د افغانستان د سولې لپاره د امریکا ځانګړي استازي د جګړې زیاتوالی د خواشینۍ وړ بللی دی.

زلمي خلیلزاد پر خپله ټویټرپاڼه لیکلي: "له تېرو څو ورځو راهیسې افغانستان کې تاوتریخوالی په څرګند ډول زیات شوی چې د تأسف خبره ده او د ګڼ شمېر ملکیانو په ګډون افغانان په‌کې وژل کېږي."

ده وړاندې لیکلي، دې ته په پام چې وروستیو کې د سولې خبرې پيل شوي، نو اړینه ده چې ټول اړخونه تاوتریخوالي کې د پام وړ کموالی راولي.

په دې وروستیو ورځو کې له بېلابېلو ولایتونو د ملکیانو او دولتي سرتېرو د مرګ‌ژوبلې راپورونه خپاره شول.

د پکتیکا په جاني‌خېلو او د کندز خان‌اباد کې د ماین چاودنې او هوايي برید له کبله چارواکو د ۴۰ ملکیانو د مرګ‌ژوبلې خبر ورکړ.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې په کابل کې د هند له سفیر یاتیندرا پاټېل سره د تازه او وچو مېوو د صادراتو د پراخولو په اړه خبرې کړې دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونو پرون د جمعې په ورځ وویل، له ښاغلي پاټېل سره د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې د خونې د رئیس سید کریم هاشمي په کتنه کې هند ته د تازه مېوو د لېږد لپاره د هوايي کارګو اسانتیاوو، د سوداګرو د ویزو د بهیر د ساده کولو او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا پر لارو چارو هم بحث شوی دی.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، د هوايي لېږد اسانتیاوې کولای شي هند ته د افغانستان د تازه مېوو د صادراتو په زیاتېدو کې مهم رول ولري.

د هند او افغانستان د سوداګرۍ د اسانتیاوو په اړه د ګډې کاري ډلې ناسته هم د سپټمبر په لومړۍ نېټه په انلاین بڼه جوړه شوې ده.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان او هند د کرکټ ملي لوبډلې سبا (یکشنبه) د درې ۲۰ اوره سیالیو په لومړۍ کې سره مخامخ شي.

د دې سیالۍ لپاره چې د افغانستان په کوربه‌توب د نوې ډېلي په ارون جېټلي لوبغالي کې کېږي، دواړو لوبډلو ښه تیاري نیولی دی.

هندي رسنۍ وايي، تمه کېږي چې د لوبې نندارې ته به له ۲۵ زره تر ۳۵ زره پورې کسان ورشي.

په همدې ورځ به په ډېلي کې د برېکس سرمشریزه هم روانه وي او د بهرنیو مشرانو، جګپوړو چارواکو او د ځانګړو مېلمنو د کاروانونو د تګ راتګ لپاره پراخ امنیتي او ترافیکي تدابیر نیول شوي دي.

د دواړو لوبډلو ترمنځ دوه نورې سیالۍ د روان سپټمبر په ۱۵ او ۱۷مه ترسره کېږي.

افغانستان به له دې سیالیو وروسته له بنګله‌دېش او زیمبابوې سره هم د کرکټ په درې فارمټونو کې څو مسابقې وکړي.

شاوخوا ۴۰۰ ورزشکارانو د جمعې په ورځ د «سنبلې په ۲۰مه» په کابل کې د ځغاستې په یوه سیالۍ کې ګډون وکړ.

ورزشکارانو د دارالامان له ماڼۍ څخه تر غازي لوبغالي پورې شاوخوا ۱۰ کیلومتره واټن په منډه وواهه.

د کورنیو رسنیو د راپورونو له مخې، په دې سیالۍ کې مجتبی فقیرزاده لومړی، محمد بشیر دوهم او محمد شریف یعقوبي درېیم مقام خپل کړ.

د ځغاستې په دې سیالۍ کې هېڅ ښځې یا نجلۍ ګډون نه‌و کړی.

د افغانستان لپاره د اروپايي اتحادیې ځانګړي استازي، ژیل برتران، د خپلې دندې له پای ته رسېدو سره ویلي چې تر بل هر وخت اوس دې باور ته رسېدلی چې د افغانستان د ټولنې د ټولو قشرونو ترمنځ خبرې اترې د دې هېواد لپاره یوازینۍ لار ده.

هغه د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه وویل چې افغانې ښځې او ځوانان د هېواد د راتلونکي په جوړولو کې مهم رول لري.

