با حمله بر ایران، ایالات متحدۀ امریکا بهگونهٔ غیرمستقیم جایگاه چین در شرقمیانه را نیز تضعیف میکند.زینب ریبوعه
زینب ریبوعه، پژوهشگر مرکز صلح و امنیت شرقمیانه در مؤسسهٔ هادسن و کارشناس دخالت چین و روسیه در منطقه، با بخش گرجستان رادیو اروپای آزاد/رادیوآزادی درمورد شیوهٔ واکنش چین و روسیه به این جنگ، گفتگو کرده است.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
این جنگ چگونه نقش پیکنگ در شرقمیانه، منافع، محدودیتها و برداشتها از چین در منطقه را تغییر میدهد؟
زینب ریبوعه:
با حمله بر ایران، ایالات متحدۀ امریکا بهگونهٔ غیرمستقیم جایگاه چین در شرقمیانه را نیز تضعیف میکند. به دلایل مختلف، چین روابط بسیار خوبی با کشورهای خلیج و روابط تجارتی نیز دارد که بیشتر بر پایهٔ نفت استوار است.
برای چین، موضوع فقط ابتکار «کمربند و راه» یا «راه ابریشم دیجیتال» نیست. ایران یک شریک بسیار تهاجمی است؛ این کشور در سراسر منطقه گروههای شبهنظامی دارد. این گروهها زمانی که شما بهطور آشکار با قدرت امریکا رقابت میکنید، بسیار مفید اند، بهویژه در منطقهای که بهخاطر جریان انرژی اهمیت حیاتی دارد. چنین وضعیتی به چین کمک میکند تا جایگاه بهتری بهدست آورد.
همچنین ایران در دور زدن تحریمها نقش بزرگی دارد. چین نمیخواهد قربانی تحریمهای امریکا شود، یا در موقعیتی مانند پوتین قرار بگیرد. استفاده از ایران برای عبور از تحریمها و چینلهای مالی، بهویژه در صورت بروز بحران احتمالی در تایوان، برای چین بسیار مهم است.
چین اکنون ستراتیژی متوازن را در پیش گرفته و حتی حملات ایران بر کشورهای خلیج را محکوم کردهزینب ریبوعه
زینب ریبوعه:
از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی ایران برای چین بسیار جذاب است. به همین دلیل، این دو کشور توافق همکاری ۲۵ سالهای به ارزش ۴۰۰ میلیارد دالر امضا کردند، که تأثیر آن فراتر از شرقمیانه و تا آسیای مرکزی نیز گسترش مییابد.
در بسیاری از سطوح، روشن است که چین از یک ایران تهاجمی سود برده است، تا جایی که بخش بزرگی از تواناییهای نظامی ایران، از جمله راکتها و تجهیزات آن، به کمک چین ساخته شده است. حتی در بخش نظارتی، رژیم ایران به تکنولوژیهای چینی برای شناسایی افراد، متکی بوده است.
این نشاندهندهٔ عمق نفوذ چین در ایران و گسترش آن در منطقه است. اما عملیات «خشم حماسی» در حال از بین بردن بسیاری از این ساختارهاست. زیرا هر رژیمی که در آینده در ایران روی کار آید، باید با امریکا خصومت نداشته باشد. برای چین، از دست دادن همچو شریکی که هم مطیع و هم آمادهٔ همکاری باشد، یک موضوع بسیار مهم است.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
چین چه کاری را میتواند انجام دهد تا این دارایی مهم را از دست ندهد؟
زینب ریبوعه:
همچو دارایی بهسادگی قابل جایگزینی نیست. چین اکنون ستراتیژی متوازن را در پیش گرفته و حتی حملات ایران بر کشورهای خلیج را محکوم کرده است، زیرا این کشورها مانند عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی برای چین بسیار مهماند.
احتمالاً چین سیاست هایی خود را تنظیم خواهد کرد، اما یافتن کشوری مشابه به ایران برای دور زدن از تحریمها آسان نیست. بسیاری از کشورها حاضر به همچو همکاری نخواهند بود. حتی میبینیم که امریکا نهتنها ایران، بلکه کشورهایی مانند وینزویلا، اکوادور و کیوبا را نیز هدف قرار داده است.
بدون شک، روسیه یک شریک مهم خودرا از دست میدهدزینب ریبوعه
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
چرا چین به ایران کمک نکرد؟
زینب ریبوعه:
زیرا چین، ایران را به حیث یک رژیم در حال سقوط میبیند. حتی پیش از این حملات هم، نشانههایی مانند تورم بالا، بیکاری جوانان و ضعف مدیریت اقتصادی در ایران وجود داشت. شاید چین تصمیم گرفته که به یک رژیم در حال فروپاشی کمک نکند.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
این موضوع چه تأثیری روی اعتبار چین دارد؟
زینب ریبوعه:
چین نمیتواند مسیر این جنگ را تغییر دهد. برتری نظامی ایالات متحدۀ امریکا و اسرائیل بسیار قابل توجه است. حتی اگر چین کمک هم کند، تأثیر زیادی نخواهد داشت. در عین حال، کشورهای دیگر میبینند که ایران محبوبیت چندانی ندارد.
