در معدن طلای «شیوا» که در حدود ۵۰ کیلومتری شمالشرق شهر فیضآباد، مرکز ولایت بدخشان، موقعیت دارد، دهها دستگاه ماشینآلات حفاری شب و روز در دامنههای کوهها کار میکنند.
بر اساس این گزارش، در این منطقه هزاران معدنکار از بخشهای مختلف کشور آمده و سرگرم استخراج طلا هستند.
شماری از باشندگان محل به خبرگزاری فرانسپرس گفتهاند که استخراج طلا بر زندگی آنان و محیط زیست منطقه تأثیر منفی گذاشته است
محمد امین، دهقان ۷۴ ساله که در درهٔ «پُلیزیریبان» زندگی میکند، میگوید که پیش از این، رودخانهٔ منطقه عمیق و آب آن پاک بود؛ اما پس از آغاز فعالیت معدن، آب رودخانه دیگر برای نوشیدن و حتی شستن بدن نیز مناسب نیست.
او میگوید که علفهای کنار رودخانه از بین رفته و به دلیل گرد و خاک، زراعت نیز دیگر امکانپذیر نیست.
به گفتهٔ او، پیش از این تا ۴۰ رأس بز نگهداری میکرد، اما اکنون تنها توان نگهداری حدود ۱۵ رأس بز را دارد.
امین میگوید زمین خود را در بدل ۲۰ هزار دالر امریکایی به یک شرکت استخراج معدن به اجاره داده بود، اما تنها نیمی از این مبلغ را دریافت کرده و شرکت نیز پس از پایان فعالیتهای معدنی، به وعدهٔ خود برای بازسازی زمین عمل نکرده است.
قدیر مُتفی، کارشناس امور معادن که در حکومت جمهوری مخلوع افغانستان مشاور و سخنگوی وزارت معادن و پترولیم بود، میگوید که پیش از استخراج معادن باید قوانین شفاف و مشخصی وجود داشته باشد.
"در بدخشان، قراردادهایی که وجود دارد یا استخراجهایی که انجام میشود، از یک سو متأسفانه نظارت بر روند استخراج دیده نمیشود. ما نمیبینیم که این استخراجها بر چه اساسی انجام میشوند، چه شرایطی برای آنها تعیین شده است، چه مقدار عواید جمعآوری میشود و این عواید در چه بخشهایی مصرف میشوند و در کدام پروژههای عامالمنفعه از آن استفاده میشود. این یک پرسش بزرگ است که تا هنوز حل نشده است. فکر میکنم شرایط بسیار مهم است؛ تا زمانی که منابع را بهگونهٔ منظم به منافع اقتصادی پایدار تبدیل نکنید، نمیتوانید از آن بهرهبرداری دوامدار داشته باشید. برای ایجاد این منافع اقتصادی پایدار، داشتن شرایط و چارچوبهای مشخص بسیار مهم است."
اما وزارت معادن و پترولیم حکومت طالبان گفته که در گذشته منابع طبیعی بهگونهٔ نامنظم و بدون نظارت کافی استخراج میشد، ولی اکنون تلاشها برای تنظیم و نظارت بر فعالیتهای معدنی جریان دارد.
با وجود این مشکلات، به دلیل بیکاری و محدود بودن فرصتهای کاری در افغانستان، هزاران نفر از مناطق مختلف کشور برای کار به بدخشان رفتهاند.
محمد آغا خواجهخیل، باشندهٔ ۲۱ سالهٔ کابل که از پنج سال به اینسو در معدن کار میکند، میگوید که فرصتهای کاری در کابل کم است و او در محل معدن، موترهای باربری را بارگیری میکند و از این راه ماهانه حدود ۱۰ هزار افغانی درآمد دارد.
شفیعالله احساس، باشندهٔ جلالآباد، نیز ماشین حفاری خود را صدها کیلومتر دورتر به بدخشان انتقال داده است
او میگوید که استخراج معدن طلا در جلالآباد آغاز نشده بود و به همین دلیل مجبور شد ماشین خود را برای کار به بدخشان منتقل کند. او ماهانه حدود ۲۵ هزار افغانی درآمد به دست میآورد.
پیش از به قدرت رسیدن طالبان نیز این گروه برخی معادن بدخشان را در کنترل داشت و برای استخراج معادن از ماشینآلات استفاده میکرد.
حسیبالله، باشندهٔ ولسوالی راغستان بدخشان، دربارهٔ آن دوره میگوید:
"از زمانی که طالبان ولسوالی راغستان را تصرف کردند، معادن طلا را در کنترول خود دارند و مردم که با مشکلات زیاد در آنجا کار میکنند و دست آوردی که پیدا می کنند طالبان از هر پنج طلا، یکی را به عنوان خُمس از مردم میگیرند."
اما پس از به قدرت رسیدن طالبان، حکومت این گروه توجه بیشتری به توسعهٔ معادن افغانستان نشان داده و تلاش میکند درآمدهای دولت از منابع طبیعی را افزایش دهد.
عبدالمتین رحیمی، رئیس معادن ولایت بدخشان، گفته است که در این ولایت بین ۶۵۰ تا ۷۰۰ شرکت ثبت شده و هزاران نفر نیز بدون استفاده از ماشینآلات و بهصورت دستی سرگرم استخراج معدن هستند.
بر اساس گزارش ماه می بانک جهانی، از سال ۲۰۲۱ به اینسو صدها قرارداد استخراج معادن در افغانستان امضا شده و میزان رشد واقعی در بخش معدن بهطور متوسط سالانه بین ۲۵ تا ۳۰ درصد بوده است.
بر اساس معلومات ریاست معادن بدخشان، حکومت آنان در سال ۲۰۲۵ میلادی ۱۱۲ کیلوگرام طلا در این ولایت جمعآوری کرده است
ریاست معادن بدخشان دستور بسته شدن حدود ۲۲۵ محل معدنی را که باعث آسیبهای محیط زیستی شده بودند، صادر کرده است؛ منطقهٔ شیوا نیز شامل این مناطق میشود.
به گفتهٔ مقامها، در یکی از مناطق، در پی فعالیتهای استخراج معدن و سپس جاری شدن سیلاب، گلولای و سنگها، یک پل، چند دکان و یک مکتب زیر خاک مدفون شده و منطقه بهطور کامل تخریب شده است.
در همین حال، گسترش فعالیتهای استخراج معادن برای حکومت طالبان زمینهٔ افزایش درآمد و برای هزاران نفر فرصت کار فراهم میکند؛ اما آگاهان می گویند تجربهٔ بدخشان نشان میدهد که استخراج سریع منابع طبیعی، اگر با معیارهای محیط زیستی، رعایت حقوق مردم و نظارت مؤثر همراه نباشد، میتواند مشکلات جدی برای آب، زراعت، مالداری و زندگی مردم محل ایجاد کند.