АКШ Ирандын санкцияга кирген мунайын сатып алган же саткан бардык тараптарды «катуу жоопко тартат». Бул тууралуу Кошмо башкы прокурорунун милдетин аткаруучу Тодд Бланш билдирди.
Анын билдирүүсү АКШ президенти Дональд Трамп стратегиялык Ормуз кысыгын блокадага алуу чечимин жарыялагандан кийин жасалды.
Бланш социалдык тармактагы билдирүүсүндө кошумча маалымат берген жок
Трамптын алгачкы билдирүүлөрүнөн кийин АКШнын Борбордук командачылыгы (CENTCOM) блокада кысыкты толук жабуу эмес экенин тактады.
Маалыматка караганда, Ирандын портторуна кирген жана чыккан бардык деңиз каттамдарын бөгөттөө каралууда.
Трамп АКШ армиясы блокаданы 13-апрелде чыгыш убактысы боюнча саат 10:00дө (Иран убактысы боюнча 17:30да) баштай турганын ырастады. Ал флотко Иранга кысыктан өтүү үчүн акы төлөгөн кемелердин баарын аныктап, кармоону тапшырды.
Ирандын делегациясын Исламабаддагы сүйлөшүүгө баштап барган парламенттин спикери Мохаммад Бакер Калибаф Тегеран коркутууларга моюн сунбайт, "биздин эркибизди сынап көрүшсүн, мында да олуттуу сабак алышат” деп жооп берди. Анын сөздөрүн Ислам жумуриятынын мамлекеттик медиасы жарыялады.
Сакчылар корпусунун деңиз флотунун командачылыгы "душман" Ормуз кысыгында жаңылыш кадамдарга бара турган болсо, аеосуз жооп кайтарыларын эскертти жана ал жолду Ирандын куралдуу күчтөрү көзөмөлдөп жатканан белгиледи.
Ирандын делегациясынын мүчөсү, тышкы иштер министри Аббас Аракчи АКШ оюндун эрежелерин улам өзгөртүп жатканын сындады:
"47 жылдан берки жогорку деңгээлдеги интенсивдүү сүйлөшүүлөрдө Иран согушка чекит коюу үчүн АКШ менен ак ниетинен кызматташты. Бирок Исламабад меморандумуна бир карыш кадам калганда максимализм, эержелердин өзгөртүлүшүнө жана блокадага туш болдук”.
Кээ бир талдоочулар ондогон жылдан бери касташып келаткан эки өлкөнүн расмий өкүлдөрү алгачкы бетме-бет жолугушууда мунаса табышары алдын ала эле күмөндүү болчу деп санашат. Анткени Тегеран менен Вашингтондун позициялары өтө айырмаланат жана шарттары менен талаптары суу кечпейт деп белгилешет.
Иран менен АКШ ортосундагы сүйлөшүүлөрдүн үзгүлтүккө учурашынан улам жана Жакынкы Чыгыштагы жаңжал күчөшү мүмкүн деген кооптонуулардан кийин 13-апрелде мунайдын баасы жана доллардын курсу жогорулады.
Reuters агенттигинин маалыматына ылайык, Brent мунайынын 13-апрелде эртең менен болжол менен 7,5 пайызга өсүп, бир баррели 102,37 долларга жетти.
Ошол эле учурда коопсуз актив катары мурда кымбаттаган алтындын баасы болжол менен 2% төмөндөдү. АКШнын мамлекеттик облигацияларына да басым күчөдү.
Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяху 12-апрелде Ливандын түштүгүндө жайгашкан аймактарга барып, Иранга таянган «Хезболла» кыймылына каршы аскердик операциялар эл аралык ок атышууну токтотуу чакырыктарына карабастан уланарын билдирди.
«Согуш уланууда, анын ичинде Ливандагы коопсуздук аймагында да», — деди Нетаньяху өзүнүн кеңсеси тараткан видеодо.
