جمهور رئیس غني د پانګونې او سوداګرۍ په چارو کې د پاکستان د لومړي وزیر سلاکار سره د سوداګرۍ او ټرانزیټ د ستونزو په هواري ټینګار وکړ.

جمهوري ریاست نن په یو بیان کې ویلي چې ولسمشر غني د پانګونې او سوداګرۍ په چارو کې د پاکستان د لومړي وزیر سلاکار عبدالرزاق داوود او پلاوي سره د افغانستان او پاکستان د ټرانزیټ او سوداګرۍ په هوکړه لیک "اپټا" کې د شته ستونزو او ننګونو او په دغه هوکړه لیک کې د تعدیلاتو په اړه، خبرې کړي.

ولسمشر غني ټینګار کړی چې د سیمې د اقتصادي پراختیا لپاره باید خپل لیدلوری برابر کړو او هغه تخنیکي ننګونې چې د ستراتېژیکو همکاریو او د دغه لیدلوري د تطبیق خنډ ګرځي، باید لېرې کړو.

ولسمشر غني همدارنګه ویلي چې افغان سوداګر د پاکستان په ګمرکونو او بندرونو کې له زیاتو ننګونو سره مخ دي چې د دوی د زړه ماتوالي لامل ګرځي.

په بيان کې راغلي جمهور رئیس په دغه کتنه کې ټینګار وکړ چې دواړه هېوادونه باید د کاسا زر، ټاپ او ټاپې په ګډون پر سترو اقتصادي پروژو زیات تمرکز وکړي.

د پاکستان دغه پلاوی د یکشنبې په ورځ کابل ته راغلی او له افغان چارواکو او سواګرو سره یې د سوداکرۍ او ټرانزيټ په برخه کې د ستونزو د هواري ژمنه کړې ده.

د چین، روسیې، ایران او هند په ګډون د بریکس ۱۱ غړو هېوادونو په منځني ختیځ د کړکېچ پر زیاتېدو اندېښنه ښودلې او کړکیچ کې له ښکیلو هیوادونو یې د زیات زغم غوښتنه کړې ده.

په نوي ډیلي کې د بریکس د مشرانو د سرمشریزې په ګډه اعلامیه کې چې د شنبې په ورځ خپره شوې غوښتنه شوې چې ټولې خواوې دې له هغو اقداماتو ډډه وکړي چې وضعیت لا پسې خرابولی شي.

بریکس پر ملکي او اټومي تاسیساتو بریدونه هم غندلي او ټینګار شوی چې د اټومي تاسیساتو خوندیتوب او امنیت باید ان د شخړو پر مهال هم خوندي پاتې شي.

د چین ولسمشر شي جین پینګ چې په دې سرمشریزه کې د ګډون لپاره هند ته سفرکړی او هغه دې هیواد ته په اوو کلونو کې د نوموړي لومړی سفربلل کیږي، ویلي چې په منځني ختیځ کې روانه جګړه د نړیوالې ټولنې له ګډو ګټو سره سمون نه لري.

په دې دوه ورځنۍ سرمشریزه کې چې د شنبې په ورځ پیل شوې، د هند صدراعظم نریندرا مودي، د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان، د متحده عربي اماراتو مشر محمد بن زاید آل نهیان او د مصر ولسمشر عبدالفتاح السیسي ګډون کړی. تمه کیږي چې د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان هم په دې سرمشریزه کې ګډون وکړي.

بریکس په ۲۰۰۹ کال کې د مخ پر ودې اقتصاد لرونکو هېوادونو له خوا جوړ شوی چې هدف یې په نړیوالو بنسټونو کې د لوېدیځ تر واک لاندې جوړښتونو پر وړاندې د دغو هېوادونو د نفوذ زیاتول دي.

د اوکراین چارواکي پرزاپوریژیا او ادیسه سیمو د روسیې په تازه بریدونو کې د لږترلږه دوو کسانو د وژل کیدو او ۱۷ نورو د ټپي کیدو خبر ورکوي.

