Тэлеканал «Настоящее Время» пагутарыў зь ім пра тое, як сучасны інтэрнэт і выкарыстаньне сацыяльных сетак уплываюць на працу чалавечага мозгу і ці варта абмяжоўваць выкарыстаньне гэтых інструмэнтаў.
Райн заўважыў, што, як і многія жыхары Зямлі, ён не ўяўляе жыцьця без сацсетак. Але ў яго цалкам адключаныя апавяшчэньні на смартфоне: гэта дазваляе кантраляваць увагу і не захапляцца пустым скролінгам.
«Ці прапускаю я часам нешта важнае? Магчыма. Але лепш так, чым жыць такім чынам, што табой цалкам кіруе стужка абнаўленьняў!» — падкрэсьлівае навуковец.
Таксама Бэн Райн тлумачыць:
• чаму чалавеку і яго мозгу важна не адчуваць сябе адзінокім і быць часткай сацыяльнай групы,
• чаму людзі ў інтэрнэт-камунікацыі паводзяць сябе значна больш агрэсіўна, чым у рэальным сьвеце.
Ён настойліва рэкамэндуе размаўляць зь незнаёмымі людзьмі!
«Вы выкладваеце відэа ў TikTok, і раптам яно становіцца вірусным. Гэта велізарны выкід дафаміну»
— Вы ня толькі акадэмічны навуковец, але і папулярызатар навукі, а значыць, і стваральнік кантэнту. Што вы сам адчуваеце, калі выкладаеце кантэнт у сетку? І як, ужо як навуковец, ацэньваеце гэты працэс і рэакцыю мозгу на выкарыстаньне сацсетак?
— Па-першае, быць стваральнікам кантэнту — гэта весела. Бо мы жывем у сьвеце, дзе любы чалавек можа выкласьці відэа ў сацыяльныя сеткі. Хто заўгодна можа ў гэта ўцягнуцца: выкладваеце відэа ў Instagram або TikTok, і раптам вашае відэа становіцца вірусным. Раптам ваш нэйронны ланцужок і мозг канцэнтруюцца на гэтай захапляльнай новай прыгодзе. Яны думаюць: «Гэта было цікава. Гэта было весела. Як мне зрабіць гэта зноў?» І плятформы, на якія вы выкладаеце відэа, цудоўна разумеюць, што вы атрымліваеце вялікі выкід дафаміну.
Я гэта адчуваў. Я бачыў, як гэта адчуваюць іншыя. На пачатку кар’еры я мог апублікаваць відэа перад сном, а потым прачнуцца ўначы, каб праверыць тэлефон. І я ня спаў усю ноч, правяраючы, як там маё відэа.
На шчасьце, цяпер я моцна аддаліўся ад гэтага. І цяпер... ведаеце, я літаральна перад гэтым інтэрвію выклаў відэа ў сацсеткі — і мне ўсё роўна. Яно ўжо ў сетцы. Як пойдзе — так пойдзе. Бо я навучыўся аддзяляцца ад гэтага. Гэта занадта захапляльна, каб дазваляць сабе занадта моцна перажываць.
Думаю, гэта цікавы момант. Сацыяльныя сеткі, асабліва TikTok, даюць адчуць гэтае «дафамінавае» пачуцьцё ў самым пачатку. Першае, часам другое ці трэцяе відэа, якое чалавек выкладае ў сацсетку, атрымлівае непрапарцыйна шмат праглядаў. У вас можа быць толькі 30 падпісчыкаў, а відэа набірае 180 тысяч праглядаў!
Я думаю, яны робяць гэта наўмысна. Бо хочуць, каб вы адчулі, як гэта — зрабіць віруснае відэа і атрымаць выкід публічнага адабрэньня. І захацелі паўтарыць гэта зноў. Бо ў інтарэсах TikTok і Instagram, каб аўтары пастаянна запаўнялі плятформу кантэнтам, а плятформы ад гэтага атрымлівалі выгады.