Ал Ливандын түштүгүнө Израилдин коргоо министри Исраэл Кац жана Башкы штабдын башчысы Эял Замир менен бирге барган. Алар так кайсы жерде болгону белгиленген эмес.
«Бул коопсуз аймак аркылуу Ливандан басып кирүү коркунучун алдын алдык. Дагы жасала турган иштер бар, биз аны жасап жатабыз», — деди Нетаньяху.
Эки күндөн кийин, 14-апрелде Вашингтон шаарында АКШ, Ливан жана Израил өкүлдөрүнүн түз сүйлөшүүлөрү өтөрү күтүлүүдө.
Ливан Жакынкы Чыгыштагы согушка өз эркине каршы тартылган. Анткени АКШ менен Израил 28-февралда Иранга абадан сокку ура баштаганда, Тегеранга ыктаган «Хезболла» Израилди ракета менен аткылаган. Андан бери Израилдин армиясы дээрлик күн сайын Ливанды бомбалап келет.
ЦАХАЛ жоочуларга каршы операция жүргүзүп жатканын жүйө кылып, адегенде карапайым тургундарга тиги же бул аймактан чыгып кетүүнү эскертет.
«Хезболланы» Израил жана АКШ террордук уюм катары тааныйт.
Ал арада Ливандын премьер-министри Науаф Салам согуш жүрүп жаткан учурда Израил менен Хезболла ортосундагы кагылышууну токтотуу багытында иштеп жатканын айтты.
«Бул согушту токтотуу үчүн, Израилдин аскерлери биздин бардык жерлерден чыгып кетиши үчүн аракеттерди улантабыз», — деди Салам теле кайрылуусунда.
Ливандын Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча, Израил армиясынын аба соккуларынан каза болгондордун саны 2050дөн ашты. Алардын арасында 165 бала жана 80ден көп медицина кызматкери бар.
АКШнын президенти Дональд Трамп Ормуз кысыгын курчоо башталганын жарыялады. Трамптын жекшембидеги билдирүүсүнө караганда, Американын аскер-деңиз күчтөрү "Ормузга кирүүгө жана чыгарууга аракет кылган бардык кемелерди блокадага алат".
Кошмо Штаттарынын Борбордук командачылыгы 12-апрелдин кечинде курчоо Ирандын бардык портторуна тиешелүү экенин жана 13-апрелде Вашингтон сааты менен эртең менен башталарын билдирди.
Трамп флотко Иранга кысыктан өтүү үчүн акы төлөгөн кемелердин баарын аныктап, кармоону тапшырды.
"Мыйзамсыз төлөм төлөгөн ким болбосун ачык деңизден коопсуз өтө албайт", – деди ал.
Жалпыга маалымдоо каражаттары жазгандай, Иран акыркы жумаларда айрым кемелерден кысыктан өтүү үчүн миллион долларга чейин акы алган. Мындай шартты негизинен Иран жана анын көмүскө флоту менен байланышы бар 250дөй кеме кабыл алганы айтылган.
Президент Трамп АКШ Ормуз кысыгын минадан тазалап, кандай чабуул болбосун катуу жооп кайтарарын эскертти.
11-12-апрелде Пакистанда өткөн Иран менен сүйлөшүүлөр тууралуу комментарий берип жатып Трамп тараптар өзөктүк маселе боюнча мунаса таппаганын айтты.
Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусу жекшембинин түнү Ормузга жакын аймакта кандай аскердик кемелер пайда болбосун Тегеран муну ок атышууну токтотуу кежимин бузуу катары карай турганын жарыялаган.
Билдирүүдө кысык ирандык күчтөрдүн көзөмөлүндө экени, жарандык кемелер андан атайын шарттарды сактоо менен өтүп жатканы айтылат.
