د ملګرو ملتونو د بشري حقونو څېړونکی توماس اندریو وايي چې د میانمار پوځ په تېره فبروري میاشت کې له پوځي کودتا وروسته اعتراض کوونکي وژلي، وهلي او په غیرقانوني ډول يې نیولي دي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې ټاکل شوې د ملګرو ملتونو امنیت شورا نن جمعه (د کب ۱۵مه) پر میانمار د وسلو نړیوال بندیز او پر پوځ یې اقتصادي بندیزونه ولګوي.

امنیت شورا به همدا راز دا قضیه د جرمونو نړیوالې محکمې ای سي سي ته راجع کړي.

خو ښاغلي اندریو په جنیوال کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا ته په خپل راپور کې د نورو پراخو بندیزونو غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې باید د میانمار د تېلو او ګاز پر سکتور چې اداره یې د پوځ په لاس کې ده بندیز ولګول شي.

پرون پنجشنبه (د کب ۱۴مه) له دې مخکې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو لوی کمېشنر مېشل بچلېت په یوه بیان کې وویل، وروسته له دې چې د میانمار پوځ د فبروري په لومړۍ نېټه پوځي کودتا وکړه، لږ تر لږه ۵۴ کسان وژل شوي او له ۱۷۰۰ زیات کسان نیول شوي دي.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جې ډي ونس د جمعې په ورځ له ایران سره د خبرو لپاره پاکستان ته د روانېدو په مهال وویل چې له ایران سره د مثبتو خبرو هیله لري، خو په عین وخت کې یې تهران ته خبرداری ورکړ چې «موږ مه تېرباسئ».

ونس له واشنګټن څخه تر روانېدو مخکې خبریالانو ته وویل: «موږ خبرو ته لېواله یوو. زه فکر کوم دا خبرې به مثبتې وي.»

هغه زیاته کړه: «لکه څنګه چې د امریکا ولسمشر ویلي، که ایرانیان وغواړي په صداقت خبرې وکړي، موږ حتماً چمتو یوو چې د دوستۍ لاس ور وغځوو. خو که دوی وغواړي موږ تېر باسي، نو وبه ویني چې د خبرو ټیم به دا ډول چلند ونه مني.»

د امریکا ولسمشر دونالد ټرمپ له ایران سره د دوه اوونیز اوربند له ټینګېدو وروسته خپل مرستیال له دوو ځانګړو استازو سره یوځای د خبرو لپاره استوي. دا په داسې حال کې ده چې ایراني چارواکي وایي تر هغو چې لبنان د اوربند په هوکړه کې شامل نه شي او اسرائیل د حزب‌الله پر ضد خپل بریدونه بند نه کړي، دوی به له امریکا سره په خبرو کې ګډون ونه کړي.

د واشنګټن او تهران ترمنځ د سولې د ترلاسه کولو لپاره ټاکل شوې خبرې نن (شنبې) په اسلام‌اباد کې ترسره کېږي، او د فرانسې خبري اژانس راپور ورکړی چې دا به په «غیرمستقیم» ډول وي.

د اسرائیل د پوځ او د لبنان د حزب‌الله ډلې ترمنځ د جمعې په ورځ هم د ډزو تبادله روانه وه، او حزب‌الله اعلان وکړ چې د اشدود سمندري اډې او د اسرائیل په شمال کې پر څو نورو سیمو یې توغندويي بریدونه کړي دي.

اسراییلي رسنیو راپور ورکړی چې د دې بریدونو له امله یو کور ویجاړ شوی، خو ویلي یې دي چې مرګ‌ژوبله نه لري. د دې بریدونو په غبرګون کې، د اسرائیل پوځ د لبنان په جنوب کې ځینې سیمې بمباري کړې، چې د لبناني رسنیو د راپورونو له مخې لږ تر لږه یو کس پکې وژل شوی دی.

په داسې حال کې چې د لبنان په جنوب کې متقابل بریدونه روان دي، ټاکل شوې ده چې راتلونکې اوونۍ د لبنان او اسرائیل ترمنځ په امریکا کې خبرې ترسره شي.

د لبنان د حزب‌الله عمومي منشي، نعیم قاسم، د جمعې په ورځ د لبنان له حکومته وغوښتل چې اسرائیل ته له «وړیا امتیاز» ورکولو ډډه وکړي.

