د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان په هلمند کې د ازادي راډیو د خبریال الیاس داعي وژل کېدل غندلي دي.

د دغه سازمان په خبرپاڼه کې د دوی د اسیا د څانګې مشرې پتریشا ګاسمن ویلي، دا پېښه په ښکاره دا پيغام ورکوي چې د طالبانو په اړه راپور ورکول د افغانستان رسنۍ له لوی خطر سره مخامخوي.

میرمن ګاسمن ویلي، د داعي وژنه له طالبانو سره په هر ډول هوکړو کې د بیان ازادۍ ساتنې په اړه جدي شکونه مطرح کوي.

نن د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ازادي راډیو د وژل شوي خبریال الیاس داعې فاتحه واخیستل شوه.

د ختیځ زون خبریالانو د برید د غندنې ترڅنګ د جګړې له ښکېلو خواوو وغوښتل چې د خبریالانو د ژوند خوندیتوب ته پام وکړي.

ننګرهار کې د انعکاس خصوصي ټلویزیون د خپرونو مسؤل شکرالله پاڅون: "له ښکېلو لوریو غواړم چې د خبریال ژوند ته پاملرنه وکړي، خبریال مه وژنئ، د خبریال په وژنه تاسو ته هېڅ لاسته نه درځي، که داعي مو شهید کړ، بل داعي راپورته کیږي او د ولس غږ اوچتوي، له حکومت او ټولو لوریو څخه د ولس حق غواړي."

کابل پریس کلب بیا په یوه خبرپاڼه کې ویلي، حکومت، ازادي راډیو او د خبریالانو ملاتړي بنسټونه باید د داعۍ کورنۍ ته د دایمي معاش تابیا وکړي.

پکتیا او پکتیکا او بغلان کې هم خبریالانو په دې اړه غونډې کړي او پکتیا کې یو واټ هم د داعي په نوم نومول شوی دی.

الیاس داعي چې له تېرو ۱۲ کلونو راهیسې یې ازادي راډیو سره کار کاوه، پرون سهار د هلمند مرکز لښکرګا کې د ماین په چاودنه کې ووژل شو.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکې ریچارډ بېنیټ پر اروپايي ټولنې غږ وکړ چې افغان کډوال افغانستان ته ستانه نه کړي.

هغه نن سه شنبې پر خپلې ایکس پاڼې لیکي،" شکنجه او ناوړه چلند په افغانستان کې جدي خطر دی او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له خوا ورکړل شوی تضمین دغه خطر رفعه کولی نشی، زه د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو غواړم چې افغانان خطرناکو شرایطو ته ونه لیږي".

تمه ده نن د طالبانو د حکومت یو پنځه کسیز پلاوی اروپايي هېوادونو سره د افغان کډوالو د بیرته ستنولو په اړه د خبرو اترو په موخه بروکسل ته ورسیږي.

اروپايي ټولنه وايي، هغه زرګونه افغانان چې جرمي دوسیې لري او یا یې هم د پناغوښتنې شرطونه نه دي پوره کړي، افغانستان ته ډیپورتوي.

په سویس کې د ایران او امریکا تخنیکي خبرې اترې پایته ورسیدې.

د ایران دولتي رسنیو نن سه شنبې راپور ورکړی چې دواړو خواوو هوکړه کړې چې د ایران د اټومي پروګرام او پر دې هېواد د بندیزونو د پای ته رسولو په اړه کاري ډلې جوړې کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کاظم غریب ابادي وايي،" د دوشنبې د ورځې په خبرو کې هوکړه وشوه چې د تهران او واشنګټن مذاکراتي ټیم به څلور کاري ډلې جوړوي".

د هغه په ټکو،" پر ایران د بندیزونو د لیرې کولو، اټومي پروګرام، د ایران بیارغونه او اقتصادي وده او د څار کاري ډلو په جوړیدو هوکړه شوې ده".

غریب ابادي وړاندې وویل، "دغه کاري ډله د مذاکراتو د دوام مسولیت هم لري".

د قطر او پاکستان په منځګړیتوب وړمه ورځ په سویس کې د ایران او امریکا ترمنځ تخنیکي خبرې اترې پیل شوې.

