آنان یکشنبه ۳ می، در صحبت با رادیو آزادی گفتند که به دلیل فشارهای امنیتی، محدودیتهای گسترده و ترس از پیامدهای احتمالی، بسیاری از موضوعات حساس را پوشش نمیدهند یا با احتیاط شدید گزارش میکنند.
نمیتوانیم بعضی از واقعیتها را که بر ضد حکومت "طالبان" باشد در گزارشهای خود بگنجانیم
یک خبرنگار زن که نخواست نامش در گزارش گرفته شود و به شرط تغییر صدا صحبت میکرد، در این مورد گفت: "تمامی خبرنگاران در افغانستان مجبور هستند خودسانسوری کنند و از برخی واقعیتهایی که وجود دارد چشمپوشی نمایند. ما نمیتوانیم بعضی از واقعیتها را که بر ضد حکومت "طالبان" باشد در گزارشهای خود بگنجانیم و این خودسانسوریها میتواند کار خبرنگاری و رسانهای ما را زیر سؤال ببرد."
یک خبرنگار دیگر که او نیز به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش ذکر شود و به شرط تغییر صدا صحبت میکرد، روز یکشنبه ۱۳ ثور به رادیو آزادی گفت:
"خبرنگاران هنگام تهیه گزارشها و سایر برنامهها با نوعی سانسور روبهرو میشوند و این سانسور و ترس از حکومت بر گزارشهایشان تأثیر منفی میگذارد. در حالی که مسلک ژورنالیزم ایجاب میکند گزارشها بیطرفانه باشد، اکنون خبرنگاران با مشکلات و چالشهای زیادی روبهرو هستند و این تشویشها و تهدیدها بر حرفه آنان اثر منفی گذاشته است."
خودسانسوری باعث شده تا رسانهها نتوانند نقش اصلی خود در اطلاعرسانی شفاف، نظارت بر عملکرد حکومت و بازتاب مشکلات مردم را بهدرستی ایفا کنند
این در حالی است که شماری از مسئولان رسانهها نیز با تأیید گسترش خودسانسوری میگویند که این پدیده تأثیر عمیقی بر کیفیت کار رسانهای گذاشته است.
مسئول یکی از رسانهها در داخل افغانستان که نخواست نام و صدایش در گزارش گرفته شود، در پیامی به رادیو آزادی نوشته که خودسانسوری باعث شده تا رسانهها نتوانند نقش اصلی خود در اطلاعرسانی شفاف، نظارت بر عملکرد حکومت و بازتاب مشکلات مردم را بهدرستی ایفا کنند و در نتیجه، اعتماد عمومی نیز کاهش یافته است.
در همین حال، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد نیز به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات هشدار داده که خودسانسوری در میان خبرنگاران در سطح جهان بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
این سازمان روز یکشنبه، سوم می، در گزارشی گفته که میزان خودسانسوری در میان خبرنگاران از سال ۲۰۱۲ به اینسو در جهان ۶۳ درصد افزایش یافته که نشاندهنده روند نگرانکننده است .
یونسکو تأکید کرده که خودسانسوری بیشتر به دلیل ترس از انتقامجویی، آزار و اذیت آنلاین، فشارهای قضایی و مشکلات اقتصادی گسترش یافته و این وضعیت پایههای اعتماد اجتماعی را تضعیف میکند.
در گزارش یونسکو همچنین آمده که تلاش دولتها برای کنترول و محدودسازی رسانهها از سال ۲۰۱۲ تاکنون ۴۸ درصد افزایش یافته است.
شماری از سازمانهای حامی رسانههای افغانستان نیز میگویند که ادامه محدودیتها بر رسانههای این کشور میتواند به تضعیف کامل آزادی بیان و از بین رفتن رسانههای مستقل منجر شود.
حامد عبیدی، مسئول نهاد حمایت از رسانههای افغانستان (امسو)، در صحبت با رادیو آزادی گفت که پس از حاکمیت طالبان، محدودیتهایی که بر فعالیت رسانهها وضع شده، سیستم رسانهای افغانستان را با چالشهای جدی مواجه کرده است:"سانسور بیش از حد، کنترول محتوای رسانهای، بازداشت خبرنگاران بدون دلیل، تعیین خطوط سرخ برای رسانهها، مشکلات اقتصادی خبرنگاران و چالشهای خبرنگاران زن که محدودیتهای بیشتری بر آنان وضع شده است، از عمدهترین چالشهای رسانهای در این پنج سال اخیر بهشمار میروند."
با این حال، خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان، در پیام ویدیویی که روز یکشنبه ۱۳ ثور به رسانهها ارسال کرده، تأکید کرده است که این وزارت متعهد به حمایت از رسانه ها در افغانستان است و به جایگاه اساسی رسانهها در جامعه و نقش حیاتی آنها در آگاهیدهی عامه و تحکیم روابط میان مردم و نظام باور دارد.
او از تمام رسانهها خواسته که مسئولیتهای خود را در چهارچوب اصول و ارزشهای دینی و فرهنگی مردم افغانستان، پالیسی نشراتی حکومت طالبان، منافع کشور و حفظ حریم خصوصی اشخاص تنظیم کنند.
اما شماری از سازمانهای داخلی و بینالمللی همواره از افزایش سانسور و محدودیتها بر رسانهها در افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت گزارش دادهاند. به گفته این نهادها، در نتیجه این محدودیتها، دهها خبرنگار بازداشت، شکنجه یا بیکار شدهاند، دهها رسانه بسته شده و بسیاری دیگر تحت نظارت شدید قرار دارند.
گزارشگران بدون مرز نیز در تازهترین گزارش خود اعلام کرده که افغانستان به دلیل محدودیتها و چالشهای موجود، بار دیگر در شاخص آزادی مطبوعات در میان ۱۸۰ کشور در جایگاه ۱۷۵ قرار گرفته است؛ جایگاهی که نشاندهنده وضعیت نگرانکننده آزادی رسانهها در این کشور است.
یکشنبه سوم می، روز جهانی آزادی مطبوعات است و موضوع سال ۲۰۲۶ این روز «شکلدهی آیندهای صلحآمیز: ترویج آزادی رسانهها» از سوی یونسکو تعیین شده که بر نقش حیاتی ژورنالیزم مستقل در تقویت ثبات، حقوق بشر و دیموکراسی تأکید دارد.
