Для Лукашэнкі прысутнасьць расейскіх войскаў у Беларусі ўжо ня страшная, — Ягор Лебядок

Сьцісла:

• Гісторыя паказвае, што такія шматузроўневыя эскаляцыі нярэдка заканчваюцца вайной.
• «Ультыматум Пуціна» меў на мэце перш за ўсё падзел сфэраў уплыву, а ня мірныя дамовы.
• Мэта Расеі — разарваць адносіны Менску і Кіева, каб адрэзаць Лукашэнку ня толькі ад Эўропы, але і ад Украіны.
• Для Лукашэнкі прысутнасьць расейскіх войскаў у Беларусі ўжо ня страшная.
• Вяртаньня да 2015 году, калі можна было «прадаваць» сябе як нейкага абаронца ад Расеі, ужо не атрымаецца.

— Нядаўна вы апублікавалі тэкст, галоўная выснова якога выглядае даволі пагрозьліва — «Рост вайсковых сілаў паблізу Беларусі з усіх бакоў і агрэсіўная рыторыка ўсё больш штурхаюць Беларусь у рэгіянальны вір эскаляцыі са стандартным выхадам — праз вайну». Якія факты і падзеі прымушаюць вас рабіць такую выснову?

— Перш за ўсё, гэта палітычныя рухі з боку Расеі, накіраваныя на падзел сфэраў уплыву паміж ЗША і Расеяй ва ўсходнеэўрапейскім рэгіёне. «Ультыматум Пуціна» меў на мэце перш за ўсё падзел сфэраў уплыву, а ня мірныя дамовы і бясьпеку на базе міжнароднага права.

Усё гэта ідзе даволі даўно, і ў 2014 годзе, пасьля акупацыі Крыму і падзеяў у Данбасе, NATO давялося шукаць нейкі адказ. І натуральна, што рухавіком гэтага адказу сталі найперш тыя краіны, якія мяжуюць з Расеяй — Польшча і дзяржавы Балтыі. NATO пачало павялічваць працэнт тратаў на абарону, праводзіць вучэньні па перакідваньні войскаў, разьмяшчала свае кантынгенты на тэрыторыі Польшчы і балтыйскіх краінаў — карацей, занялася павышэньнем баяздольнасьці сваіх войскаў у рэгіёне. У адказ Расея пачала набліжаць войскі да межаў Украіны, Беларусі і Прыбалтыкі.

У мірны час такія перамяшчэньні войскаў не фармуюць таго самага «віру» эскаляцыі, успрымаюцца даволі спакойна. Але калі гэта суправаджаецца нарастаньнем палітычнай напружанасьці, то гэта выклікае адказ на адказ. Усё гэта нарастае з 2014 году і стварае той самы «вір». Чым бліжэйшая нейкая краіна да гэтага віру, тым хуткасьць «вады» (падзеяў) паскараецца.

Таму на сёньня маем рэзкае абвастрэньне, вір расьце, нейкага палітычнага вырашэньня пакуль не назіраецца: ня толькі Расея, але і NATO сталі ў позу і не зьбіраюцца адступаць. Палякі, прыбалты і ўкраінцы ўзмацняюць сваю абароназдольнасьць самастойна, разьлічваючы і на сябе і на двухбаковыя стасункі. Атрымліваецца такі Балта-Чарнаморскі абарончы саюз — Польшча, Балтыя, Украіна.

Безумоўна, усё гэта не падабаецца Расеі. Бо, акрамя пагрозаў суседзям, ім асабліва няма чым палітычна гандляваць. І гісторыя паказвае, што такія шматузроўневыя эскаляцыі нярэдка заканчваюцца вайной. Не абавязкова буйнамаштабнай (будзе яна маштабнай альбо даволі лякальнай — гэта ўжо іншая справа).

— Якую ролю ў гэтай нярадаснай карціне адыгрываюць сумесныя беларуска-расейскія вучэньні «Саюзная рашучасьць», прызначаныя на люты? Акрамя чыста вайсковых задач, якія палітычныя мэты закліканыя дасягнуць гэтыя манэўры?

