Борбор Азия

Үч күн мурун АКШга барган президент Жапаров Ютадагы тоо туризмине байланышкан долбоорлор менен таанышып, Нью-Йоркто StoneX Group кеңсесине барды. The New York Times басылмасындагы кыргыз экономикасына байланышкан макала боюнча дагы пикирин билдирди.

New York Times жана санкция

Президент Садыр Жапаров 21-сентябрда АКШга иш сапарынын алкагында Нью-Йоркто StoneX Group кеңсесине барып, корпорациянын жетекчилиги менен жолукту.

“Ынтымак ордо” тараткан видеодо Садыр Жапаров Кыргызстандын экономикасы өлкөдө уюшкан кылмыштуу топторго жана коррупцияга каршы күрөштөн улам көтөрүлүп жатканын айтканын көрүүгө болот. Президент буга чейин уюшкан кылмыштуу топтор мамлекет башчыга, премьер-министрге чейин таасир этип келген болсо азыр алар толугу менен жок болгонун айтты. Ал эми коррупцияга каршы күрөш бир аз оор болуп жатканын, азыр да толук жоюла электигин билдирип, Кыргызстан Орусияга салынган санкцияларды бузбаганын кошумчалады.

“The New York Times'тан өткөндө окуп калдым. Кыргызстандын экономикасынын көтөрүлгөнүн абдан жакшы жазыптыр. Бирок “Орусия менен Украинанын согушуна байланыштуу Кыргызстан Кытайдын жана Европанын товарын Орусияга ташып, ошондон улам экономикасы көтөрүлүп жатат. Болбосо көтөрүлбөйт эле” деп жазыптыр. The New York Times муну туура эмес жазган. Биз Орусияга мурдатан эле товар сатып келебиз. Кытайдан да товар экспорт кылабыз. Бирок согуш товарларын эмес. Биз согушка тиешеси бар бир да товарды документ боюнча да, факт түрүндө да жиберген жокпуз. Биз санкциялык чектөөлөрдү, Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) мыйзамдарын сыйлаган мамлекетпиз”, - деди президент.

Өткөн аптада The New York Times басылмасы Кыргызстандын экономикалык чоң секириги тууралуу макаласын жарыялап, Кыргызстандын өзүндө дагы бир топ талкуу жараткан эле. Басылма “санкциялар киргизилип, ири эл аралык корпорациялар Орусиядан чыгып кеткенден кийин орус экономикасы дүйнөдөн обочолонуп калганын, ушундай шартта Кыргызстан Орусияга товарлардын үзгүлтүксүз келип турушуна шарт түзгөн негизги каналдардын бирине айланганын” дагы белгилеген. Кыргыз расмийлери экономикалык өсүш реэкспорт эсебинен эле эмес, салык жана бажы төлөмдөрү өскөнүн, мамлекеттик капиталдын салымы көбөйгөнүн, “Кумтөрдүн” кирешеси өскөнүн жүйө тартууда. Кыргызстандын экономикасы соңку эки жылда 11% жогору өсүш менен чыкты. Дүйнөдөгү соңку жылдардагы геосаясий кырдаалды эске алганда, көптөгөн өлкөлөрдө экономикалык өсүш майда арыштар менен эле саналууда. Кыргызстандын секириги өлкө ичинде дагы, сыртында дагы талданып, оптимисттик маанайды жаратты. Америкалык басылма мына ошол өсүштүн үлүшүн рэкспорт менен байланыштырган эле.

Батыш өлкөлөрү 2022-жылы орус аскерлеринин Украинага басып киришине байланыштуу Орусияга каршы санкцияларынан сырткары ага көмөктөшкөн деп эсептелген мамлекеттердеги компанияларга да экинчи деңгээлдеги санкцияларды салып келет.

Кыргызстандагы компанияларга 2023-жылы май айында биринчи жолу санкция салынган. Кыргыз бийлиги жеке компанияларды текшерүүгө алып жатканын билдирип, банктарга салынган санкцияларды алууга чакырган.

2026-жылдын июнуна карата 31 кыргызстандык компания Батыш өлкөлөрүнүн санкциясына илинген. Анын ичинде беш банк – “Керемет банк”, “Капитал банк”, “Толубай банк”, “Евразиялык сактык банкы” жана “ЭкоИсламикБанкы” бар. Министрлер кабинети быйыл май айында санкциялык тобокелдиктерге байланыштуу Кыргызстандагы 50 ишкананын ишин токтоткон. Өкмөт бул компанияларга АКШ менен Улуу Британия доо койгонун билдирген. “Азаттык” алардын 47синин аталышын аныктаган.