Так што існуе такі аспэкт. І як нэйранавуковец, я цудоўна разумею сваю залежнасьць ад гэтых адчуваньняў.
Плюс існуе аспэкт саміх сацсетак і рызыкі, што падпісчыкі злоўжываюць імі. Па працы мне даводзіцца праводзіць шмат часу онлайн: адказваць на камэнтары да маіх відэа, сачыць за тым, што адбываецца ў «інфармацыйнай экасыстэме», бо шмат з таго, што я раблю, рэактыўна (адказ на нешта). Напрыклад, калі нейкае відэа становіцца супэрвірусным, але пры гэтым цалкам няправільным, я выкладаю адказнае відэа і тлумачу, як на самой справе. Так што мне даводзіцца праводзіць немала часу онлайн.
Шмат дасьледаваньняў паказваюць: чым больш часу людзі праводзяць онлайн, тым горш яны сябе адчуваюць. У людзей растуць паказчыкі дэпрэсіі, трывожнасьці, яны сапраўды становяцца больш адзінокімі — нягледзячы на тое, што праводзяць час у «сацыяльных» сетках. Ёсьць клінічныя дасьледаваньні, у якіх прапаноўвалі людзям зрабіць перапынак ад сацсетак, і калі яны гэта рабілі, іх трывожнасьць зьніжалася, дэпрэсія станавілася лягчэйшай.
Сацыяльныя сеткі маюць шмат плюсаў: дазваляюць быць на сувязі, атрымліваць інфармацыю зь неверагоднай хуткасьцю. Але ёсьць і шмат адмоўнага. Я, як нэйранавуковец, шмат пра гэта думаю. Але ня ўпэўнены, што сярэдні чалавек думае пра гэта гэтак жа, як я.
— Ці ёсьць у вас асабісты рэцэпт балянсу адносна часу ў сацсетках?
— У мяне поўнасцю адключаныя апавяшчэньні. Я прыняў гэтае рашэньне даўно і задаволены. Цяпер адключаныя ўсе апавяшчэньні, акрамя SMS і званкоў. Нават у Snapchat, якім я карыстаюся асабіста, а не для працы, адключыў апавяшчэньні. Так што, калі мне сумна, напрыклад у самалёце, я, вядома, адкрываю Snapchat і пагляджу відэа за апошнія тыдні.
Але адсутнасьць апавяшчэньняў — гэта выдатна, бо дазваляе цалкам кантраляваць сваю ўвагу. І вы менш адцягваецеся праз тое, што камусьці спадабаўся ваш пост.
Ці прапускаю я часам нешта важнае? Магчыма. Але лепш так, чым жыць, калі вамі цалкам кіруе стужка абнаўленьняў!
Яшчэ адна рэч, якую павінны ўсьведамляць усе: у кожнага мозгу ёсьць схільнасьць «застацца» ў пэўных мадэлях паводзінаў. Ёсьць спосабы зрабіць сыстэмы ўзнагароджаньня максымальна захапляльнымі — гэта добра вядома ў псыхалёгіі. Гэта можа быць скролінг у сацсетках або (гульнявы аўтамат) «аднаручны бандыт» у казіно — часам ты атрымліваеш узнагароду, часам — не. Але самая захапляльная сыстэма — гэта так званы рэжым «зьмяняльнага падмацаваньня».
Я растлумачу. Ёсьць схемы з фіксаванымі суадносінамі: ты атрымліваеш узнагароду кожны раз, калі выконваеш пэўнае дзеяньне. Або кожныя два, ці кожныя тры разы. Гэта значыць, ва ўзнагароды ёсьць фіксаваны графік: робіш нейкія паводзіны — і вось твая ўзнагарода. Зрабіў два разы — выйграў, яшчэ два разы — зноў выйграў. Але казіно зробленае ня так, бо тое, што я апісваю, не зьяўляецца самым «уцягваючым» фарматам. Найбольш моцна зацягвае, калі «перамога» адбываецца выпадкова.
