او به رادیو آزادی گفت با آنکه این کار را با برادرش از پدر و پدرکلان خود آموخته و سالها در آن زحمت کشیدهاند، اما در مقایسه با گذشته عاید کافی بهدست نمیآورند: «در همین کار مصروف هستیم، اما بازارها مثل گذشته درآمد ندارد، کسی آن را به قیمت نمیخرد، بهخصوص اگر کمی بیشتر وسایل بسازیم، خریدار ندارد. اگر از بیرون کسی را برای کار بیاوریم، مجبور هستیم روزانه سه تا چهارصد افغانی به او بدهیم، اما این عاید آن را جبران نمیکند. ما یک نفر در روز تا ۱۵۰ ظرف میسازیم که به بازار عرضه کنیم، ممکن است به ۸۰۰ یا هزار افغانی فروخته شود. آن را به شبرغان، پلخمری و سرپل میفرستیم.»
جاوید میگوید که ماهانه حدود ده هزار افغانی عاید دارد، اما نزدیک به نصف آن را صرف ساخت این ظروف می کند.
به گفته او کوزه، ظروف آشپزخانه و گلدان پرفروش ترین محصولات صنعت باستانی کلالی است که در آن ابتدا خاک را مرطوب می کند و سپس آن را خوب به هم می زند، پس از آنکه گل آماده شد، آن به قالب های مخصوص می ریزد و سپس تزئین می کند.
در کنار صنعت کلالی،مسگری نیز در افغانستان رواج دارد.
عبدالغنی، ۷۲ ساله، باشنده شهر کابل و مسگر میگوید که ۴۰ سال است در این حرفه کار میکند و هنوز هم ادامه میدهد.
عبدالغنی میگوید که از مس وسایل مختلف از جمله دیگ و برخی ظروف دیگر را میسازد و ترمیم میکند، اما به گفته او، در سال های اخیر پس از آنکه ابزار و وسایل مختلف از کشورهای دیگر بیشتر وارد افغانستان شد و استفاده از آنها در کشور گسترش یافت، کار آنان کمرنگ شده و کسی هم به شاگردی در این بخش علاقه نشان نمیدهد.
«۴۰ سال است که مسگری را میکنم، در زمان خود این کار رونق داشت، اما حدود ده سال میشود که عقب مانده است. شما ببینید که در این بخش شاگرد پیدا میشود؟ نه پیدا نمیشود. شاگرد نداریم چون این کار از رونق افتاده است. اگر شاگردی هم بگیریم که روزانه بیست یا پنجاه افغانی بدهیم و با ما کار کند، باز هم نمیآید. این کار به سوی نابودی روان است.»
عبدالغنی میگوید که اکنون جوانان بهسادگی به این کارها علاقه نشان نمیدهند، زیرا عاید خوب از آن بهدست نمیآورند و برای تأمین نیازهای اقتصادیشان به دنبال کارهایی با درآمد بهتر میروند.
برخی جوانان افغان که در بخشهای مختلف مصروف کار هستند، کسبهای سنتی افغانستان را از ارزشهای مهم تاریخی و فرهنگی کشور میدانند، اما میگویند تلاش میکنند مهارتها و کارهایی را بیاموزند که با شرایط امروزی همخوانی داشته باشد.
یک باشنده ولایت کندهار که خود را بنام ماستر معرفی می کند و می گوید در بخش ترمیم وسایل برقی و موبایلکار میکند، به رادیو آزادی گفت:«من یک ورکشاپ موبایل دارم و روی وسایل مختلف کار میکنم. تلاش میکنم وسایل جدیدی را به بازار عرضه کنم که در افغانستان اصلاً وجود نداشته باشد. من در نجاری و ویلدینگ هم مهارت دارم، اما تمرکزم روی ساخت چیزهای جدید است. اما دیگر پیشهوران نباید کار خود را ترک کنند. حتی اگر عایدشان کم شده باشد، نباید آن را رها کنند، چون این مهارتها را هر کسی ندارد.»
الفت محب زی، باشنده ولایت ننگرهار نیز میگوید: «اگر این کسبها از بین میروند، دلیلش این است که جوانان علاقه زیادی به آن ندارند، چون زحمت زیاد و عاید کم دارد. جوانان اکنون کارهای سریع و پردرآمد میخواهند. از سوی دیگر، کارهای عصری و تکنالوژی پیشرفت کرده، بنابراین ما جوانان تلاش میکنیم کارهای آنلاین و مهارتهای تخنیکی مانند کمپیوتر، برنامهنویسی موبایل، گرافیک دیزاین و غیره را یاد بگیریم.»
او میگوید برای اینکه این کسبهای قدیمی از بین نرود، باید راههای جدید و مدرن برای عرضه آنها به بازار جستجو شود تا جوانان نیز به ادامه آن تشویق شوند.
در افغانستان از دههها به اینسو کسبهای سنتی که برخی از آنها صنایع دستی نیز نامیده میشود، رواج داشته و از ارزشهای مهم کشور بهشمار میرود.
این کسبها شامل کلالی، مسگری، آهنگری، نجاری، حکاکی، نساجی، زرگری، قالینبافی، گلدوزی، پوستیندوزی، چرمگری، سنگتراشی و شماری دیگر اند که در مناطق مختلف کشور شماری افراد به آنها مشغول هستند.
به اساس گفتههای پیشهوران و فعالان این بخش، این پیشهها تنها وسیله عاید نبوده، بلکه نشاندهنده هویت، هنر و مهارت مردم نیز بوده و در سطح جهانی سبب معرفی افغانستان شده است. آنان میگویند که در دهههای اخیر، به دلیل جنگها، مشکلات اقتصادی و افزایش محصولات صنعتی مدرن، بسیاری از این کسبهای سنتی با ضعف و رکود مواجه شدهاند که نیاز به حفاظت دارند.