Кыргызстандын бийлиги август айында Батыш өлкөлөрүнүн Орусияга каршы санкцияларын кыйгап өтүүгө байланыштуу болушу мүмкүн делген дагы 19 компанияны күч менен жабарын билдирген.

Дагы караңыз

Качкын олигарх, криптовалюта жана Кремлдин батасы менен көгөргөн "көмүскө" схема

StoneX Group: “Кумтөр” алтынына байланышкан таржымал

Президент Садыр Жапаровдун сапарынын үчүнчү күнүндө StoneX Group компаниясын Нью-Йорк шаарындагы баш кеңсесине барды. StoneX Group дүйнөдөгү ири каржы компанияларынын бири катары саналат.

2021-жылы “Кумтөр” мамлекетке өткөнгө чейин жана Кыргызстандын алтынын сырткы базарга экспорттогон “Кыргызалтын” ишканасы америкалык StoneX Group компаниясы менен алтын жеткирүү боюнча келишим түзгөнү бар. Бирок ушул эле жылы май айында Кумтөр кенинде мамлекеттик башкаруу киргизилген учурда, “Центерра” менен соттук талаштардан улам “Кыргызалтындын” Лондондогу баалуу металлдар ассоциациясындагы (LBMA) мүчөлүгү убактылуу токтотулган. Мунун айынан StoneX компаниясына жарым тоннага жакын алтынды жеткирүү үзгүлтүккө учурап, форс-мажордук абал жаралган.

Ушундан беш жылдан кийин Кыргызстандын президенти Жапаров Нью-Йорктогу StoneX кеңсесине келди. Бул жолу аны Кумтөрдүн айланасындагы эл аралык жаңжалдын чордонунда турган мамлекет башчысы катары эмес, башкача маанайда кабыл алышканын расмий булактар жазды. Кыргызстандын бийлиги Кумтөргө байланышкан талашын жөнгө салып, кыргыз алтыны эл аралык рынокко чыгуу мүмкүнчүлүгүн калыбына келтирди. Ошондуктан эксперттер StoneX өткөндөгү чыр-чатактарды эмес, келечектеги мүмкүнчүлүктөрдү талкуулады деп баалады. “Ынтымак ордо” Жапаров компаниянын аткаруучу директору Филип Смит баштаган StoneX Group делегациясы менен жолугушканын кабарлады.

“Мамлекет башчысы StoneX Group компаниясынын ишмердигинин негизги багыттары, анын эл аралык финансылык инфраструктурасы жана дүйнөлүк финансылык жана товардык рыноктордогу иш тажрыйбасы, ошондой эле корпоративдик, институционалдык жана мамлекеттик кардарларды тейлөө жаатындагы мүмкүнчүлүктөрү менен таанышты. Тараптар Кыргызстан менен StoneX Group буга чейин баалуу металлдарды эл аралык соодалоо жаатында өз ара кызматташуу тажрыйбасына ээ экенин белгилешти. Мурунку жылдары түзүлгөн ишкердик алакалар жана компаниянын кыргыз рыногунун өзгөчөлүктөрүн билүүсү практикалык кызматташтыкты мындан ары кеңейтүүгө негиз түзөт. Буга байланыштуу тараптар өз ара аракеттенүүнүн келечектүү багыттарын, анын ичинде баалуу металлдарды соодалоо, баалардын өзгөрүшүнө байланышкан тобокелдиктерди башкаруу, эл аралык эсептешүүлөр жана заманбап финансылык инструменттерди пайдалануу маселелерин талкуулашты. StoneX Group компаниясынын эл аралык финансылык инфраструктурасын жана тажрыйбасын Кыргызстанда жаңы долбоорлорду ишке ашырууда пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүнө өзгөчө көңүл бурулду”,– деп айтылат расмий маалыматта.

Президент Садыр Жапаров Кыргызстан менен АКШнын ортосундагы экономикалык кызматташтыкты мындан ары өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүнө токтолуп, кыргыз тарап америкалык инвестицияларды, технологияларды жана эл аралык тажрыйбаны тартууга кызыкдар экенин билдирген.

Компаниянын аткаруучу директору Филип Смит StoneX Group менен Кыргызстандын ортосундагы коммерциялык мамилелерди мындан ары кеңейтүүнүн жана тереңдетүүнүн келечеги кең экенин белгилеп: “Компания өзүнүн кыргыз рыногундагы катышуусун кеңейтүү жана финансылык кызмат көрсөтүүлөрдүн ар кандай багыттарында кызматташтыкты өнүктүрүү үчүн ресурстарын жана аракеттерин көбөйтүүгө даяр”, - айткан.