د هغه په لیکلي پیغام کې چې د المنار تلویزیون له لارې خپور شو، راغلي: «موږ پخواني حالت ته بېرته ستنېدل نه منو.»

ایران د لبنان پر وړاندې د اسرائیل د بریدونو بندېدل د وروستي اوربند له شرطونو څخه بللي، خو امریکا او اسرائیل وایي چې دغه اوربند لبنان نه رانغاړي.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جې ډي ونس هیله ښودلې چې اسلام اباد کې له ایراني لوري سره خبرې به یې مثبتې وي.

د رویټرز د راپور له مخې ونس دغه څرګندونې نن جمعه پاکستان ته له روانېدو مخکې کړې دي.

د امریکا او ایران خبرې سبا شنبه په اسلام اباد کې ترسره کیږي.

فرانس پریس لیکلي چې دغه خبرې به د وروستیو څو پړاوونو په څېر، غیر مستقیمې وي، یعنې دواړه لوري به بېلابېلو خونو کې کیني او پاکستاني منځګړي به یې پيغامونه سره تبادله کوي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال سعید خطیب زاده پرون وویل چې د دوی د پارلمان مشر محمد باقر قالیباف ممکن د ایراني پلاوي مشري وکړي.

د امریکا او ایران خبرې سبا شنبه په اسلام اباد کې ترسره کیږي.

که څه هم پاکستان پنجشنبه او جمعه په دغه هېواد کې رخصتي اعلان کړې وه او داسې خبر خپور شو چې خبرې به د جمعې په ورځ کیږي، خو څو لویدیځو رسنیو لیکلي چې دواړه لوري سبا د حمل ۲۲مه غونډه کوي.

فرانس پریس لیکلي چې دغه خبرې به د وروستیو څو پړاوونو په څېر، غیر مستقیمې وي، یعنې دواړه لوري به بېلابېلو خونو کې کیني او پاکستاني منځګړي به یې پيغامونه سره تبادله کوي.
په اسلام اباد کې د امریکایي او ایراني مرکچیانو خبرو ته چمتوالی نیول شوی او په دغه ښار کې امنیتي تدابیر جدي شوي دي.

د امریکا او ایران د مرکچیانو نوملړ لا هم په رسمي توګه نه دی اعلان شوی.

اوکراین او روسیې د ارتودوکس د ایسټر جشن پر مهال ۳۲ ساعته اوربند باندې موافقه کړې ده.

د اوکراین ولسمشر ولادمیر زلنسکي پرون د اپریل نهمه وویل چې د رخصتۍ پر مهال د اوربند وړاندیز دوی څو ځله تکرار کړی دی.

د زلنسکي له دې خبرو څو ساعته مخکې د روسیې ولسمشر ولادمیر پوتین خپلو سرتیرو ته لارښوونه وکړه چې د ایسټر د رخصتۍ پر مهال ډز بند وکړي.

اوربند به د اپریل د ۱۱مې د ماذدیګر له ۴ بجو د اپریل د ۱۲مې ورځې تر پای پورې نافذ وي.

دا په داسې حال کې ده چې د راپورونو له مخې د منځني ختیځ د شخړو له پيله د اوکراین او روسیې جګړه د لویدیځ له پامه لویدلې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په هرموز تنګي کې د ایران پر چلند نیوکه کړې ده.

ټرمپ پر خپله ټولنیزه پاڼه (تروت سوشیل) دغه نیوکه کړې او په یوه ډول یې تهران ته خبرداری ورکړی دی.

هغه په دغه پوست او د دوه ساعتونو په ترڅ کې په دې اړه خپلې دریمې لیکنې کې ویلي " ایران له هرموز تنګي د تیلو د تېریدو په برخه کې ډېر بد او غیر محترمانه چلند پيل کړی دی."

هغه وړاندې خبرداری ورکړی چې " دا هغه هوکړه نه ده چې مونږ کړې وه."

د هغه شرکت د معلوماتو له مخې چې د بیړیو تګ راتګ ثبتوي، د ایران او امریکا د لنډمهالي اوربند له پيله یوازې ۱۰ بیړۍ له هرموز تنګي تیرې شوي.

ټرمپ ټینګار کړی چې د هرموز تنګي له خلاصېدو سره باید نړیوالو بازارونو ته زیاته اندازه تېل ورسیږي.