چین در موقعیت بسیار دشواری قرار دارد؛ نه میتواند کاملاً ایران را کنار بگذارد و نه هم میتواند کشورهای خلیج را از خود دور سازد.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
آیا بستن تنگهٔ هرمز میتواند برای ایران یک وسیلۀ مؤثر باشد؟
زینب ریبوعه:
نه برای مدت طولانی. این یک اقدام بسیار خطرناک است که فقط یکبار میتوان از آن استفاده کرد. ایران امیدوار بود که این کار باعث فشار بر امریکا شود، اما چنین نشد.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
رادیو آزادی: آیا تصرف جزیرهٔ خارک تأثیر بزرگی خواهد داشت؟
زینب ریبوعه:
بلی، این میتواند یک تغییر بزرگ باشد، بهویژه برای کشورهای خلیج. همچو اقدام نشان خواهد داد که امریکا در عملی کردن تهدیدهای خود جدی است.
آیا بستن تنگهٔ هرمز میتواند برای ایران یک وسیلۀ مؤثر باشد؟
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
نقش روسیه در این میان چیست؟ یک بحث جاری در مورد این که آیا در این وضعیت، مسکو برنده است یا بازنده، وجود دارد. یک جناح به تضعیف یک شریک ستراتیژیک دیگر کرملین اشاره میکند. جناح دیگر به افزایش قیمت نفت و لغو موقتی تحریمها اشاره دارد. کدامیک درست است؟ آیا روسیه در این وضعیت برنده است، یا بازنده؟
زینب ریبوعه:
بدون شک، روسیه یک شریک مهم خودرا از دست میدهد؛ شریکی که در مقابله با پیمان ناتو بسیار کمککننده بود. مردم وقتی در مورد ناتو فکر میکنند، همیشه به جناح شرقی آن توجه میکنند، اما جناح جنوبی نیز به همان اندازه اهمیت دارد و ایران نقش بزرگی در تضعیف آن داشت. روسها در سوریه حضور داشتند، در لیبیا هم فعال بودند، و ایرانیها نیز بهگونهٔ واضح نقش مهمی در این زمینه ایفا کردند. بنابراین، از آنجا که ناتو بهصراحت ایران را بهحیث یک تهدید در نظر دارد، به نظر من در مجموع این خبر بدی برای روسیه است.
با این حال، روسها پس از آنچه در سوریه رخ داد و سقوط بشار اسد، تا حدی از ایران فاصله گرفتهاند. آنها دیگر به ایرانیها در سوریه نیاز ندارند و اکنون با احمدالشرع گفتگو میکنند. همچنان در ارمنستان و یا آذربایجان هم دیگر به ایران نیاز ندارند، زیرا اکنون یک ائتلاف به رهبری ایالات متحدۀ امریکا در آنجا حضور دارد. حتی در مورد طیارات بیپیلوت هم پوتین تمام دانش تخنیکی آنها را گرفته و به تأسیساتی در تاتارستان منتقل کرده است. روسیه دیگر به اندازه گذشته به ایران وابسته نیست.
واضح است که مردم درمورد تحریمها صحبت میکنند و اینکه روسیه در حال بهدست آوردن برخی دستاوردها است، این درست است، ارقام خود گواه این موضوع هستند. اما باید این نکته را هم در نظر گرفت که کسر بودجه و وضعیت اقتصادی روسیه، هرقدر هم که دستاورد داشته باشد، نمیتواند شکستهای ساختاری اقتصاد روسیه را جبران کند. وضعیت آنها چندان خوب نیست و این مسئله در مذاکرات با ایالات متحدۀ امریکا، اهمیت خواهد داشت.
به همین دلیل، روسها و چینیها در حال بررسی مذاکرات گستردهتر یا همکاری در بخش انرژی میان روسیه و چین هستند، اما این کار ممکن است چین را در معرض تحریمهای مرتبط با روسیه قرار دهد. عمیقتر ساختن روابط با چین بهگونهٔ علنی بسیار دشوار خواهد بود، بهویژه در برابر امریکا که مصمم است تا این روابط را قطع کند. دیدگاه شخصی من این است که همه چیز وابسته به اقداماتی است که ایالات متحدۀ امریکا انجام میدهد، تا این وضعیت را به یک شکست برای روسیه تبدیل کند.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
آیا بهخاطر ارائه معلومات استخباراتی به ایران، برای روسیه پیامدی هایی وجود خواهد داشت، حتی در حد یک سرزنش ساده؟ آنچه ما دیدهایم برعکس بوده، کاهش تحریمها، حتی اگر موقتی باشد.
زینب ریبوعه:
بلی، فکر میکنم روسها در حال تلافی اقدام ایالات متحده هستند که به اوکراینیها معلومات میدهد. اما آنها همچنان با آتش بازی میکنند، زیرا در دو سال گذشته، بهویژه در سال گذشته، رئیس جمهور ترمپی وجود داشت که حاضر بود بنشیند و به منافع روسیه فکر کند. به نظر من آنها در حال از بین بردن آن فرصت هستند.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی:
یعنی تمایل او (رئیس جمهور ترمپ) کمتر خواهد شد؟
زینب ریبوعه:
فکر میکنم همینطور است. روسیه بار دیگر نشان میدهد که ایالات متحدۀ امریکا را هدف قرار میدهد و این به نظر من محاسبات حکومت امریکا را تا حد زیادی تغییر خواهد داد.