شاکر، کودک دوازده ساله افغان که با دستهای کوچک و جسم لاغر مشغول کار سنگینی در شهر کابل است.
او پشت یک کراچی فلزی و سنگین فروش آیسکریم ایستاده است که بهگفته خودش نانآور خانواده چهار نفرهاش است.
مجبور هستم. پدر ندارم و مسئولیت برادران کوچکم بر دوش من است.شاکر
شاکر به رادیو آزادی گفت:
"نامم شاکر است، ۱۲ ساله هستم. بعضی روزها صد افغانی و بعضی روزها یکونیم صد افغانی برایم باقی میماند، اما مجبور هستم. پدر ندارم و مسئولیت برادران کوچکم بر دوش من است."
شاکر که باشنده احمدشاه بابا مینه (ارزان قیمت) در کابل است، میگوید پدرش دو سال پیش بر اثر بیماری جان باخته است. او با مادر و دو برادر خردسالش زندهگی میکند و در صنف سوم مکتب مجبور به ترک تعلیم شدهاست.
سلیمان، باشنده ولسوالی گوشته ولایت ننگرهار که در یک گدام سنگهای نیمهقیمتی در شهر جلالآباد کار میکند نیز میگوید که فقر او را به این کار واداشته است:
"۱۲ ساله هستم. در گدام سنگها را جابهجا میکنم. ماهانه ۱۰ هزار افغانی معاش میگیرم. تا صنف ششم درس خواندهام، اما مشکلات زیاد است."
سلیمان نیز میگوید پدرش را از دست داده و اکنون مسئول تأمین مخارج مادر و دو خواهرش است.
در ماده ۳۲ کنوانسیون بینالمللی حقوق کودک که افغانستان نیز در سال ۱۹۹۴ به آن پیوسته است، آمده که کودکان باید از استثمار اقتصادی محافظت شوند و نباید به کارهای گماشته شوند که خطرناک بوده یا مانع آموزش آنان شود.
فضلالهادی وزین، فعال حق آموزش، میگوید کودکان در این سن باید به آموزش بپردازند، در غیر این صورت از رشد طبیعی خود باز خواهند ماند.
او میگوید: "این مرحله بسیار مهم و حساس است. کودکان باید در این سن درس بخوانند، آموزش ببینند و به خوبی تربیت شوند. اگر به دلیل مشکلات و فشارهای اقتصادی مجبور به کار شوند، طبیعتاً از رشد طبیعی خود باز میمانند."
ماده ۳۲ کنوانسیون حقوق کودک همچنین تصریح میکند که کار کودکان میتواند سلامت جسمی، ذهنی، اخلاقی و اجتماعی آنان را تحت تأثیر قرار دهد.
داکتر محمد حکیمی، متخصص امراض داخله و اطفال، میگوید کارهای سنگین میتواند بر رشد جسمی کودکان نیز تأثیرات جدی بگذارد.
زمانیکه کودک به کارهای سنگین مشغول میشود، رشد طبیعی او مختل میشود.حکیمی
او میگوید: "این دوران، سن رشد و نمو کودک است. زمانیکه کودک به کارهای سنگین مشغول میشود، رشد طبیعی او مختل میشود. بر قد و قامت او تأثیر میگذارد، حتی بر نحوه صحبت کردنش اثر دارد. استخوانهایش ضعیف میشوند، بدنش ناتوان میشود و ممکن است دچار ضعف بینایی نیز شود. کارهای شاقه پیامدهای فراوان دیگری نیز بر رشد کودک دارد."
اینکه در حال حاضر چه تعداد از کودکان در افغانستان مشغول کار هستند، چه شمار از آنان به کارهای شاقه و سنگین مصروف اند و برای حل این وضعیت چه برنامههایی وجود دارد؟ سمیعالله ابراهیمی، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی حکومت طالبان، تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
با این حال، پیش از این مسئولان کمیته جمعآوری گدایان حکومت طالبان به برخی رسانههای داخلی گفته بودند که در میان افراد جمعآوری شده، کودکان بیسرپرست نیز حضور دارند و برای آنان زمینه آموزش و تأمین غذا فراهم شدهاست.
اما شماری از کودکان گدا در صحبت با رادیو آزادی گفته اند به آنان وعده داده شده بود که برایشان کارت دریافت نان توزیع خواهد شد، اما این وعده عملی نشده است.
سازمان حمایت از کودکان (سیف د چلدرن) در سال ۲۰۲۳ اعلام کرده بود که بیش از ۳۸ درصد کودکان افغان به کارهای شاقه و سنگین مصروف هستند.
معروف قادری، رئیس پیشین اتحادیه کارگران افغانستان (امکا)، به رادیو آزادی گفت که سال ۲۰۲۵ باید آخرین سال کارهای شاقه کودکان در افغانستان میبود.
او گفت: "بر اساس برنامه توسعهای سازمان ملل متحد که افغانستان نیز آن را پذیرفته و به اجرای آن متعهد شده بود، قرار بود تا سال ۲۰۲۵ کارهای شاقه کودکان در افغانستان پایان یابد. دولت و اتحادیه کارگران و کارمندان افغانستان با همکاری نهادهای مرتبط سازمان ملل متحد برای این هدف پالیسی و استراتژی مشخصی تدوین کرده بودند."
بهگفته او، ملل متحد نیز برای اجرای این برنامه وعده تأمین بودجه داده بود، اما با تغییر نظام سیاسی در افغانستان، این استراتژی عملی نشد.
آقای قادری میافزاید که بر اساس این استراتژی، قرار بود تا سال ۲۰۳۰ کار کودکان در افغانستان بهطور کامل از میان برداشته شود.
۱۲ جون، روز جهانی مبارزه با کار کودکان است.
این روز در سال ۲۰۰۲ از سوی سازمان بینالمللی کار(آیالاو) نامگذاری شد تا توجه جهانیان را به مشکل کار کودکان و راههای مقابله با آن جلب کند.