Дапусьцім, што ў сярэднім кожнае дзесятае цягненьне рычага гульнявога аўтамата прыносіць узнагароду. Але не заўсёды менавіта дзясятае. Часам ты выйграеш, потым цягнеш зноў і нечакана зноў выйграеш. І гэта — ВАЎ! Вялізны сюрпрыз для мозгу. І цяпер ты дакладна згуляеш яшчэ — нягледзячы на тое, што для наступнай перамогі можа спатрэбіцца ўжо 20 спроб.
Гэты зьмяняльны графік — самы адзінкава залежны. І са скролінгам у сацсетках тое самае: свайп — звычайнае відэа, яшчэ адзін свайп — нешта, што вельмі спадабалася і чым хочацца падзяліцца. Далей вам паказваюць зноў некалькі «нічога» відэа і так да наступнага «пераможцы». І ў выніку мы застаёмся ў цыкле «зьмяняльнага падмацаваньня».
Для стваральнікаў кантэнту ўсё яшчэ горш. Я магу выкласьці 20 відэа, і толькі адно будзе пасьпяховым. І я магу нават не разумець, чаму менавіта яно стане вірусным, але ведаю: чым больш я выкладваю, тым вышэй шанцы зноў адчуць гэтыя эмоцыі.
Я ўжо казаў, што плятформы «падсаджваюць» маладых аўтараў на дафамін. Вашае першае/другое/трэцяе відэа ідзе выдатна, вы атрымліваеце сваю «узнагароду», гоніцеся за ёй зноў, выкладваеце яшчэ пяць відэа — але ні адно не заходзіць. І вось выкладаеце шостае — і купа праглядаў. Дафамін такі: «Окей, хачу адчуць гэта зноў».
Новае відэа зноў заходзіць у сацсеткі, але наступны раз вам ужо трэба будзе зрабіць 40 відэа. Крэйтэрам асабліва цяжка ствараць кантэнт у гэтай схеме «зьмяняльнага ўзнагароджаньня».
Адказваючы на вашае пытаньне, што я раблю з гэтым як нэйранавуковец: я стараюся максымальна аддзяліць сябе ад праглядаў маіх відэа і паказаных імі вынікаў. Мая мэта — асьвета публікі. Я хачу прыносіць навуку людзям.
Вядома, мне крыўдна, калі я марную 6 гадзін на падрыхтоўку 60-сэкунднага роліка: усё разжоўваю, уважліва чытаю дасьледаваньні, стараюся дакладна і захапляльна ўсё растлумачыць. А потым выкладаю, а праглядаў значна менш, чым спадзяваўся. Гэта расчароўвае.
Але я не кажу сабе: «Трэба зрабіць наступны ролік, каб ён абавязкова ўвайшоў». Мая місія — асьвета. І я аддзяляюся ад эфэкту «узнагароды» і, спадзяюся, зьніжаю дафамінавую «гонку», каб ствараць відэа ў камфортным для сябе рэжыме, без патрэбы посьціць штодня.
«І навіны, і навука, і карысныя штодзённыя рэчы ня будуць так захапляць, як шчанюкі»
— Мы толькі пачалі размову, а вы ўжо некалькі разоў паўтарылі словы «дафамін» і «узнагарода» («падмацаваньне»). Ёсьць меркаваньне, што наш мозг насамрэч не імкнецца да стану шчасьця: ён хоча, каб мы выжылі. Але калі вы кажаце пра «узнагароду», якую ён атрымлівае — гэта значыць, што мы ўсё ж шукаем гэтыя эмоцыі? Як гэта працуе?
— Дафамін — гэта нэйрамэдыятар навучаньня. Мы часта думаем, што гэта пачуцьцё, якое ўзьнікае, напрыклад, на амэрыканскіх горках. «Ууу, дафамін!» Мы лічым, што гэта ўзбуджэньне, але гэта ня цалкам так.
Дафамін вызваляецца, калі мы перажываем нешта прыемнае. Але гэта адбываецца ня проста каб сказаць «Гэта крута», а каб дапамагчы нам запомніць гэта стан і захапіцца паўтарыць у будучыні. Таму, кажучы пра дафамін і ўзнагароду, я часта выкарыстоўваю тэрмін «падмацаваньне».