دا خبرې اترې وروسته له هغې وشوې چې امریکا او ایران د تیرې جمعې په ورځ د ۶۰ ورځو لپاره د سولې هوکړه لاسلیک کړه.

د بلجیم د بهرنیو چارو وزارت وايي، د طالبانو د حکومت پنځه کسیز پلاوي ته يې ویزې ورکړي .

رویترز خبري اژانس پرون دوشنبې د بلجیم د بهرنیو چارو وزارت په حواله ولیکل،"دا ویزې د جغرافیوي او زماني اړخه محدود اعتبار لري".

د معلومات له مخې، طالب پلاوی په دې ویزو یوازې د یوې ورځې لپاره بلجیم ته سفر کولی شي.

که څه هم د بلجیم د بهرنیو چارو وزارت د امنیتي دلایلو له کبله د طالب پلاوی د راتګ دقیقه نېټه یاده کړې نه ده، خو د اروپايي ټولنې دوو چارواکو رویترز ته تایید کړې چې دغه پلاوی نن سه شنبې بروکسل ته رسیږي.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت سرچینو پرون ازادي راډیو ته د پلاوي سفر تایید کړ او وې ویل چې د پنځه کسیز پلاوي مشري د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي کوي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنیدو راهیسې په تیرو پنځو کلونو کې دا لومړی ځل دی چې اروپايي ټولنه د افغان کډوالو د ستنولو په اړه له طالب پلاوی سره مستقمې خبرې او کوربتوب یې کوي.

د اروپايي کمیسیون ویاند مارکس لامرت پرون وویل،" اروپايي هېوادونه هغه افغان کډوال چې په جرمونو کې ښکیل دي او د اروپايي ټولنې لپاره خطر دي افغانستان ته ستنوي".

اروپايي ټولنې تیره میاشت اعلان وکړ چې د افغان کډوالو د ستنولو په اړه له طالبانو سره د تخنیکي خبرو په موخه يې یو پلاوی بروکسل ته رابللی دی.

ایران او امریکا په خپل مینځ کې د سیاسي مذاکراتو د بهیر دڅارنې لپاره د«یوې سترې کمیټې» په جوړولو موافقه وکړه.

قطر او پاکستان چې د واشنګټن او تهران ترمینځ د خبرو مینځګړیتوب کوي دا خبرد دوشنبې په ورځ اعلان کړ.

د یادو هیوادونو په ګډه اعلامیه کې راغلي: «لوړرتبه مرکچیان به په منظمه توګه دغې کمیټې ته رپوټ ورکوي او مسئولې کاري ډلې به د اټومي مسایلو ، د بندیزونو او دغه راز د اختلافاتو د حل او دڅارنې ډلې ته لارښوونې کوي ترڅو د تفاهم لیک اغیزناک تطبیق او نورمسایل تضمین شي».

د رپوټ په اساس، سترې کمیټې په عین حال کې «په شپیتو ورځو کې نهايي توافق ته رسیدلو لپاره د تګلارې په یوې نقشې موافقه کړې ؛هغه نقشه چې د تخنیکي خبرو دسملاسي پیل لپاره زمینه برابروي».

منځګړي هیوادونه زیاتوي چې ایران او متحدو ایالاتو ددې لپاره چې د هرمز ستراتیژیک تنګی پرانیستی پاته او لبنان کې نښتې ختمې کړای شي داهم سره منلې چې خپل مینځ کې د مستقیم ارتباط کرښې ایجاد کړي.

پاکستاني رسنۍ رپوټ ورکوي چې ، د «بلوچ د یووالي کمېټې» مشره ماهرنګ بلوچ ، او صبغت‌الله شاهجي، د دې ډلې بل مشر، د کوټې د ترهګرۍ ضد محکمې له خوا په عمري بند محکوم شوي دي.

پاکستانۍ ورځپاڼې «ډان» راپور ورکړی چې دغه بلوچ مشران د ۲۰۲۴ کال په اعتراضونو کې د امنیتي ځواک د یوه غړي د وژل کېدو په تړاو محکوم شوي دي.