د اوکراین هوايي ځواک وايي، روسیې په دغو بریدونو کې چې د شنبې په شپه یې ترسره کړي، له ۱۲۹ ډرونونو او یو شمېر بالستیک او کروز توغندویو کاراخیستی. د دغه ځواک په خبره د روسیې ۱۱۰ بریدونه یې شنډ کړي دي. چارواکو همدارنګه ویلي چې د روسیې بریدونه د دې هیواد په ۲۰ سیمو کې ثبت شوي او اودیسه یې ترټولو ډېره زیانمنه کړې ده. دا بریدونه یوه ورځ وروسته له هغه وشول چې د روسیې په ورته بریدونو کې په زاپوریژیا او د اوکراین په نورو برخو کې لږ تر لږه شپږ کسان ووژل شول.

د ناروې د کډوالو شورا ریس یان ایګلنډ له اروپايي، د شمالي امریکا او نورو هېوادونو وغوښتل چې په افغانستان کې خپل سفارتونه بېرته پرانیزي او له طالب چارواکو سره تعامل وکړي. ایګلنډ د شنبې په ورځ د وږي په ۲۱ په یوه بیان کې ټینګار وکړ چې له طالبانو سره تعامل د هغوی د حکومت د په رسمیت پېژندلو په معنا نه دی، بلکې د افغان ښځو او نجونو د حقونو د غوښتنې او له هغوی سره د مرستو لپاره اړین دی. د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې پرافغانستان د طالبانو له بیاواکمنیدو وروسته د لویدیځ اکثرو هیوادونو چې د پخواني حکومت د سیاسي او پوځي ملاتړلپاره یې په دې هیواد کې پراخ حضوردرلود، خپل سفارتونه تړلي خو د ملګروملتونو د مرستندویه ادارو له لارې یې د دې هیواد له خلکو سره د مرستو لړۍ جاري ساتلې ده. خو ایګلنډ وویل، بشري مرستندویه ادارې په افغانستان کې د بشرپالنې خدمتونو په لومړۍ کرښه کې دي او ځانونه "په بشپړه توګه یوازې" احساسوي.

د بښنې نړیوال سازمان، امنیستي انټرنشنل د پاکستان له چارواکو غوښتنه کړې چې د هغو دوو افغان رسنیزو فعالانو په اړه سمدستي څیړنه وکړي چې له څه باندې دوو میاشتو راهیسې په هغه هیواد کې بې درکه شوي دي. د دې سازمان د جنوبي آسیا څانګې د جمعې ناوخته په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې افغان خبریال سید قاسم هاشمي او عکاس او فلم جوړونکی حامد احساس چې پرافغانستان د طالبانو له بیا واکمنیدو وروسته پاکستان ته تښتیدلي وو، د جولای له ۴ له اسلام آباده بې درکه شوي دي. د امنیستي انټرنشنل په وینا له هغې راهیسې یې کورنۍ ندي توانیدلي چې ورسره اړیکه ټینګه کړي او د پولیسو چارواکو هم له دې ډډه کړې چې د هغوی د بې درکه کیدو دوسیه ثبت کړي. د بشري حقونو دې ډلې اندیښنه څرګنده کړې چې ښایي هغوی د جبري ورکیدنې یا خپل سرې توقیف ښکارشوي وي. د بښنې نړیوال سازمان ویلي چې پاکستاني چارواکي باید سمدستي دغه قضیه وڅیړي، د هغوی برخلیک او ځای معلوم کړي او د کورنیو پوښتنو ته یې ځواب ووایي.