Вы маеце рацыю: мозг — орган, створаны, каб дапамагчы нам выжыць. І ён дапамагае нам выжыць, навучаючы нас таму, што нам карысна. Уявім сабе прымітыўнае жыцьцё людзей тысячы гадоў таму: вы разам зь іншымі шукаеце ежу або палюеце. І вось вы знаходзіце луг зь ягадамі — у гэты момант ваш мозг вылучае масу дафаміну: «Гэта неверагодна, я знайшоў ягады!» Але мэта мозгу — каб вы запомнілі абставіны: дзе гэты луг, як сюды трапілі, з кім былі. Дафамін падтрымлівае памяць, навучаньне, падмацаваньне. Бо прыемныя рэчы, якія выклікаюць выбух дафаміну, — падмацавальныя, іх хочацца паўтарыць. Сэкс, напрыклад, прыемны. Чаму?
Бо эвалюцыйна гэта выгадна: важна, каб сэкс прыносіў задавальненьне, каб мы размнажаліся.
Але ёсьць рэчы, якія не карысныя для нас, але «падманваюць» дафаміновую сыстэму, напрыклад, какаін. І вось чаму гэта дрэнна: какаін «падманвае», ён непасрэдна выклікае выбух дафаміну ў мозгу, кажучы: «Гэта добра, працягвай». Таму какаін выклікае моцную залежнасьць: ён літаральна кажа мозгу: «Працягвай». Падобным чынам паводзяць сябе мышы ці пацучкі ў лябараторыі: у клетцы ёсьць рычаг, і пры націсканьні рычага актывуюцца дафамінавыя сыстэмы мозгу. Яны будуць ціснуць рычаг зноў і зноў, хоць сам па сабе рычаг нічога ня робіць, ён не «прыемны», і прамой карысці няма. Але мозг у гэты момант кажа ім: «Дафамін, падмацаваньне, працягвай, рабі яшчэ», і жывёла цісьне далей.
Падобны эфэкт і ў сацсетках. Вы свайпнулі, убачылі цікавае відэа, атрымалі дафамін. Магчыма, гэта было нешта сэксуальнае, напрыклад, відэа знаёмага чалавека ў купальніку. Ваш мозг лічыць, што гэта сацыяльна значная інфармацыя і сыгналізуе: «Гэта захапляе. Заставайся. Глядзі. Паўтары пазьней». І так мы аказаліся ў сьвеце, дзе кожны раз, калі нам няма чаго рабіць — напрыклад, у чарзе ці чакаючы прыёму ў лекара, мы глядзім у тэлефон.
— Ці можа злоўжываньне сацсеткамі прывесьці да «дафамінавай ямы»?
— Гэта яшчэ не да канца вывучана. Я лічу, што калі хто-небудзь робіць катэгарычную заяву наконт непратэставанай тэмы, напрыклад, «Так, сацсеткі выклікаюць дафамінавую яму», — гэта няпэўна. Як я магу так сьцьвярджаць бяз доказаў, проста таму што мне так здаецца? Магу сказаць: «Мне здаецца, што гэта магчыма». Гэта вельмі адрозьніваецца ад «Ёсьць навуковыя дадзеныя».
Магчыма? Так, цалкам. Можа быць не «яма», але празьмерная залежнасьць ад сацсетак, выкарыстаньне іх пастаянна для зняцьця трывожнасьці, адцягненьня ад рэальнага жыцьця можа быць вельмі шкоднай. «Залежнасьць ад сацсетак» рэальная. Гэта ўжо становіцца дыягназам, і, думаю, ён будзе ўключаны ў наступнае дыягнастычнае ўпраўленьне па псіхічных разладах. Так што залежным ад сацсетак можна стаць. А вось патрапіць у «дафамінавую яму» — ня ведаю.