دغه اعتراضونه د ۲۰۲۴ کال د جولای میاشتې په وروستیو کې د بلوچ فعالانو په وژل کېدو د اعتراض لپاره ترسره شوي وو.

د پاکستان حکومت هغه مهال د دغو اعتراضونو مخه نیولې وه، چې له امله یې د لاریونونو پر مهال تاوتریخوالی رامنځته شو چې نتیجه کې یې دواړو لوریو هم اعتراض کوونکو او هم د پاکستان امنیتي ځواکونو ته مرګ‌ژوبله واوښته.

د مرستندویه ادارو سرچینو دفرانسې خبري اژانس ته ویلي چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر محتسبانو د هرات ولایت د اسلام‌ قلعه پولې ته نږدې شاوخوا ۲۰ نارینه مرستندوی کارکوونکي د ږیرو د لنډوالي له امله نیولي دي.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، دغه کسان چې د ملګرو ملتونو له ادارو سره همکارو سازمانونو کې یې کار کاوه، د جوزا په ۳۰مه، د شنبې په ورځ نیول شوي وو.

دغه اژانس د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د یوې داخلي خبرپاڼې په حواله ویلي چې ځینې نیول شوي کسان هماغه ورځ خوشې شول او نور یې په بله ورځ ازاد کړل شول.

په هرات کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر مسؤل ضیاءالدین طیب فرانسې خبري اژانس ته د مرستندویه کارکوونکو د نیولو موضوع رد کړې، خو ویلي یې دي چې د دولتي ادارو پنځه کارکوونکي د لنډې ږیرې له امله نیول شوي وو.

افغانستان کې واک ته له ستنیدو وروسته، طالبانو د ښځو او نارینه‌ وو پر وړاندې د نورو محدودیتونو ترڅنګ، په ځینو مواردو کې نارینه د ږیرې له خریلو یا لنډولو منع کړي.

د بشري حقونو سازمان «هەنگاو» راپور ورکړی چې دوه افغان وګړي، چې د مخدره موادو اړوندو جرمونو په تور د اعدام سزا ورته ټاکل شوې وه، د ایران د شیراز په مرکزي زندان کې اعدام شوي دي.

د یاد سازمان په وینا، د دغو افغانانو چې میرویس خلیلزاده او ابراهیم احمدشاهي نومېدل، د اعدام حکم د جوزا میاشتې په ۳۱مه، د یکشنبې په ورځ، عملي شوی دی.

په ناروې کې میشت دغه بشري سازمان ، زیاتوي چې ۵۵ کلن میرویس خلیلزاده دوه کاله مخکې او ۴۰ کلن ابراهیم احمدشاهي یو کال مخکې د مخدره توکو اړوندو جرمونو په تور نیول شوي وو او وروسته د اعدام سزا ورته اورول شوې وه.

د ایران دولتي سرچینو او رسنیو تر اوسه په رسمي ډول په دې اړه څه نه دي ویلي.

د هەنگاو سازمان د شمېرو له مخې، په تازه اعدامونو سره په تېرو څه کم شپږو میاشتو کې په ایران کې د اعدام شوو افغانانو شمېر ۱۲ تنو ته ورسیده.

د ایران او امریکا ترمنځ تخنیکي خبرې اترې به د دوشنبې په ورځ په سویس کې پیل شي. دا خبرې د هغه تفاهم ‌لیک د پلي کېدو د میکانیزمونو او د اړوندو تخنیکي کاري ډلو د جوړولو په اړه دي چې تیره اونۍ د دواړو هیواونو ولسمشرانو په الکترونیکي بڼه لاسلیک کړ.

د رویترز خبري آژانس د راپورله مخې د ایران ایسنا خبري آژانس خبر ورکوي چې د ایران د پلاوي مشري به چې سیاسي، اقتصادي او حقوقي کارپوهان هم پکې شامل دي، د بهرنیو چارو د وزارت مرستیال کاظم غیرت آبادي کوي.

په دې خبرو کې د منځګړو هېوادونو، پاکستان او قطر استازي هم ګډون لري.