د امریکا د استخباراتو مرکزي ادارې (سي‌ای‌اې) د سپټمبر د ۱۱مې د بریدونو د ۲۵مې کلیزې په مناسبت، د القاعدې او د دې ډلې د مشر اسامه بن لادن په اړه د امریکا ولسمشرانو ته له وړاندې شوو څه باندې ۷۰ استخباراتي راپورونو محرمیت لېرې او خپاره کړي دي.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، دغه اسناد د بېل کلنټن او جورج ډبلیو بوش د ولسمشرۍ دورې رانغاړي او ښيي چې د القاعدې د پلانونو په اړه د سي‌ای‌اې د شنونکو ارزونې څنګه په تدریجي ډول جوړې شوې.

په یوه راپور کې چې د ۱۹۹۸ کال د سپټمبر په ۱۰مه چمتو شوی و، خبرداری ورکړل شوی و چې القاعده ښايي «له چاودېدونکو توکو ډکه الوتکه د امریکا د یوه ښار پر لور» بوځي. د همدې کال په دسمبر کې په بل راپور کې هم په امریکا کې د بریدونو، په تېره بیا د الوتکو د تښتولو، د احتمالي چمتووالي په اړه خبرداری ورکړل شوی و.

د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې په بریدونو کې د القاعدې ۱۹ غړو څلور مسافر وړونکې الوتکې وتښتولې او د نیویارک د نړیوال سوداګریز مرکز پر ودانیو او د امریکا پر دفاع وزارت یا پنټاګون یې ولګولې، چې نژدې درې زره کسان پکې ووژل شول.

القاعدې هم د دې بریدونو د کلیزې په مناسبت د اسامه بن لادن او د هغه د زوی حمزه بن لادن تصویر لرونکې ویډیو خپره کړې ده.

د طالبانو دفاع وزارت وايي، د دغه وزارت ۱۳ کسیز پلاوی د چین پلازمېنې بیجینګ ته تللی، چې د شیانګ‌شان په ۱۳مه نړیواله غونډه کې ګډون وکړي.

د پلاوي مشري د دفاع وزارت سرمفتش لطیف‌الله حکیمي کوي، چې ټاکل شوې په غونډه کې وینا هم وکړي. د پلاوي غړي به د غونډې په څنډه کې د بېلابېلو هېوادونو له استازو سره هم وګوري.

د شیانګ‌شان سږنۍ غونډه به د سپټمبر له ۱۵مې تر ۱۷مې په بیجینګ کې جوړه شي او د امنیتي حکومتولۍ په برخه کې پر ګډ ثبات او ګډ پرمختګ به بحث وکړي.

چین د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني خو تجارتي اړیکې یې ورسره پراخې کړي دي.

راپورونه وايي، د ایران د سیستان او بلوچستان ولایت د سراوان ولسوالۍ په بخشان سیمه کې د امنیتي ځواکونو او وسله‌والو ترمنځ سخته نښته شوې ده.

د ایران د بلوڅانو د بشري حقونو د څارونکې ډلې «حال‌وش» د ویبپاڼې او نورو ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، نښته د شنبې په سهار شاوخوا څلور بجې پیل شوې او له درېیو ساعتونو ډېر یې دوام کړی دی. د راپورونو له مخې، په سیمه کې څو چاودنې او پرله‌پسې ډزې اورېدل شوې او امنیتي ځواکونو سیمه محاصره کړې ده.

ایراني چارواکي وايي، د دوی په وینا د «وسله‌والو مخالفو ډلو» یو شمېر غړي په سیمه کې د تروریستي او ورانکارو فعالیتونو لپاره راټول شوي وو او امنیتي ځواکونو د هغوی پر ضد عملیات کړي دي.

د مرګ ژوبلو کره شمېر او د وسله‌والو هویت لا نه دی څرګند.

حال وش ویبپاڼې د نښتې پر سیمې د بې پېلوټه الوتکو د الوتنو او پر یوه کور د څه باندې شلو توغندو د لګېدو خبر هم ورکړی دی.

د ایران ایسنا خبري اژانس د سیستان او بلوچستان د والي د امنیتي مرستیال په قول حمله کوونکي «دښمنان« بللي دي.