Жолугушуунун соңунда “Элдик Банк” ААК менен StoneX Group ортосунда өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумдарга кол коюу аземи өттү.

Ютадагы туризм, америкалык көкбөрүчү

Президент Жапаровдун АКШга иш сапары Юта штатынан башталган. Анда тоолуу аймакта курулган Deer Valley тоо-лыжа курортунун долбоору менен таанышканы расмий кабарланган эле. Жапаров Юта штатынын тажрыйбасы маанилүү экенин Кыргызстанда дагы заманбап тоо туризм өнүктүрүүгө шарттар бар экенин билдирген.

“АКШда көптөгөн штаттар бизге чыгып, Кыргызстанга кызыгуу өтө чоң. Ушул сапарда Юта штаты биз үчүн ыңгайлуу болду. Бизде азыр бир канча чоң штаттар менен кызматташуу пландарыбыз бар. Билесиздер, бул сапардын алдында президентибиз Сеул шаарында Борбор Азия – Түштүк Корея саммитинде болду. Анан ошондон түз эле учуп келип, АКШнын батышына келип конду. Анан ошол жерде биз Юта штатын сунуштадык, президентибиз колдоого алды. Анткени Юта - тоолуу аймак, бизге өтө жакын. Шаарлары дагы, тоолору анан ошол тоо-кен, туризм тармагы”, - деди Кыргызстандын АКШдагы элчиси Эдил Байсалов.

Элчинин айтымында, кызматташтык бардык штаттар менен эле жүрүүдө. Акыркы кездерде IT, энергетика секторунда дагы Ютада сабак алчу шарттар бар экенин белгиледи.

Юта штатында президент Жапаровду учактан түшөрү менен тосуп алган топтун арасында америкалык көк бөрүчү Лэдд Хауэллдин болгону дагы кыргызстандыктар үчүн кызык болду. Анткени Хауэлл Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына такай келип, АКШ көк бөрү командасын жетектейт жана соңку оюндардын жылдызы болуп калды.

“Быйыл эле апрелде Юта штатынын сенатынын төрагасы Стюарт Адамс делегация менен келип, президент менен жолуккан. Андан сырткары Жогорку Кеңеш, Министрлер кабинетинин төрагасы менен жолугушууларды өткөргөн. Мына, соңку Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына дагы АКШнын чоң командасы келип катышып, анын ичинде эң негизгиси көк бөрү командасы оюн көрсөтүп кетти. Ошол көк бөрү командасынын негизги мүчөлөрү Юта штатынан келишкен. Эң негизгиси кечээ көрдүңүздөр, биздин президентибиз Юта штатындагы олимпиада өткөргөн жайды көрүп келди. 2002-жылы Кышкы олимпиада оюндары ошол Юта штатында өткөн. Эми 2034-жылы кайрадан Юта штаты Кышкы олимпиаданы өткөрүүгө камылга көрүп жатат. Ошол олимпиадага кантип даярданышы керек, кантип ошондой укукту жеңип алышыбыз керек деп биздин президент кызыгып, барып көрдү. Биздин делегацияга көрсөтүп, Кудай буюрса, балким келечекте Кышкы дүйнөлүк олимпиада оюну Ала-Тоодо өткөрүп калар”, - дейт дипломат, Кыргызстандагы Монголиядагы мурдагы элчиси Айбек Артыкбаев.

АКШнын Нью-Йорк шаарында Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы ассамблеясынын 81-сессиясынын жалпы дебаттары башталууда. Анда Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров дагы сөз сүйлөйт.

Кыргызстан буга өзгөчө маани берип жатканын АКШдагы элчиси Эдил Байсалов дагы белгилеп жатат. Анткени Кыргызстан быйыл тарыхында биринчи жолу Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук кеңешинин туруктуу эмес мүчөсү болуп шайланды. Өлкө Коопсуздук кеңешиндеги эки жылдык мөөнөтүн 2027-жылдын 1-январынан тартып баштайт. Коопсуздук кеңеши эл аралык тынчтык жана коопсуздук маселелерин караган БУУнун негизги органы болуп эсептелет. Анын курамына беш туруктуу жана ар бир эки жылда алмашып турчу он мамлекет кирет. Кыргызстандын бийлиги бул окуяны “өлкөнүн эң маанилүү жетишкендиктеринин бири” жана “тарыхый жеңиш” деп атаган.

