د روسیې ولسمشر ویلادیمیر پوتین ویلي، د ده د هېواد پولو ته نږدې د ناټو د پوځي حضور پراختیا دغلته د ځواکونو تناسب له منځه وړی.

پوتین هوډ څرګند کړی چې پرته له دې چې د وسلو د درانه لګښت په سیالۍ کې ورګډ شي په دې اړه به عکس العمل وښيي.

پوتین پرون په مسکو کې د روسیې ډیپلوماټانو غونډې ته وویل، ناټو پولینډ او د بالتیک سمیې ته د نور ځواکونو په استولو او دغلته د توغندیو د دفاعي سیستمونو پر لګولو سره د روسیې ضد نیت په ډاګه کړی دی.

د پوتین په وینا د دې هر څه هدف دا دی څو هغه پوځي تعادل اغیزمن کړي چې د لسیزو په اوږدو کې رامنځ ته شوی دی.

ناټو د خپلو ختیځو غړیو د هغو اندېښنو په ځواب کې چې د روسیې له کبله یې لري هلته نور سرتیري او وسلې ځاي پر ځاي کړي.

د ناټو ختیځ هېوادونه وروسته له هغې چې روسیې د اوکراین د کریمیا ټاپو له ځان سره یو ځای کړی د روسیې د احتمالي تیري په اړه اندېښمن شول.

روسیه د ناټو د توغندیو دفاعي سیستم ځانګړی امنیتي ګواښ ګڼلی او ژمنه کړې کړې چې په خپله جنوب لویدیځه سیمه کې به درې فرقې د ناټو د پوځي حضور د پراخیدو په وړاندې ځای پرځای کړي.

پوتین ویلي هېواد یې نه غواړي په دې پوځي سیالیو کې ښیکیل شي، دا هغه څه دي چې د پوتین په وینا ناټو یې غواړي څو دوی راښکیل کړي او په سیمه کې د درنې بیې او بې معنی د وسلو سیالي رامنځ ته کړي.

خو نوموړي ویلي روسیه به کمزورې هم پاتې نه شي او په باوري توګه به د ځان دفاع وکړي.

د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په سوات ولسوالۍ کې د پولیسو پریوه ماموریت په ځانمرګي برید کې د وژل شویو کسانو شمیر لږترلږه ۱۷ ته ورسید.

د رویترز د راپورله مخې دا پیښه تیرماښام د دې ولسوالۍ په کبل سیمه کې داسې مهال شوې چې په همدې سیمه کې د یکشنبې په ورځ د سیمې د اوسېدونکو له خوا د پولیسو په ملاتړ یوه غونډه روانه وه. خو سمدستي نده څرګنده چې ایا د دغه برید اصلي هدف همدا غونډه وه که نه.

مخکې په دې پیښه کې د لږترلږه ۱۴ کسانو د وژل کیدو خبر ورکړل شوی و خو چارواکو وروسته وویل چې د دې پیښې درې ټپیانو په روغتون کې ساه ورکړه. د ټپیانو شمیر چې مخکې چارواکو ۱۸ تنه ښودلی و، لږترلږه ۳۴ ته رسیدلی دی. چارواکو مخکې د وژل شویو ۱۴ کسانوپه ډله کې، پنځه یې پولیس، اته یې ملکي وګړي او یویې احتمالي ځانمرګی یاد کړي وخو نده څرګنده چې درې نور چې په روغتون کې یې ساه ورکړې، ملکي وګړي او که پولیس دي.

تحریک طالبان پاکستان یا ټي ټي پي د دغه برید مسولیت په غاړه اخیستی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، له ایران سره به خبرې د دوشنبې ورځې په ماسپښین، د زمري په ۱۲مه، پیل شي، خو د خبرو د ځای، ګډونوالو او د احتمالي هوکړې لپاره د ټاکل شوې مودې په اړه یې څه ونه ویل.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ د ولسمشرۍ په ځانګړې الوتکه ایرفورس ون کې له خبریالانو سره په خبرو کې وویل چې غواړي له ایران سره یوه هوکړه وشي، ځکه د هغه په خبره، دی نه غواړي "خلک ووژل شي."