د ایران نورو کورنیو رسنیو هم د نښتو او چاودنو ویدیوګانې خپرې کړي دي.

د افغانستان، ایران او ملګرو ملتونو ترمنځ د افغان کډوالو د وضعیت او ستونزو په اړه درې‌اړخیزه ناسته به ډېر ژر په کابل کې جوړه شي.

د افغانستان کورنیو رسنیو نن د ملګروملتو د کډوالو د لویې کمېشنرۍ د خبرپاڼې پر اساس ویلي، په دې اړه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو وزارت د سرپرست مولوي عبدالکبیر او په افغانستان کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د لویې کمېشنرۍ د استازي عرفات جمال ترمنځ خبرې شوې دي.

عرفات جمال ویلي، د افغان کډوالو، په ځانګړي ډول د هغو د جبري ایستلو ستونزې به د اکتوبر په میاشت کې په سویس کې د جوړېدونکې نړیوالې غونډې په څنډه کې هم وڅېړل شي.

سره له دې چې په وروستیو دوو کلونو کې له ایران او پاکستان څخه میلیونونه افغان کډوال په زور یا خپله خوښه افغانستان ته ستانه شوي، لا هم دا دوه هیوادونه د میلیونونو افغان کډوالو کوربانه دي.

د امریکا یوې محکمې ۴۷ کلنه افغانه نذیره حاجی‌زاده، چې د دغه هېواد دایمي اقامت یې درلود، له امریکا وایستله.

هغې له داعش څخه په الهام اخیستو د ډله ییز برید د پلان تور منلی و.

د امریکا د عدلیې وزارت وايي، حاجی‌زاده له یوه بهرني ترهګریز سازمان سره د اړیکو لرل منلي او د استیناف له حقه تېره شوې ده.

د محکمې د حکم له مخې، حاجی‌زاده د سپټمبر په ۱۰مه له امریکا وایستل شوه او خپل اصلي هېواد ته ولېږدول شوه.

د امریکا د عدلیې وزارت په وینا، دا په کابو درېیو لسیزو کې د یوه «بهرني ترهګر» د ایستلو په اړه د دې ځانګړې محکمې لومړنی حکم دی. دغه محکمه په ۱۹۹۶ کال کې جوړه شوې وه، خو شاوخوا درې لسیزې ترې استفاده نه وه شوې.

د امریکا د عدلیې وزارت یوه چارواکي ویلي، حاجی‌زاده له داعش سره د وفادارۍ ژمنه کړې وه، د خپلو اولادونو په افراطي کولو کې یې رول درلود او په ۲۰۲۴ کال کې یې د خپل زوی او زوم د یوه تروریستي پلان ملاتړ کړی و.

د حاجی‌زاده زوی عبدالله حاجی‌زاده او زوم یې نصیر احمد توحیدي تر دې مخکې د همدې برید د پلان په تړاو نیول شوي او محکوم شوي وو.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې په کابل کې د هند له سفیر یاتیندرا پاټېل سره د تازه او وچو مېوو د صادراتو د پراخولو په اړه خبرې کړې دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونو پرون د جمعې په ورځ وویل، له ښاغلي پاټېل سره د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې د خونې د رئیس سید کریم هاشمي په کتنه کې هند ته د تازه مېوو د لېږد لپاره د هوايي کارګو اسانتیاوو، د سوداګرو د ویزو د بهیر د ساده کولو او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا پر لارو چارو هم بحث شوی دی.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، د هوايي لېږد اسانتیاوې کولای شي هند ته د افغانستان د تازه مېوو د صادراتو په زیاتېدو کې مهم رول ولري.

د هند او افغانستان د سوداګرۍ د اسانتیاوو په اړه د ګډې کاري ډلې ناسته هم د سپټمبر په لومړۍ نېټه په انلاین بڼه جوړه شوې ده.