“Коопсуздук кеңешине шайлангандагы биздин өзүбүзгө алган жоопкерчилигибиз бар. Бириккен Улуттар Уюмунун өзүнүн ролун, макамын бекемдеши керек. Азыр өтө чоң тобокелчиликтер, коркунучтар жаралууда. Ошол эле согуштар, башка жаңжалдар. Президентибиз өзүнүн интервьюсунда айткан, биздин Кыргызстаныбыз ошол жоопкерчиликти алат. Бириккен Улуттар Уюмун сактап калышыбыз керек, уставын бекемдешибиз керек. Улуттар Уюму чоң мамлекеттер болобу, кичинекей мамлекеттер болобу, баарынын тең атынан туруктуу өнүгүүсүнө жол ачуу зарыл. Анан бир тараптуу санкциялар болобу, эл аралык мыйзамды, укукту бузуу маселелерине ушул Бириккен Улуттар Уюмунун, анын жетекчи органы Коопсуздук кеңешинин дагы ролун жогорулатуу” , - деди Байсалов.

- Монголиядагы казактарга каршы социалдык тармактардагы нааразылыкка эмне түрткү болду? Бул маселе кайдан чыкты?

- Монголия парламентинин мүчөсү, депутат Мөнхтөрийн Нарантуяа-Нара казак элине, анын ичинде Баян-Өлгей аймагында жашаган казактарга каршы көп жагымсыз пикир айтты. Ал парламенттин трибунасынан да "алар мамлекеттин мойнунда отурушат", "монгол тилин билишпейт" деген сыяктуу негизсиз жана жалган айыптарды келтирди. Кийин бул пикир социалдык тармактарда кеңири жайылды. Буга Монголиянын башка жарандары да кошулуп, маселе чоң талкууга айланды. Албетте, Баян-Өлгейдеги казактар да карап турган жок, алар өз жүйөлөрүн социалдык тармактар аркылуу билдиришти. Июнь айынан бери уланып келе жаткан бул талаш акырында улут аралык кеңири талкууга айланды.

- Сиз атап өткөн депутат Нарантуяа-Нара мурда ырчы жана блогер болгон экен. Ал казактар тууралуу эмне үчүн мындай билдирүү жарыялап жатат? Ага эмне түрткү болду?

- Жалпысынан Баян-Өлгей аймагында казактар гана эмес, Монголиядагы тывалар, дөрбөттөр, буряттар, уранхайлар сыяктуу башка да улут өкүлдөрү жашайт. Ошондуктан казактар тууралуу "алар ошол жердеги дөрбөттөрдүн жерин тартып алды", "тывалар менен уранхайларга кысым көрсөттү" деген сыяктуу жалган айыптар да айтылды.

Чынында, 1991-жылы тарыхый мекенибизге көчүп келгенге чейин биз Монголияда жашап, ошол өлкөнүн жарандары болгонбуз. Ата-энелерибиз Монголияга кызмат кылышкан, бирок монгол элине же ал өлкөдө жашаган башка улуттарга кысым көрсөткөн учур биздин тарыхыбызда болгон эмес. Албетте, бирин-серин турмуштук майда жаңжалдар кездешип турган, бирок алар эч качан азыркыдай улуттук деңгээлдеги талкууга айланган эмес.

Биз Монголияны демократиялык өлкө деп эсептейбиз. Ал жакта эки негизги партия бар: коммунисттик жана демократиялык. Былтыркы шайлоодо парламентке казак улутундагы беш жаран өткөн. Алардын бири - министр Тилеухан Аубакир.

Жалпысынан казактар Монголияга мындан 150 жылдай мурда көчүп барышкан. Ошол жылдар аралыгында казактардын арасынан 21 министр, канчалаган парламент депутаттары, миңдеген офицерлер, билим берүү жана илим тармагынын көрүнүктүү өкүлдөрү чыккан. Алардын баары Монголияга ак кызмат кылган адамдар. Мисалы, менин атам Саратовдогу аскердик окуу жайды бүтүрүп, Монголиянын армиясында 29 жыл үзгүлтүксүз кызмат өтөгөн.

Азаттык: Социалдык тармактарда жергиликтүү монголдор Баян-Өлгейдеги казактарды "монгол тилин билишпейт, монголдордун салт-санаасын карманышпайт" деп айыптап жатканын байкадым. Чынында эле ушундайбы? Баян-Өлгейдеги казактар монгол тилинде сүйлөйбү?