ټرمپ تر دې مخکې ویلي وو چې پر ایران یې د احتمالي پوځي برید پلان په دې په هیله ځنډولی چې د هرمز تنګي د بېرته پرانیستو او د ایران د اټومي لانجې د حل لپاره ژر یوې هوکړې ته ورسېږي.

په همدې حال کې، د ایران دولتي رسنیو راپور ورکړی چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د سعودي عربستان د بهرنیو چارو له وزیر او د پاکستان د پوځ له مشر سره د ډیپلوماټیکو هڅو په تړاو ټلیفوني خبرې کړې دي.

د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په سوات ولسوالۍ کې د پولیسو پریوه ماموریت په ځانمرګي برید کې لږترلږه ۱۴ کسان وژل شوي دي.

د رویترز د راپورله مخې دا پیښه تیرماښام د دې ولسوالۍ په کبل سیمه کې داسې مهال شوې چې په همدې سیمه کې د یکشنبې په ورځ د سیمې د اوسېدونکو له خوا د پولیسو په ملاتړ یوه غونډه روانه وه. خو سمدستي نده څرګنده چې ایا د دغه برید اصلي هدف همدا غونډه وه که نه.

په سیمه کې د پولیسو یوه چارواکي فدا حسین رویټرز ته وویل چې په وژل شویو کې پنځه پولیس او اته ملکي وګړي شامل دي. هغه زیاته کړه چې څوارلسم وژل شوی کس ښايي ځانمرګی بریدګر و. د پولیسو د یوې اعلامیې له مخې، لږ تر لږه ۱۸ کسان هم ټپیان شوي دي.

د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) وسله ‌والې ډلې په یوه اعلامیه کې د دې برید مسؤلیت پر غاړه اخیستی دی.

د پاکستان صدراعظم شهباز شریف په یوه اعلامیه کې د دې ځانمرګي برید له امله "ژوره خواشیني او خفګان" څرګند کړی دی.

د پاکستان په سرحدي سیمو کې په وروستیو میاشتو کې وسله‌ وال بریدونه په څرګند ډول زیات شوي، چې تر ډېره د پوځ او پولیسو ځواکونه په نښه کوي.

د پاکستان حکومت د دغو بریدونو د زیاتوالي پړه پر افغان طالبانو اچوي او تور پورې کوي چې دوی د وسله‌ والو ملاتړ کوي. خو د طالبانو حکومت دا تورونه تل رد کړي دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، که په ایران کې حکومت بدل هم نه شي، بیا هم د دغه هېواد حکومت باید خپله تګلاره بدله کړي.

هغه له فاکس نیوز سره په مرکه کې وویل، ایران د اتومي وسلو د ترلاسه کولو او په سیمه کې د خپل نفوذ د پراخولو هڅه کوي، او د مخنیوي لپاره باید پرې فشارونه زیات شي.

روبیو همداراز وویل چې د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ په تر څ کې د ایران د پوځي او دفاعي وړتیاوو یوه مهمه برخه له منځه وړل شوې ده.

له بلې خوا، د اسرائیل ولسمشر اسحاق هرتزوګ ایران د امریکا د ملي امنیت او نړیوال ثبات لپاره یو ستر ګواښ وباله او ویې ویل، تهران خپلې سرچینې د ترهګرو ډلو، توغندويي پروګرام او اتومي فعالیتونو ته ځانګړې کړې دي.

د روسیې له خوا پر کییف او د اوکراین پر نورو ښارونو د وروستیو مرګونو هوايي بریدونو وروسته، د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي له خپلو لوېدیځو متحدینو څخه یوځل بیا غوښتنه وکړه چې اوکراین ته دې د پېټرویټ هوايي مدافعې توغندیو او نورو اړینو وسلو د لېږد بهیر چټک کړي.