برتران زیاته کړې چې افغانستان د اروپا لپاره اهمیت لري او د دغه هېواد په اړه د اروپايي ټولنې تګلاره له طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو یا د هغوی د رسمیت پیژندنې په معنا نه ده.

پاکستاني رسنۍ راپور ورکوي چې د لاهور عالي محکمې د پاکستان د طبي شورا هغه پرېکړه ځنډولې چې له مخې یې افغان طبي محصلان باید خپل هېواد ته ستانه شي.

د جیو نیوز د راپور له مخې، دا حکم نن د یو شمېر افغان محصلانو د عریضې له ارزونې وروسته صادر شوی دی.

د پاکستان طبی شورا تیره دوشنبې افغان محصلان په دولتي او خصوصي پوهنتونونو کې د زده‌کړو له دوام څخه منع کړل.

شورا وايي چې دا پرېکړه د پاکستان د ملي پالیسۍ پر بنسټ شوې چې د طب په څېر حساسو مسلکي څانګو څخه د ټولو افغانانو ایستل اړین بولي.

دا پرېکړه د بښنې د نړیوال سازمان او د پاکستان د بشري حقوقو د کمېسیون په ګډون له پراخو غبرګونونو سره مخ شوې ده.

شاوخوا ۸۰۰ افغان محصلان په پاکستان کې په طبي څانګو کې زده‌کړې کوي.

د ناروی د کډوالو د شورا مشر،په هغه څه نیوکه کوي چې دی یې د افغان نجونو او ښځو د حقوقو په غوښتنه او د بشري مرستو په قطع کولو کې د هیوادونو "ریا کاري" بولي.

یان ایګلاند کابل کې د فرانسې خبري اژانس سره مرکه کې ویلي چې دوی هم د افغان نجونو او ښځو د زده کړو لپاره غوښتنه کوي خو په ټکو یې دا "ریا کاري" ده چې یو څوک له افغانستانه بهر په اروپايي پلازمینو کې په یوه سیمینار کې دا غوښتنه وکړي او په عین حال کې په افغان نجونو او حتی د ابتدايي ښوونځیو په نجونو مرستې بندې کړي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت له شپږم ټولګي پورته د نجونو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګولی دی.

په ۲۰۲۱ کال واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته افغانستان سره نړیوالې مرستې ډیرې کمې شوي دي او ملګري ملتونه وايی د تیرې اګست میاشتې ترپایه یې د ژوند ژغورونکو مرستو لپاره د مالي ملاتړ یوازې ۳۰ سلنه ترلاسه کړې ده.

د ناروې د کډوالو شورا د ښځو په شمول په افغانستان کې شاوخوا ۴۰۰ کارکونکي لري او له زیانګالو خلکو سره د خوړو ، زده کړو او سرپناه په برخو کې مرستې کوي.

ښاغلی ایګلاند وايي د بودجې د کموالي له امله دغه خیریه موسسه اړشوې چې د ښځو او ښځینه معلمینو په شمول خپل یو شمیر مرستندوی کارکونکې له دندو ګوښه کړي.

نن د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې د بریدونو ۲۵ کاله پوره کېږي.

دغو بریدونو چې په امریکا کې شاوخوا ۳ زره ملکي وګړي په‌کې ووژل شول د دغه هېواد تاریخ‌یې بدل کړ.

له نن ۲۵ کاله وړاندې د څلورو تښتول شویو مسافر وړونکو الوتکو په وسیله د نیویارک ښار په مرکز کې د نړیوالې سوداګرۍ دوه برجونه او په واشنګټن کې د امریکا د دفاع وزارت (پنټاګون) ودانۍ په نښه شول.

یوه بله الوتکه هم له دې مخکې چې خپل هدف ته ورسېږي، په پنسلوانیا کې راوغورځول شوه.

د دغو بریدونو په پایله کې ټول مسافر او په ودانیو کې زرګونه امریکايي وګړي ووژل شول.

په دغو بریدونو کې د القاعدې شبکې ۱۹ غړو لاس درلود چې ۱۵ تنه‌یې د سعودي عربستان اتباع و.

امریکا د دغو بریدونو مسؤله د ترهګرې ډلې القاعده وبلله.

په هغه وخت کې د دې ډلې مشر اسامه بن لادن په افغانستان کې د طالبانو د هغه مهال د حکومت تر ملاتړ لاندې اوسېده.