Асылбек Баяжума: Жок, бул чындыкка дал келбеген маалымат. Баян-Өлгейдеги казактардын басымдуу бөлүгү монгол тилин билет. Албетте, алыскы айылдарда, тоо арасында мал чарбачылыгы менен алектенип жашаган адамдардын арасында тил жагынан кыйналгандар бар. Бирок маселе тилди билгенде же билбегенде эмес. Алар Монголиянын жарандары. Ошол мамлекетке кызмат кылып, салык төлөп, анын өнүгүшүнө салым кошуп жатышат. Ошондуктан аларды "тилибизди билишпейт, мыйзамыбызга баш ийишпей" деп айыптоонун өзү чоң жаңылыштык.

Учурда Баян-Өлгейдеги көптөгөн мектептерде казак тили жана адабияты сабактары кыскарып, монгол тилин окутуу күчөп жатат. Эки-үч жыл мурда Дүйнөлүк казактар ассоциациясынын делегациясын жетектеп барганымда азыркы жаштар, тескерисинче, монгол тилинде көбүрөөк сүйлөшөрүн байкагам. Казак жана монгол тилдерин аралаштырып колдонгондор да бар. Ошондуктан алдыдагы 10-15 жылда ал жакта казак тилин билгендердин саны азайышы мүмкүн.

Азаттык: Ар бир өлкө өзүнүн маданиятын жана тилин өнүктүрүүнү каалайт, саясатын да ошол багытта жүргүзөт. Жер-суу аталыштарын да өз тилине ылайык өзгөртөт. Казакстанда да акыркы жылдары түндүк аймактардагы орусча аталыштардын казакчаланып жатканын көрүп жүрөбүз. Ошондой эле Казакстанда төрөлүп-өскөн башка улуттун өкүлдөрү казак тилинде сүйлөй албаса, социалдык тармактарда сынга кабылышат. Монголиядагы кырдаал да ушуга окшош эмеспи?

Асылбек Баяжума: Ооба, бирок биздин мамлекетте казактар, негизги, мамлекетти түзүүчү улут. Биз башка улут өкүлдөрүнүн өлкөбүздө жашашын каалайбыз, алардын буга Конституцияда кепилденген укугу бар. Ошол эле учурда алардын биздин тилди билишин да каалайбыз. Бул туура, мен да ушундай позицияны колдойм.

Монголия да "казактар монгол тилин билиши керек" деген саясат жүргүзүп жатат. Бирок Монголиядагы казактардын саны 150 миңге жакын. Аларга басым жасоонун ордуна Монголия башка жолду тандап, тил үйрөтүүчү борборлорду ачып, өз тилин үйрөтүшү керек эле.

Казакстанда да тил үйрөтүүчү акысыз борборлор бар. Ал жакка башка улуттун каалаган өкүлү барып, тил үйрөнүп, сертификат ала алат. Ушундай ыкмаларды колдонгон туура. Ал эми мыйзам менен коркутуп, тилди күч менен үйрөтүү келечекте жакшылыкка алып барбайт.

Азаттык: Монголиядагы казактар эмне үчүн ушул күнгө чейин ал жактан кеткиси келбейт? Туулган жер, өскөн аймак дегенибиз менен, түпкүлүгүндө өлкөдөгү негизги улут өз саясатын жүргүзөт, ага көнүүгө туура келет. Эгер алар урпактарынын казак болбой калуу коркунучуна чындап тынчсызданышса, эмне үчүн баары Казакстанга көчүп келишпейт?

Асылбек Баяжума: Бул маселе эми гана көтөрүлүп жатат. Ага чейин казактар бул өлкөдө 150 жылга жакын жашап келишти. Ал жерде ата-бабалары көмүлгөн, ал жерде бир чоң элдин тарыхы жатат. Казактар бул жерге келгенге чейин да, келгенден кийин да оор кыйынчылыктарды баштан кечирип, далай алааматты көрүштү. Согуштан кийин да узак убакыт тынчтык болгон жок. Бирде орустар, бирде кытайлар, бирде монгол өкмөтү кысым көрсөттү. Жашоо-шарттарынын турукташканына 50-60 жылдай эле болду.

Ошондуктан казактар канчалык кыйынчылык көрбөсүн, киндик каны тамган жерин, ата-бабаларынын конушун таштап кеткиси келбейт.