АКШ менен Иран өткөн аптада ок атышууларды эки аптага токтотууну макулдашкан. Келишимге ылайык, Ормуз кысыгы ачылышы керек болчу. Кемелердин кыймылы бир аз убакыт калыбына келип, Израил Ливанга сокку урганда Тегеран кайра жаап койду.
- Хуси козголоңчулары (АКШ террордук деп тапкан) акыркы 24 сааттын ичинде Израилге каршы экинчи жолу ракета учурду. Иранды колдогон йемендик топтун бул кадамы Жакынкы Чыгыштагы жаңжалды күчөтүп жибербейби деген кооптонууларды жаратты.
- Израил да Иранга каршы чабуулдарын күчөтүүдө, 28-марттын кечинде Тегерандагы объектилерге сокку урду.
Ал тапта Тегеран "кас эмес" мамлекеттердин кемелерине Ормуз кысыгынан өтүүгө уруксат берерин жарыялады.
Израил болсо Иранга каршы чабуулдарын күчөттү, 28-марттын кечинде Тегерандагы объектилерге сокку урду. Ошентип аймакта согуш күчөп баратат.
Вашингтон күч топтоону улантып, Жакынкы Чыгышка 3500дөн ашуун аскерин жиберди. АКШнын Борбордук командачылыгынын маалыматына караганда, аймакка жөнөтүлгөндөрдүн 2500ү деңиз аскерлери.
АКШнын ысымы аталбаган расмий өкүлдөрүнө шилтеме берүү менен Washington Post гезити Пентагон Иранда бир нече жумага созула турган кургактагы операциялар планын даярдап жатканын жазды.
Ак үй бул маалыматты ырастап же четке каккан жок, бирок мындай даярдыктарды күтүлбөгөн кырдаалдарга байланыштуу пландоо аракети катары түшүндүрдү.
АКШда террордук уюм деп таанылган хуси козголоңчуларынын аракети Америка менен Израил баштаган согуш күчөп кетиши мүмкүн деген коркунуч туудурат. Анткени азыр Иран Перс булуңундагы америкалык аскер базалары жайгашкан араб мамлекеттерин бутага алып жатат. Андан да алыскы жерлерди, мисалы, Кипрди, Инд океанындагы Диего Гарсияны бутага алышы ыктымал, бул жерде Улуу Британиянын аскердик базасы бар.
Хусилердин өкүлү Яхья Сари топ Израилдеги "бир нече маанилүү жана аскердик объектилерди бутага алган ракеталар жана дрондорду учурганын" айтты. Бул аракет "Иран менен Ливандагы "Хезболла" тобу жүргүзгөн аскердик операцияларга туш келгенин кошумчалады.
Израилдин аскерлери Йемен тараптан ракета атылганын ырастап, алар Эйлат шаарынын аймагына жете электе кармалганын жарыялады.
Иран тарабынан көп жыл бою курал-жарак менен камсыздалып жана каржыланып келген хусилер согушка катышуудан баш тарткан, бирок алардын ракета учурганы Йемендеги Баб аль-Мандаб кысыгы бөгөттөлүшү мүмкүн деген кооптонууларды жаратты. Себеби, бул кысык аркылуу дүйнөдөгү мунайдын болжол менен 10 пайызы Суэц каналына өтөт.
Согуш башталганы Иран Ормуз кысыгын бөгөттөп, дүйнөлүк базарга мунай жеткирген танкерлер токтоп турат.
Бир күн мурун телекөрсөтүүдөгү кайрылуусунда Сари Иранга кол салуулар улана берсе же согушка башка тараптар кошулса, "түздөн-түз аскердик кийлигишүүгө даярбыз" деп айткан.
"Көп багыттуу согуш"
Израилдин аскерлери Ирандын Деңиз өнөр жай уюмунун объектисине сокку урганын билдирип, бул кадамын аталган ишкана аскердик, деңиз курал-жарактарын иштеп чыкканына байланыштырган.
