریکا د کانگرس لومړنۍ افغان الاصله امریکايۍ غړې شوه .

د کالیفورنیا ایالت د سنا مجلس غړې عائشه وهاب د پنجشنبې ورځې په ځانګړو ټاکنو کې بریالیتوب ترلاسه کړ او دډیموکراټ غړي ایریک سوالویل پاتې دوره کې به د کانګرس غړې وي.

سوالویل چې د کالیفورنیا د والي د مقام لپاره یې ټاکنو کې سیالي کوله، د اپرېل په میاشت کې یې وروسته له هغې له خپلې ټاکنیزې مبارزې لاس واخیست او له کانګرس څخه یې استعفا وکړه چې د جنسي تېري تورونه پرې ولګیدل چې ردوي یې.

میرمن وهاب خپلې سیالې میلیسا هرناندیز ته سره لدې ماتې ورکړه چې دهغې لپاره په دغو ټاکنو کې لوی لګښتونه وشول.

عائشه وهاب له بریا وروسته وویل چې بریالیتوب یې وښودله چې انتخاباتي حوزه یې" په پیسو نه شي اخیستل کیدای."

نوموړې د ۲۰۱۸ کال ټاکنو کې د هایوارډ ښار د شورا غړیتوب ترلاسه کړی و.

میرمن وهاب په داسې حال کې دامریکا کانګرس ته لار مومي چې دننه په افغانستان د طالبانو د حکومت لخوا د نجونو او ښځو په زده کړو ،کار او په عامه چارو کې یې په ونډې محدودیتونه لګول شوي دي.

د امریکا مرستیال ولسمشر وايي واشنګټن د ایران په وړاندې یوې "نوې مرحلې" ته داخل شوی چې په کې د ایران د اټومي هلوځلو د مخنیوي لپاره پرله پسې اقتصاد فشار دامریکا ترټولو مهمه وسیله ده.

جې ډي ونس " کلي او باک خپرونې" په نامه پادکست سره مرکه کې وویل: " فکر کوم چې مونږ یوې نوې مرحلې ته داخل شوي یو. هغه څه چې څو ورځې وړاندې ولسمشر( ټرمپ) وویل دا وو چې مونږ د دوی ( ایران) متعارف ځواکونه له مینځه وړي دي. دغه راز مونږ د دوی په هغو زیر بناوو چې د وسلې د جوړولو لپاره یې کاروي ډیر فشار وارد کړی دی. "

ونس زیاته کړه: " اوس په یوه ډول مونږ نوې مرحلې ته داخل شوي یو چې تر ټولو اغیزناکه وسیله په کې اقتصادي فشار دی چې پر دوی یې وکاروو. "

د ولسمشر ټرمپ مرستیال وايي امریکا نیت لري چې دغه بهیر ته ځکه ادامه ورکړي چې باور لري چې اقتصادي فشار د"نهايی هدف" ترلاسه کولو لپاره تر ټولو غوره لار ده.

جې ډي ونس د ایران د اټومي پروګرام په تړاو دامریکا د حکومت د دریځ په هکله د ولسمشر ټرمپ خبره تکرار کړه چې ویلي دي ایران به هیڅکله اټومي وسله ونلري او دايي هم وویل چې د ایران اټومي تاسیسات له مینځه وړل شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، واشنګټن د ایران د اقتصاد پر وړاندې د پراخو او سختو اقداماتو نوی کمپاین پیلوي او هغه هېوادونو ته یې هم د «ډېرو درنو» اقتصادي سزاګانو ګواښ کړی چې له ایران سره سوداګري یا د دغه هېواد ملاتړ وکړي.

ټرمپ د چهارشنبې په ماښام، د اسد ۲۸مه، په خپله خواله رسنۍ «ټروت سوشل» کې ویلي چې د یوه هېواد پر وړاندې «تر ټولو دروند اقتصادي اقدام» اعلانوي. د هغه په وینا، دا به د اقتصادي جګړې او انزوا یو بې‌ساری اقدام وي.

نوموړي خبرداری ورکړی چې هر هېواد، مالي بنسټ، شرکت، هوايي ډګر یا دولتي اداره چې په هر ډول ایران ته د مرستې زمینه برابره کړي، له «ډېرو درنو اقتصادي پایلو» سره به مخامخ شي.

ټرمپ د احتمالي مجازاتو ډول نه دی مشخص کړی او د ایران ترڅنګ یې د کوم بل هېواد نوم هم نه دی اخیستی.

هغه ادعا کړې چې ایران ته یې د یوې هوکړې لپاره ګڼ فرصتونه ورکړي وو، خو د ده په وینا، تهران له دغو فرصتونو ګټه وانخیسته.

له دې اعلان څو ساعته مخکې، د متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و چې له ایران سره به ټول سوداګریز او مالي معاملات تر بلې خبرتیا پورې ودرول شي.

د ایران او متحده عربي اماراتو ترمنځ تاوتریخوالی په وروستیو اوونیو کې یو ځل بیا زیات شوی دی. راپورونه وايي، د اماراتو پر څو تېلو وړونکو بېړیو هم په هرمز تنګي کې بریدونه شوي چې ابوظبي یې مسوولیت پر ایران اچولی دی.

د نفتو د نړیوالو بیو د لوړېدو لړۍ په داسې حال کې دوام لري چې د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو په اړه د خبرو اترو برخلیک لا هم څرګند نه‌دی.

د چهارشنبې په ورځ «د زمري په ۲۸مه» د برنټ خام نفتو بیه د تېرې ورځې په پرتله یو سلنه لوړه شوه او هر بېرل ۹۲ ډالرو ته ورسېد.

د امریکا د خامو نفتو بیه هم هر بېرل ۸۵ ډالرو ته لوړه شوې ده.

دغه بیې په تېرو دوو اوونیو کې د نفتو تر ټولو لوړه کچه بلل کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د سې شنبې په ورځ وویل: "له اسلامي جمهوریت ایران سره هېڅ ډول خبرې اترې یا مذاکرات روان نه‌دي او د هېڅ ډول خبرو یا مذاکراتو پلان هم نه‌شته."

په عین حال کې، په وروستیو ورځو کې د هرمز په تنګي کې هم کړکېچونه زیات شوي دي.

پر بېړیو د بریدونو دوام او د متحده عربي اماراتو له لوري د ایران د تازه توغندیزو بریدونو پر وړاندې د مقابلې اعلان، د دغو کړکېچونو له مهمو عواملو څخه بلل شوي دي.