زېلېنسکي تیره شپه په یوه ویډیويي پیغام کې د مسکو وروستیو بریدونو ته په اشاره چې د ده په خبره د اوکراین پرښارونو یې ۳۵ کروز او بالستیک توغندي او نږدې ۱۹۰ بې‌پیلوټه الوتکې توغولې، وویل:

"موږ د روسیې د دې ترهګرۍ پر وړاندې ځوابونو ته اړتیا لرو؛ د نړۍ له خوا رښتیني ځوابونه غواړو."

هغه د اګست په لومړۍ نېټه ناوخته وویل: "په نړۍ کې هر څوک باید دا وویني چې روسیه د جګړې په اوږدولو سره د وژلو نوې لارې زده کوي او دا به یوازې پر اوکراینیانو پورې محدودې نه وي."

زېلېنسکي دغه ناهیلي داسې مهال څرګندوي چې داسې بریښي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو ځل بیا زړه نازړه شوی چې ایا کیف ته د دې اجازه ورکړي چې په خپله د پېټرویټ توغندي تولید کړي؟

متحده عربي امارات هڅه کوي چې له ایران سره کړکېچ کم کړي، خو په عین حال کې له امریکا او اسرائیل سره خپلې پوځي او امنیتي همکارۍ هم پیاوړې کړي. د ازادي راډیو د خبر د مرکزي څانګې د راپورله مخې د سیمه‌ ییزو کړکېچونو د زیاتېدو په شرایطو کې دا متوازنه تګلاره د خپلو اقتصادي او امنیتي ګټو د خوندي کولو لپاره غوره شوې ده.

فایننشل ټایمز ورځپاڼې، له موضوع د باخبره سرچینو په حواله راپور ورکړی چې د متحده عربي اماراتو مشر، شیخ محمد بن زاید آل نهیان، خپلو درېیو وروڼو ته د ایران له چارواکو سره د اړیکو د مدیریت دنده سپارلې، څو د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ راکم کړي. په دې ډله کې د ولسمشر مرستیال شیخ منصور بن زاید آل نهیان، د بهرنیو چارو وزیر شیخ عبدالله بن زاید آل نهیان، او د ملي امنیت سلاکار شیخ طحنون بن زاید آل نهیان شامل دي.

د فایننشل ټایمز د راپور له مخې، د شیخ منصور بن زاید او د ایران د پارلمان د رئیس محمدباقر قالیباف ترمنځ، او همدارنګه د شیخ عبدالله بن زاید او د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ترمنځ وروستۍ ټیلیفوني خبرې د دې ډیپلوماتیکو هڅو له نښو څخه دي.

راپور زیاتوي چې متحده عربي اماراتو دا تګلاره د ایران او امریکا ترمنځ د نازک اوربند له رامنځته کېدو وروسته پیل کړه، او د جون په ۱۲مه د تهران او واشنګټن ترمنځ د تفاهم ‌لیک له لاسلیک وروسته یې خپلې هڅې لا زیاتې کړې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په سهار اعلان وکړ چې تر هغو به پر ایران نوی برید وځنډوي، تر څو چې د ایران د اټومي پروګرام د پای ته رسولو او د هرمز تنګي د بشپړ پرانیستلو لپاره د یوې چټکې موافقې د ترلاسه کېدو امکان موجود وي.

هغه په خپل تازه پیغام کې لیکلي چې له ایران سره د "یوې موافقې د لومړنیو چوکاټونو" په اړه هوکړه شوې ده.

ټرمپ په خپلې ټولنیزې شبکې "ټروت سوشیل" کې ولیکل چې ایران او "د منځني ختیځ نور هېوادونه" د داسې یوې موافقې د بشپړولو لپاره د وخت غوښتنه کړې، چې د هرمز تنګي "سمدستي، بشپړ او هر اړخیز پرانیستل" او "د ایران د اټومي ګواښ پای ته رسېدل" تضمین کړي.

هغه زیاته کړه: "د دې غوښتنې پر بنسټ، د نړۍ د ښې راتلونکې او همدارنګه د یوه بریالي او هوسا ایران د بقا لپاره، ما د برید له لغوه کولو سره موافقه کړې ده، په دې شرط چې ژر تر ژره یوې موافقې ته ورسېږو."