— А ці можа карысны кантэнт, напрыклад, які робіце вы, або кантэнт у мэдыя, быць для людзей такім жа прывабным, як фота знаёмага чалавека ў купальніку? Ці прыемным, як відэа зь мілаю жывёлай? Ці гэта навукова немагчыма?
— Навукова гэта НЕ немагчыма. Усё залежыць ад кантэксту.
Калі гэта тэрміновая навіна — адна краіна напала на іншую, адбываецца нешта значнае, чалавек ўключае навіны, шукае адказ на важнае пытаньне. У такім кантэксьце вашая навіна можа быць для яго самай каштоўнай і прывабнай рэччу ва ўсім Сусьвеце, бо яна дае мозгу тое, што ён шукае — закрывае інфармацыйную пустэчу.
Але ў звычайным жыцьці навіны, навука і карысныя штодзённыя рэчы, якія добра ведаць, але не ратуюць жыцьцё, ня будуць так захапляць, як шчанюкі. Ці як фэйкі, якія людзі прыдумляюць.
Чаму дэзынфармацыя такая праблема? Бо можна прыдумаць што заўгодна, і гэта будзе значна «цікавей», чым праўда.
— У мяне ёсьць лічбы СААЗ, я спэцыяльна паглядзела перад інтэрвію: сёньня 16% людзей у сьвеце, то бок кожны шосты, адчуваюць сацыяльную ізаляцыю. Гэта ж велізарная лічба, праўда?
— Так. Гэта даволі кепска. І, думаю, у ЗША яшчэ горш. Было апытаньне некалькі гадоў таму: 58% людзей заявілі, што адчуваюць сябе самотнымі. А калі паглядзець даныя пра час, праведзены ў кампаніі іншых людзей, высьветліцца, што паміж 2013 і 2021 гадамі час, які людзі праводзяць самотна, вырас на 36 гадзін у месяц — і гэта адбылося ўсяго за 8 гадоў. То бок за гэтыя восем гадоў амаль поўны працоўны тыдзень перанесьлі ў адзіноту.
Гэта значна, улічваючы, што адносіны паляпшаюць настрой, выклікаюць выдзяленьне пазытыўных нэйрамэдыятараў. А адзінота прыносіць картызол, запаленьне, шмат нэгатыўных наступстваў. Атрымліваецца, што мы перанесьлі 36 гадзін «добрага» ўзьдзеяньня на мозг на «дрэннае».
Людзі нібыта ведаюць, што сацыялізацыя ім карысная. Яны думаюць: напэўна, будзе нядрэнна правесьці нейкі час з сябрамі на выходных. Але тут жа думаюць, што і паляжаць на канапе, адпачыць як сьлед — таксама будзе нядрэнна. Я ня думаю, што людзі разумеюць, якія навуковыя даныя стаяць за гэтымі сьцьвярджэньнямі, і таму я напісаў кнігу.
Мне здаецца, гэта падобна на пытаньне сну: людзі агулам ведаюць, што трэба спаць па 7–8 гадзін. І яны ведаюць, што калі пасьпяць усяго чатыры гадзіны, будуць адчуваць сябе значна горш. Ёсьць папулярныя артыкулы пра тое, як мозг ачышчаецца падчас сну, як сон уплывае на памяць. А вось даныя пра значэньне і карысьць сацыяльных сувязяў, як мне здаецца, так і не пакінулі акадэмічныя колы. Людзі мала ведаюць, што менавіта робіць зносіны зь іх мозгам. Таму я і напісаў кнігу — як навуковец, які вывучаў гэтае пытаньне апошнія дзесяць гадоў.
— Калі вы кажаце, што чалавеку трэба «быць побач зь іншымі», ці ёсьць розьніца, калі чалавек знаходзіцца сярод тых, хто яму падабаецца, або сярод выпадковых людзей?
— Навука тут цалкам адпавядае жыцьцёваму досьведу. Відавочна, што час зь лепшым сябрам — лепш для мозгу, чым узаемадзеяньне зь незнаёмцам, ці тым больш з тым, хто вам не падабаецца. Хоць, калі ў вас добры кантакт з тым, хто вам ня вельмі падабаецца, гэта можа быць вельмі нават тэрапэўтычна: «Ого, можа, мы не такія ўжо і розныя». Ад зносін зь незнаёмцамі таксама можна шмат выйграць.