د راپورله مخې د ایران اصلي مذاکراتي پلاوی چې مشري یې د دې هیواد د پارلمان ریس محمد باقرقالیباف کوله او د یکشنبې په ورځ یې په سویس کې د منځګړو په مرسته د امریکا د مرستیال ولسمشر جي ډي ونس په مشري له امریکایي پلاوي سره خبرې ترسره کړې، بېرته تهران ته ستون شوی دی.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینټ په پام کې لري چې افغانستان ته د استول کیدونکو افغانانو د الوتنو شمېر زیات کړي.

د دې وزارت یوې ویاندې په برلین کې د جرمني ډي پي اې خبري اژانس ته وویل: "په راتلونکي کې په میاشت کې درې چارټر الوتنې ممکنې دي."

هغې زیاته کړه: "سربېره پر دې، د عادي سوداګریزو الوتنو له لارې په انفرادي دول بېرته ستنول هم هر وخت ممکن دي."

جرمني د الوتنو شمیر وروسته له هغې زیاتوي چې د کورنیو چارو وزارت چارواکي د طالبانو له استازیو سره خبرې کوي.

د راپورله مخې دې ته په پام چې جرمني د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، نو په جرمني کې دغو خبرو ته د "تخنیکي کچې" خبرې ویل کېږي.

جرمني په دې وروستیو کې ۳۲ افغانان د یوې چارټر الوتنې له لارې افغانستان ته بېرته واستول. په دغو اخراج شوو کسانو کې هغه نارینه شامل وو چې د قتل، جنسي تېري، جنسي ناوړه ګټه اخیستنې، د ماشومانو ځورونې، د مخدره توکو قاچاق او د باج اخیستنې په ګډون د بېلابېلو جرمونو له امله محکوم شوي وو.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینت د جرمني د بیلډ ام زونتاګ ورځپاڼې ته وویل: "هغوی چې زموږ له ورکړل شوي خوندیتوب څخه ناوړه ګټه اخلي او دلته جدي جرمونه ترسره کوي، باید خپله راتلونکې په خپل اصلي هېواد کې ولټوي."

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړي راپورورکونکي ریچارډ بینیټ د ملګروملتونو د بشري حقونو د لوی کمیشنر ولکرترک د هغو څرګندونو ملاتړوکړچې له اروپایي هیوادونو یې افغانستان ته د یوشمیرافغانانو پراستولو انتقاد کړی دی.

بینیټ نن دوشنبې د جون په ۲۲ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې "زه د ولکرترک د دې څرګندونو ملاتړ کوم، چې د اروپايي ټولنې د نویو مقرراتو په اړه یې خواشیني څرګنده کړې؛ هغه مقررات چې د کډوالو چټک ایستلو ته اجازه ورکوي."

نوموړې زیاته کړې: "د بشري حقونو او د کډوالو د نړیوالو قوانینو درناوی اړین دی. افغانان باید داسې نا امنه وضعیت ته بېرته ونه لېږل شي. په بروکسل کې له طالبانو سره غونډه کول به د افغانانو، په ځانګړې توګه د افغان ښځو سپکاوی وي."

د ملګروملتونو د بشري حقونو د لوی کمیشنیردفتر په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې هیڅوک باید هغه ځای ته ونه لیږل شي چې هلته د بشري حقونو د سرغړونو له جدي خطرونو او یا له بل نه جبرانیدونکي زیان سره مخامخ شي.

د ملګروملتونو د بشري حقونو دغه لوړپوړي چارواکي دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې اروپایي کمیسیون د طالبانو د حکومت یوه پلاوي ته بلنه ورکړې چې بروکسل ته ورشي او د اروپایي کمیسیون له چارواکو سره افغانستان ته په اروپایي هیوادونو کې د میشتو افغان کډوالو د بیرته استولو پرموضوع خبرې وکړي. دا په داسې حال کې چې جرمني د تیرې سې شنبې په ورځ اعلان وکړچې یوه بله ډله افغانان یې بیرته افغانستان ته واستول. د راپورله مخې په دغه ډله کې چې د جرمني له پنځو ایالتونو ډیپورټ ته غوره شوي و، هغه مجرمان هم شامل وو چې د بېلابېلو جرمونو لکه د جنسي تېري، قتل او جنسي تاوتریخوالي په جرمونو محکوم شوي وو.