ټرمپ وویل، اسرائیل هم "په دې ژمنه کې له ما سره یوځای کېږي." اسرائیل تر اوسه په دې اړه په ښکاره ډول څه نه دي ویلي.

سي‌اېن‌اېن د دوو امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی چې امریکا ښايي د شنبې یا یکشنبې په ورځ د ایران پر ضد د بریدونو نوی پړاو پیل کړي، خو د بریدونو وروستۍ پرېکړه او هدفونه لا نه دي روښانه او د لغوه کېدو امکان هم شته.

راپور زیاتوي چې د ایران د انرژۍ او اتومي تاسیساتو، په ځانګړي ډول نطنز ته نژدې پر « کلنګ ګزلا» غر د برید لپاره هم چمتووالی روان دی.

سپینې ماڼۍ ویلي، ولسمشر ډونالډ ټرمپ به «تروریستي چلند» بې ځوابه پرېنږدي، خو داسې نښې نشته چې اسرائیل به د امریکا په دط احتمالي بریدونو کې ګډون وکړي.

سي‌اېن‌اېن همداراز وایي، د جګړې د پراخېدو او د سیمې د نورو هېوادونو د ښکېلتیا ترڅنګ، د سپاه پاسداران کورني وضعیت هم حالات نور پېچلي کړي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د بریتانیا له بهرنیو چارو وزیر سره په ټیلیفوني خبرو کې له لندن څخه وغوښتل چې د ایران پر وړاندې خپله تګلاره بدله کړي. هغه د ترهګر سازمان په توګه د سپاه پاسداران د اعلانولو هڅه او د امریکا او اسرائیلو ملاتړ «ناموجه» وباله.

عراقچي وویل، ایران په ښه نیت ډیپلوماسي پیل کړې وه، خو امریکا د ژمنو په ماتولو سره د تفاهم عملي کېدل ګډوډ کړل.

هغه همداراز خبرداری ورکړ چې په هرمز تنګي کې د بېړیو د تګ راتګ په چارو کې د درېیمو هېوادونو لاسوهنه به وضعیت نور هم پېچلی کړي.

د راپورونو له مخې، د بریتانیا د باندنیو چارو وزیر ویلي چې هېواد یې د ایران پر ضد په جګړه کې ښکېل نه دی او د اختلافاتو د حل لپاره په ډیپلوماسۍ باور لري او له تهران سره د اړیکو او خبرو د دوام ملاتړ کوي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د جمعې په ورځ وویل چې له ایران سره روانه جګړه “ښه پر مخ روانه ده” او د امریکا د پوځ بریدونو ته په اشارې سره یې ټینګار وکړ چې ایران به بالاخره شاتګ ته اړ شي.

ټرمپ له فاکس نیوز شبکې سره په خبرو کې د ایران د جګړې د وروستیو پرمختګونو په اړه وویل: “هر څه ښه روان دي. یوازنی کار چې تاسو یې کولای شئ دا دی چې بریاوو ته دوام ورکړئ، بیا به په پای کې یو څه پېښ شي، خو موږ هغوی په سختۍ سره په نښه کوو، په بشپړه توګه مو مغشوش او بې وسه کړي دي او موږ یوازې بریا ته دوام ورکوو.”

هغه زیاته کړه: “په پای کې به دوی پرته له دې بله چاره ونه لري چې بېرته راوګرځي او شاتګ وکړي.”

د ټرمپ دا څرګندونې وروسته له هغه شوې دي چې د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سنټکام) د پنجشنبې په سهار اعلان وکړ چې متحده ایالاتو پر ایران یو لړ بریدونه ترسره کړي دي.

د جمعې له سهار راهیسې ایران هم ویلي چې پر کوېټ یې د بې‌پیلوټه الوتکو برید کړی او د هرمز په تنګي کې یې پر دوو تېلو وړونکو بېړیو توغندي توغولي دي.