Мноства дасьледаваньняў паказваюць: калі людзі размаўляюць з незнаёмцамі — у цягніку, аўтобусе — яны адчуваюць сябе значна лепш пасьля. І незнаёмцам таксама становіцца лепш, хоць да гэтага дыялёгу многія чакалі, што карысьці ня будзе, што будзе няёмка, што іх адштурхнуць. На справе ў іх атрымліваецца выдатны досьвед.
Я ўсюды, і ў кнізе таксама, кажу: трэба гэтым карыстацца.
Мы аточаныя незнаёмцамі — у рэстаранах, крамах, у лекара — і пры гэтым не размаўляем зь імі. Хоць дасьледаваньні паказваюць, што гэта нам карысна рабіць! Можна паспрабаваць пачаць размаўляць: задаць пытаньне, пачаць размову — і паглядзець, куды пойдзе. І, дарэчы, у тых дасьледаваньнях, дзе людзі пачыналі размаўляць зь незнаёмцамі, працэнт адмоваў быў 0%.
— Важнасьць фізычнага кантакту: чаму для людзей так важныя датыкі, абдымкі, рукaнаньні?
— У маёй кнізе ёсьць цэлы разьдзел пра каханьне і глыбокую сувязь. Там ёсьць пра дотыкі. Гэта вельмі цікава: мноства працаў паказваюць, што дотыкі важныя, нават калі мы гэтага не ўсьведамляем. Напрыклад, ёсьць дасьледаваньні з афіцыянтамі: лёгкае дакрананьне да рукі або іншае прыстойнае дакрананьне — і яны атрымліваюць больш чаявых.
Ёсьць даныя, што дакрананьні да іншага чалавека павышаюць сымпатыю і пачуцьцё сувязі. У цэлым пазытыўны сацыяльны дотык выклікае выкід аксітацыну — яго называюць «гармонам каханьня». Гэта і гармон, і нэйрамэдыятар: ён цыркулюе ў целе і перадае сыгналы паміж нэйронамі. Аксітацын — сацыяльны «клей». Чаму? Магчыма, таму што ён выклікае выкід дафаміну (і сератаніну). А дафамін, як мы ведаем, паведамляе мозгу: «Гэта добра, сюды трэба вярнуцца».
Таму, калі хто-небудзь робіць вам масаж або абдымае, мозг выдзяляе аксітацын, за ім ідуць выкіды дафаміну і сератаніну. І гэта сігналізуе назад у мозг: «Гэта было карысна». Таму што, зноў жа, 500 тыс. гадоў таму гэта было карысна для выжываньня. І сёньня мозг таксама кажа:«Гэта выдатны знак, гэты чалавек паклапоціцца пра цябе». Мозг такім чынам можа зразумець, што ваш рамантычны партнэр надзейны, што зь ім можна, кажучы навуковай мовай, завесці нашчадкаў.
У аксітацыну ёсьць яшчэ мноства бонусаў, апроч таго, што ён дапамагае фармаваць гэтую вельмі асаблівую сувязь паміж людзьмі. Ён памяншае запаленьне, падтрымлівае імунітэт, умацоўвае рост костак, зьніжае сацыяльную трывожнасьць. Таму сацыяльнае дакрананьне карыснае для мозгу і цела.
— Сёньня мы жывём у сьвеце, дзе можна заставацца на сувязі 24/7 і ўсё роўна адчуваць сябе зусім адным. Чаму інструмэнты, якія першапачаткова былі створаны для сувязі, тыя ж сацсеткі, на самой справе паглыбляюць ізаляцыю людзей?