1991-жылы Казакстанга жапырт көчө башталганда да ата конушун кыя албай калып калгандар болгон. Алар "абал оңолот, мамлекеттин бизге болгон мамилеси өзгөрөт" деген үмүт менен ушул күнгө чейин көчпөй отурушат.

Экинчиден, Казакстанга көчүп баралы десе, өлкөнүн азыркы саясаты да аларды анчейин кызыктырбайт. Пилоттук долбоор боюнча көчүп келгендерди түндүктөгү кароосуз калган айылдарга жайгаштырып жатышат. Ал жакта жумуш да, инфраструктура да жок. Анын үстүнө, Казакстан казак мамлекети болгону менен, иш кагаздарынын көбү орус тилинде жүргүзүлөт. Жаңы шартка көнүүгө да убакыт берилбейт. Мунун баары аларды чочулатат.

Маалымат тез тараган азыркы заманда алар Казакстандагы кырдаалды күн сайын көрүп, билип турушат. Ошондуктан "дагы бир аз чыдап көрөлү, балким абал оңолор" деген үмүт менен жашап жатышат.

Азаттык: Сиз айткан казак депутаттар парламентте Мөнхтөрийн Нарантуяа-Нара айымдын сөздөрүнө кандайдыр бир каршы пикир билдириштиби? Алардын бул маселеге көз карашы кандай?

Асылбек Баяжума: Жок, андай талаш-тартыш болгон жок. Казак депутаттары казак элин коргоп эч нерсе айтышкан жок.

Жалпысынан бул сөз май айынын аягында чыга баштады. Монголиянын президенти Казакстанга келип, президентибиз Касым-Жомарт Токаев аны чоң урмат-сый менен тосуп алды. Ошол жолугушууда Баян-Өлгейде Казакстандын консулдугун ачуу маселеси көтөрүлүп, эки өлкөнүн башчысы макулдашкан.

Негизи, дал ушул консулдук ачуу маселеси бүтүндөй талашка түрткү болду.

Ал консулдук деген Казакстанга көчүп барууну каалаган жарандардын документтерин бүтүрүүгө жардам бере турган чакан гана мекеме. Бирок казак улутундагы Эмгек жана калкты социалдык коргоо министри Тилеухан Аубакир парламентте "Монголиядагы казактарды Казакстандагы казактар менен үйлөндүрүшүбүз керек, башкача айтканда, кан аралаштыруу зарыл. Анткени Баян-Өлгейдеги 100 миңге жакын казак бири-бири менен эле баш кошо берсе, тукумубуз начарлайт. Ошондуктан кыздарыбызды Казакстандагы казактарга берип, алардын кыздарын өзүбүз алышыбыз керек" деген сыяктуу баш-аягы жок билдирүү жасады.

Бул билдирүүнү монголдор таптакыр башкача кабыл алышты. Консулдук ачуу жана "эки жактагы элди өз ара үйлөндүрүп, канын тазалоо" тууралуу сөздөр "казактар келечекте Баян-Өлгейди Казакстанга кошуп алууну көздөп жатышат" деген сыяктуу негизсиз, далилсиз кептерге чейин жетти.

Азаттык: Монгол тилиндеги социалдык тармактарда казактарга каршы жек көрүүчүлүк маанайдагы билдирүүлөр көп экен. Ал жактагы казактарды жумуштан алуу, окуудан чыгаруу сыяктуу конкреттүү саясий кысым болуп жаткан жокпу?

Асылбек Баяжума: Бул талаш башталгандан бери Баян-Өлгей аймагын бир жылдан ашык башкарып келген Заңгар Есентай акимдик кызматтан алынды. Учурда Баян-Өлгейдин акими жок. Бул өтө оор жагдай. Анткени башчысы жок болсо, элдин да абалы туруксуз болот. Азырынча Заңгарга карата гана ушундай кысым болду. Калгандарына азырынча кысым көрсөтүлүп жаткан жок.

Кечээ ушул маселеге байланыштуу Монголиянын президенти Улуттук коопсуздук кеңешинин жыйынын өткөрүп, тиешелүү тапшырмаларды берди. Социалдык тармактарда далили, негизи жок көп нерсе жазылат. Мунун айынан ушул убакка чейин ынтымакта жашап келген эки элдин ортосунда бири-бирин жамандаган, каралаган, жек көрүү маанайы жайылып баратат. Бул өтө өкүнүчтүү көрүнүш.

Ошондуктан мындан ары Баян-Өлгейге ким аким болуп дайындалары жана ал аймакты кандай башкарары көп нерсеге таасир этет деп ойлойм.