Израил армиясынын өкүлү, генерал Эффи Дефрин Ирандын курал өндүрүү мүмкүнчүлүктөрү "бир нече күндүн ичинде" талкаланарын айтты.
"Биз көп багыттуу согушка даярданып жатабыз", - деди Дефрин.
Ошол эле маалда Израил Ливанда Иран колдоо көрсөтүп келген "Хезболлага" каршы абадан жана кургактагы операцияларын баштады.
Ирандын президенти Масуд Пезешкиан өз өлкөсүнүн инфраструктурасы же экономикалык жайлары бутага алынса, ага катуу жооп кайтарыларын эскертти.
АКШнын президенти Дональд Трамп болсо аймакта деңиз аскерлерин жана парашютчулардын санын көбөйтүүнү тапшырган. Алар азыр аймакта турган жана АКШнын базаларына жайгаштырылган 50 000 аскерге кошумча күч катары жөнөтүлгөн.
Пакистан Ормуз аркылуу өтүүгө уруксат алды
Пакистандын тышкы иштер министри Исхак Дар Иран Ормуз кысыгынан Пакистандын желеги астында дагы 20 кеменин өтүшүнө макул болгонун, эки кеменин күн сайын өткөрүүгө уруксат берилгенин айтты.
Пакистан өкмөтү Иран менен АКШнын ортосунда ортомчу болууда. АКШнын тынчтык планын Тегеранга жеткирген. Пакистан бийлигии 29-30-мартта Сауд Арабиясынын, Түркиянын жана Мисирдин тышкы иштер министрлерин кабыл аларын жарыялады.
Пакистан Иран менен чектеш өлкө, тараптардын чек арасы 900 чакырымга созулат. Пакистанда шиялар көп. Ирандын калкынын басымдуу бөлүгүн да шиялар түзөрү белгилүү.
Исламабад ошондой эле АКШнын өнөктөшү - бирок терроризмге каршы күрөшүү сыяктуу маселелерден улам эки тараптын алакасында көп учурда чыңалуу пайда болот. Пакистан Перс булуңундагы араб мамлекеттери менен да тыгыз байланышта.
АКШ ушул аптада Иранга согушту токтотуунун 15 пункттан турган планын жиберген.
Израилдик 12-каналдын маалыматына караганда, документте Иран өзөктүк курал менен уранды байытуудан баш тартып, байытылган урандын корун жана бардык маалыматты Атомдук энергетика боюнча эл аралык агенттикке өткөрүп бериши керек, Натанз, Исфахан жана Фордодогу өзөктүк объектилерин жок кылып, аффилирленген топторду каржылоону токтотушу, Ормуз кысыгын ачып, ракета учурууну чектеши, алардын аралыгын кыскартышы, аны коргонуу максатында гана колдонушу керек деген талаптар кымталган.
The Bangkok Post гезити жазгандай, Тегеран Тайланддын мунай тарткан танкерлеринин кысыктан өткөрүүгө да көнгөн. Бирок бул кабар расмий бышыктала элек.
28-февралда Израил менен АКШ Иранга каршы биргелешкен соккуларды баштагандан бери болжол менен 1300 адам мерт болгону кабарланган. Алардын арасында Ирандын жогорку лидери Али Хаменеи да бар. Натыйжада аймакта кырдаал курчуп кеткен.
Иран жооп катары Израилге, Иорданияга, Иракка жана АКШнын Перс булуңундагы аскер объектилери жайгашкан өлкөлөргө дрон жана ракета менен чабуул коюп келет.
Израил Ирандан тышкары, Ливанда Иран колдогон "Хезболла" тобуна байланышы бар объектилерге сокку уруп жатат.
Иран ушул тушта дүйнөлүк мунайдын маанилүү бөлүгү өткөн Ормуз кысыгын дээрлик бөгөттөп турат. Мындан улам мунайдын дүйнөлүк баасы кымбаттады. Ушул тушта Перс булуңунда бир топ соода кемеси токтоп турат.
Шерине