امریکا ته د اسامه بن لادن د سپارلو په اړه د طالبانو مخالفت د دې لامل شو چې د هغه مهال د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش، د نړیوالې ټولنې په ملاتړ، په افغانستان کې پر طالبانو د پراخو بریدونو پلان جوړ کړي.

د امریکا په مشرۍ پوځي عملیاتو د طالبانو پنځه کلن رژیم نسکور کړ، خو اسامه بن لادن چې څو کاله پټ و د کلونو لپاره بالاخره د ۲۰۱۱ کال د مې په دوهمه نېټه د پاکستان په ایبټ اباد سیمه کې د امریکايي ځواکونو له‌خوا ووژل شو.

د طالبانو حکومت د ریاست‌الوزرا مرستیال عبدالسلام حنفي د اوبو د سرچینو د مدیریت په یوه غونډه کې د اوبو د مسؤلانه کارونې، د اوبو د ضایع کېدو په مخنیوي او د بندونو د جوړولو د بهیر پر چټکتیا ټینګار کړی دی.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د باختر دولتي خبري اژانس راپور چې د دغو اقداماتو هدف د ښاریانو لپاره د اوبو دوامدار تأمین او د هېواد د اوبو د امنیت پیاوړتیا ده.

د طالبانو دغه پرېکړه په داسې وخت کې شوې چې د بریتانیا د ژغورنې نړیوالې کمېټې (ای ار سي یو کې) ویلي، ښايي کابل تر ۲۰۳۰ کال پورې لومړنی عصري ښار شي چې اوبه‌یې ختمېږي.

په همدې حال کې، د کابل یو شمېر اوسېدونکو ازادي راډیو ته ویلي چې د ځمکې لاندې اوبه تر دې کچې ټیټې شوي چې ان ځینې ژورې څاه‌ګانې هم نورې کافي اوبه نه‌لري.

د سره صلیب نړیوالې کمېټې هم په ۲۰۲۵ کال کې په یوه راپور کې خبرداری ورکړی و چې افغانستان د اوبو له کمښت سره مخ دی او شاوخوا ۳۳ میلیونه کسان په دغه هېواد کې د اړتیا وړ اوبو ته کافي لاسرسی نه‌لري.

د ناروې د کډوالو شورا مشر یان ایګلنډ وايي، له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته زرګونه راستنې شوې کورنۍ په راتلونکي ژمي کې بیړنۍ سرپناه او بشري مرستو ته اړتیا لري، خو اکثرو یې تر اوسه هېڅ ډول بشري مرسته نه ده ترلاسه کړې.

ایګلنډ ویلي، په تېرو درېیو کلونو کې شاوخوا ۶ میلیونه کسان له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي دي. د نوموړي په وینا، ډېری راستانه شوي کسان له لږو امکاناتو یا تش لاس بېرته راغلي او اوس د استوګنې او کار موندلو جدي ستونزې لري.

هغه زیاته کړې چې د افغانستان مرسته کوونکي هېوادونه هم کم شوي دي. د ملګرو ملتونو د کډوالو لویې کمېشنرۍ هم په تېرو درېیو کلونو کې د شاوخوا شپږ میلیونه افغان کډوالو راستنېدل بې‌ساری بللي دي.

افغان فزیک‌پوه او څېړونکي طاهر شاران د کاناډا د شاهي ټولنې د دایمي یا تل‌عمري غړي په توګه غوره شوی دی.

هغه له ۲۰۱۸ څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې د افغانستان د اتومي انرژۍ د عالي کمېسیون د رئیس په توګه هم دنده ترسره کړې ده.

شاران بي‌بي‌سي ته ویلي چې د دې معتبرې ټولنې غړیتوب د افغان کډوالې ټولنې بریا ده او دغه ویاړ یې د افغانستان خلکو، په ځانګړي ډول ښځو او نجونو، ته ډالۍ کړی دی.

د کاناډا شاهي ټولنې په خپله رسمي معرفي کې شاران د نظري فزیک په څېړنو، علمي رهبرۍ او عامه خدمتونو کې د غوره کارنامې لرونکی ساینس‌پوه بللی دی. په ۲۰۲۶ کال کې یوازې درې فزیک‌پوهان د دې ټولنې غړیتوب ته غوره شوي چې شاران هم پکې شامل دی. د هغه د غړیتوب رسمي مراسم به د نوومبر په میاشت کې د کاناډا په پلازمېنه اوټاوا کې ترسره شي.