د اروپايي اتحادیې د بهرنۍ پالیسۍ مسوولې کایا کالاس ټینګار کړی چې له ایران سره د اوربند تړون باید لبنان ته هم وغځول شي، او خبرداری یې ورکړی چې د اسرائیل دوامداره بریدونه کولی شي دا تړون کمزوری کړي.

هغې د پنجشنبې په ورځ (وري ۲۰) په ایکسپاڼه کې لیکلي: «د اسرائیل اقداماتو د امریکا او ایران ترمنځ اوربند تر سخت فشار لاندې راوړی دی. دا اوربند باید لبنان ته هم وغځول شي.»

د لبنان د روغتیا وزیر ویلي چې د چهارشنبې په ورځ د اسرائیل په هم‌مهاله هوايي بریدونو کې په بیروت او نورو سیمو کې د وژل شویو شمېر تر ۲۰۰ تنو اوښتی او له زرو زیات کسان ټپیان شوي دي.

تر دې وړاندې د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون هم ویلي و چې په هر معتبر اوربند کې لبنان هم باید شامل وي او له امریکا او ایران یې غوښتي وو چې دا تړون په ټولو جبهو، په ځانګړي ډول لبنان کې، مراعت کړي.

د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیرې ایوېت کوپر هم ویلي چې د بحران د پراخېدو د مخنیوي لپاره باید لبنان هم د اوربند برخه شي.

خو د امریکا د ولسمشر مرستیال جې ډي ونس ویلي چې په دې اوربند کې لبنان شامل نه دی او دا ډول برداشت د خبرو اترو د بهیر د ناسم فهم له امله دی.

د ایران د اټومي انرژۍ د ادارې رئیس د یورانیمو د غني کولو له محدودولوسره مخالفت کړی او ویلي یې دي چې «د غني کولو د پروګرام محدودول یوازې هغه هیلې دي چې ګور ته به یې یوسي».

د راپورونو له مخې، محمد اسلامي د پنجشنبې په ورځ (وری۲۰) په تهران کې د یوې غونډې په څنډه کې چې د پخواني مشر علي خامنه‌يي د وژل کېدو د څلوېښتي په مناسبت جوړه شوې وه، ټینګار کړی چې «هیڅ قانون او هېڅ څوک» نشي کولی د غني کولو پروګرام مخه ونیسي.

دا په داسې حال کې ده چې ټاکل شوې د پاکستان په منځګړتوب د ایران او امریکا ترمنځ خبرې ترسره شي. امریکا د جګړې د پای ته رسېدو لپاره د ایران د یورانیمو د غني کولو بندول یو شرط بللی، خو د ایران اړخ وايي چې د هر تړون یوه برخه به د ایران د غني کولو د حق منل وي.

یوه پاکستاني وګړي اعتراف کړی چې غوښتل یې د داعش ډلې په الهام په نیویارک کې د یهودیانو پر یوه مرکز برید وکړي.

د امریکا د عدلیې وزارت د چهارشنبې په ورځ (حمل۱۹) اعلان وکړ چې پاکستاني تبعه محمد شاهزیب خان، چې دا مهال په توقیف کې دی، اعتراف کړی چې غوښتل یې د داعش ډلې په الهام، د اتومات وسلو په کارولو سره د نیو یارک ښار د بروکلین په یوه مهم یهودي مرکز کې پر خلکو برید وکړي.

د امریکا د لوی څارنوال مرستیال جان ایزنبرګ ویلي چې خان غوښتل دا برید د اکتوبر په ۷ مه پر اسراییل د حماس د بریدونو له کلیزې سره هممهاله کې ترسره کړي.

د نیویارک د جنوبي حوزې څارنوال جي کلیټن ویلي چې محمد خان غوښتل د داعش په ملاتړ «یو وحشتناک برید» پر یهودي مرکز ترسره کړي.

د عدلیې وزارت د خبرپاڼې له مخې، محمد شاهزیب خان، چې یو پاکستانی تبعه او د کاناډا اوسېدونکی دی، د ۲۰۲۳ کال په نوومبر میاشت کې په ټولنیزو رسنیو کې د داعش ملاتړ پیل کړ او له نورو کسانو سره یې اړیکې ټینګې کړې، چې پکې د دې ډلې ویډیوګانې او تبلیغاتي مواد شامل وو.

وروسته هغه د امریکا په داخل کې د تروریستي بریدونو په پلان جوړولو پیل وکړ، خو د ۲۰۲۴ کال په سپتمبر کې د کاناډا او امریکا ترمنځ پولې ته نژدې ونیول شو.