آنان میگویند که هرچند مهاجرت، رویدادهای طبیعی و نبود مکانهای مناسب برای نگهداری، سبب از بین رفتن برخی از اسناد مهم آنان شده است، اما با این حال این اقدام را گامی در راستای حفظ هویت تاریخی خود میدانند.
محبالله، باشنده ولسوالی سپینغر ولایت ننگرهار، میگوید که در خانهاش اسناد تاریخی، نوشتهها و عکسهایی از نیاکان خود و حتی از دوره شاهی افغانستان را نگهداری میکند.
یادداشتهایی از پادشاهان گذشته، اشعار شاعران و همچنان معلوماتی درباره زراعت، اقتصاد و دیگر بخشها در زمان شاه امانالله خان را نیز با خط خود نوشته بود. ما همه اینها را حفظ کردهایم
او به رادیو آزادی گفت: «در دوره حکومت داوود خان و ظاهرشاه مدت زیادی در مستوفیت وظیفه داشت. برخی از اسناد او، شجرهنامه و سلسله نسب شینواریهای قریه ما را با قلم خودکار به گونهای نوشته بود که گویی امروز با کمپیوتر نوشته شدهاند. او این اسناد را در قاب شیشهای نگهداری کرده بود. در کنار آن، یادداشتهایی از پادشاهان گذشته، اشعار شاعران و همچنان معلوماتی درباره زراعت، اقتصاد و دیگر بخشها در زمان شاه امانالله خان را نیز با خط خود نوشته بود. ما همه اینها را حفظ کردهایم، زیرا از طریق آن میتوان از تاریخ گذشته و نسب خود آگاهی یافت.»
نادره ۲۵ ساله باشنده ولایت کندهار نیز میگوید که هرچند سیلابها چندین بار بسیاری اینگونه اسناد را در خانهشان تخریب یا نابود کردهاند، اما او در کنار تعدادی عکس محدود، کتابهایی از رؤسای جمهور دورههای مختلف و برخی نویسندگان مشهور را که درباره مسائل گوناگون کشور نوشته شدهاند، نگهداری کرده است.
او میگوید میخواهد از این طریق تاریخ کشور و ولایت خود را به نسلهای آینده منتقل کند: «این بسیار خوب است که نسلهای کنونی و آینده یادگارهایی از گذشته در اختیار داشته باشند، زیرا به این وسیله فرهنگ تاریخی و سنتهای مردم در ذهن باقی میماند. چه در داخل افغانستان باشند و چه در خارج از کشور، یادداشتها و آثار بزرگان از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود و به این ترتیب مردم فرهنگ خود را از دست نمیدهند. باید این آثار را حفظ کنیم. من شخصاً اکنون یک کتاب از اشرف غنی را نیز نگهداری کردهام.»
اسماعیل، باشنده ولایت خوست، فتانه از ولایت غزنی و فرمانالله، باشنده شهرک تورخم در ولایت ننگرهار نیز به رادیو آزادی گفتند که در خانههایشان اسناد قدیمی، نوشتهها، کتابها، عکسها و حتی فایلهای صوتی مربوط به دو یا سه نسل پیش خود را، نگهداری کردهاند.
به گفته آنان، این آثار در شناخت زندگی اجتماعی، بهویژه فرهنگ، نوع پوشش و شیوه گفتار نسلهای گذشته نقش مهمی دارند.
موضوعی که سید رحمان احساس، باشنده ولایت کنر و استاد پیشین پوهنتون نیز بر آن تأکید میکند.
«نگهداری چنین اسنادی تأثیر مثبتی بر زندگی انسان دارد. گاهی وقتی اسناد قدیمی خود را در فیسبوک میبینم، برایم بسیار جالب است، زیرا در آنها تصویر فرهنگ، تمدن و دیدگاههای مردم زمانهای گذشته زنده مانده است. از این طریق انسان میتواند درباره گذشته و حال قضاوت کند. متأسفانه جامعه ما بسیار احساسی و عاطفی است و اغلب تنها برداشتهای منفی از گذشته داریم، اما اگر چنین اسنادی را حفظ کنیم، به جنبههای مثبت نیز توجه خواهیم کرد. من حتی کتابهای صنف اول و دوم، کتابچههای وظایف و یادداشتهای خود را نیز نگهداری کرده بودم، اما متأسفانه در اثر بمباردها از بین رفتند.»
لازم است نهادهای فرهنگی، حکومت و سازمانهای همکار برای آینده این آثار برنامهریزی کنند و روایتها، آثار، اشیا، سکهها و پولهای قدیمی که نزد مردم است، حفظ شوند
آنان باور دارند که این آثار تنها یادگارهای شخصی نیستند، بلکه نشانههای مهمی از تاریخ، فرهنگ و زندگی اجتماعی افغانستان به شمار میروند و در شناخت هویت کشور نیز ارزش ویژهای دارند.
برخی کارشناسان فرهنگی نیز تأکید میکنند که نگهداری آرشیفهای شخصی بخش مهمی از حفاظت میراث ملی است، اما هشدار میدهند که برای جلوگیری از نابودی این آثار، حکومت، نهادها و ادارات مسئول باید اقدامات فوری انجام دهند.
از جمله نجیبالله جامع، پژوهشگر و کارشناس امور فرهنگی، به رادیو آزادی گفت: «در سالهای اخیر، بهویژه در سه قرن گذشته که تاریخ معاصر افغانستان را نیز در بر میگیرد، آثار فراوانی از این دست تولید شده است. بسیاری از افغانها خاطرات و رویدادهای تاریخی را به شکل عکس و اسناد نگهداری کردهاند، اما سیلابهای اخیر و جنگهای سالهای گذشته به بخشی از این آثار آسیب رساندهاند. لازم است نهادهای فرهنگی، حکومت و سازمانهای همکار برای آینده این آثار برنامهریزی کنند و روایتها، آثار، اشیا، سکهها و پولهای قدیمی که نزد مردم است، حفظ شوند یا دستکم برای نگهداری درست آنها آگاهی عمومی داده شود.»
کارشناسان توصیه میکنند که دیجیتالیسازی این اسناد، نگهداری مناسب و ثبت آنها توسط نهادهای تخصصی میتواند از نابودیشان جلوگیری کرده و منابع ارزشمندی را برای پژوهشگران و نسلهای آینده فراهم سازد.