— У мяне ёсьць тэорыя, я называю яе гіпотэза віртуальнага разьяднаньня (virtual disengagement). Ідэя такая: калі мы размаўляем твар у твар, чаму мозг разумее, што я размаўляю з чалавекам, а не са шклянкай вады? Таму што ў аб’екта ёсьць міміка, тон голасу, мова цела — сацыяльныя сыгналы, якія мозг навучаны распазнаваць. Ёсьць даныя, што распазнаньне гэтых сыгналаў актывуе вобласьці эмпатыі — разуменьне і падзел эмоцый іншага.
Але ў сацсетках у горшым выпадку вы бачыце толькі тэкст. Твіт — проста тэкст, які апісвае пачуцьці. Сацыяльных сыгналаў у ім няма: ні мімікі, ні тону. Мозгу няма чым актываваць сыстэмы эмпатыі. Таму мозг не апрацоўвае гэта як паўнавартаснае сацыяльнае ўзаемадзеяньне. І гэта, увогуле, відавочна: гаратаючы стужку і бачаючы 20 пастоў, вы не сыходзіце з адчуваньнем, што правялі 20 размоў з рознымі людзьмі. Вы атрымалі сацыяльную інфармацыю, але мозг уцягваўся не так, як пры размове з рэальным чалавекам.
Ёсць даныя, што онлайн мы атрымліваем менш «сацыяльнай узнагароды», што лягічна: мозг пры гэтым ня «бачыць» чалавека — ён «бачыць» экран. Плюс мая тэорыя сьцьвярджае, што калі сыстэмы эмпатыі не ўключаюцца, мы менш прымаем эмоцыі іншага і менш клапоцімся пра іх. Адсюль — варожасьць і агрэсія, якую мы бачым у інтэрнэце.
Вашае пытаньне было пра мой асабісты досвед у сацсетках: мяне пастаянна атакуюць; людзі сварацца ў камэнтарах, абражаюць іншых людзей. Але я ня думаю, што гэтыя людзі такія ж у рэальным жыцьці. Проста онлайн яны менш разумеюць і адчуваюць эмоцыі іншага. Гэта як кінуць дроцік і адысьці яшчэ да таго, як ён трапіць: вы ня ўбачыце боль, якую прычынілі. Прыблізна гэта і адбываецца. Сацыяльныя сеткі дазваляюць «заставацца на сувязі», але не забясьпечваюць сапраўдную сувязь так, як яе распазнае мозг.
— Калі нехта ў нейкі момант страціў адчуваньне сувязі зь іншымі людзьмі, можна «перазагрузіць» гэтага чалавека? Ці можа ён зноў стаць больш сацыяльным і адчуць сябе лепш?
— Так, можна. Але ёсьць вялікае «але»: гэта можа быць цяжка. Калі мы ізалюем сябе ад іншых людзей, з намі адбываюцца некалькі нэгатыўных рэчаў. Наш мозг пачынае інакш апрацоўваць сацыяльную інфармацыю (ці яе адсутнасьць): узровень «сацыяльнай узнагароды» зьніжаецца — выдзяляецца менш аксітацыну пры ўзаемадзеяньні. Таму, выйшаўшы ў людзі пасьля доўгай паўзы, вы можаце адчуць менш звычайнай радасьці. І гэта дрэнна, бо прыйшоўшы дамоў, вы падумаеце: «Фу, не хачу гэта паўтараць» — і трапіце яшчэ глыбей у ізаляцыю.
Другое: ізаляцыя зьмяшчае фокус вашага мозгу на нэгатыўныя сацыяльныя сыгналы. І таму вы часьцей інтэрпрэтуеце неўтральнае паведамленьне як нэгатыўнае або абразьлівае.
Трэцяе: у вас пачынаюцца праблемы з даверам — вы менш давяраеце іншым, яны гэта счытваюць і ў сваю чаргу менш давяраюць вам.
То бок: выбрацца з ізаляцыі рэальна, але трэба разумець: першыя пару ўзаемадзеяньняў могуць быць горшымі за звычайнае і не будуць рэпрэзэнтатыўнымі. Важна, як вы будзеце сябе адчуваць потым, на трэцім, чацьвёртым, пятым кантакце.
Форум