— Для Расеі задача — гэта стварэньне пагрозы для Ўкраіны, і падвышэньне ціску на NATO, маўляў, мы можам і з тэрыторыі Беларусі атакаваць. Гэта і ўплыў на палітыку Ўкраіны з мэтай разарваць адносіны Менску і Кіева, каб адрэзаць Лукашэнку ня толькі ад Эўропы, але і ад Украіны. Адрэзаць як палітычнага суб’екта, які фармуе палітыку сваёй дзяржавы.

Таксама мэта — паўплываць на канцэнтрацыю і разьмяшчэньне ўкраінскіх сілаў і сродкаў. Каб яны вымушаныя былі ня толькі на паўночным і паўднёвым кірунку канцэнтравацца, але і перакідваць войскі на мяжу зь Беларусьсю.

Ваенныя мэты — нарошчваньне групоўкі Супрацьпаветранай абароны (СПА). Перакідваньне з усходу Расеі частак на заходні накірунак. Так што гэтыя вучэньні не аб праверцы рэгіянальнай заходняй групоўкі войскаў, а дзеля ўзмацненьня гэтай групоўкі.

— Лукашэнка хоча чарговы раз прадэманстраваць сваю ляяльнасьць Маскве. Але ўзамен разьлічвае атрымаць ад Расеі грошы?

— Пытаньне ня толькі ў грашах, як мне здаецца. Магчыма, Пуцін цісьне на тыя зьмены ў беларускай Канстытуцыі, якія яму патрэбны. І Лукашэнка, магчыма, цяпер проста шукае нейкае выйсьце ад ціску Пуціна праз гэтыя вучэньні. Грошай Пуцін больш не дае.

— Але гэта нейкі парадаксальны шлях пазьбягаць ціску. Бо вайсковая залежнасьць — яна больш моцная, чым эканамічная. І ўцягваньне ў гэты вір можа прынесьці больш шкоды ня толькі Беларусі, але і самой уладзе Лукашэнкі...

— Парадаксальнага нічога няма. Бо для Лукашэнкі прысутнасьць расейскіх войскаў ужо не такая і страшная. Ён, безумоўна, не аддасьць камандаваньне беларускімі войскамі пад нейкія там саюзныя ці расейскія структуры. Ён летась ужо агучваў, што такая прапанова была. Бо войска — гэта сродак утрыманьня ўлады.

Але ён разумее, што ўжо адсечаны ад эўрапейскай палітыкі і вяртаньня да 2015 году, калі можна было прадаваць сябе як нейкага абаронца ад Расеі, ужо не атрымліваецца. Таму для яго разьмяшчэньне ў Беларусі расейскіх войскаў ужо не такое страшнае. Да таго ж гэта, на ягоную думку, павінна прымусіць нейкіх слабых палітыкаў у Эўразьвязе ўключыць такую думку — «можа, сапраўды лепей ужо Лукашэнка, які хоць неяк будзе стрымліваць расейцаў у Беларусі». То бок для Лукашэнкі расейскія войскі ў Беларусі — прымальная канцэпцыя палітычных паводзінаў.

Аднак, вядома, ён будзе імкнуцца, каб не было сталай прысутнасьці расейскіх войскаў у Беларусі.

— Але ж рэальна павялічэньне вайсковай прысутнасьці Расеі на тэрыторыі Беларусі павялічваецца. Што тут канкрэтна зьмяніліся?

— Павялічылася на дывізіён С-400 (зэнітная ракетная сыстэма) і зьнішчальнікі СУ-30: гэта ня толькі лётчыкі, але і пэрсанал і гэтак далей.

Зараз гаворка ідзе пра намер яшчэ адзін дывізіён С-400 паставіць недзе на поўдні Беларусі. Альбо проста перакінуць той дывізіён, які цяпер пад Гародняй, на поўдзень.

Яшчэ вучэньні ў 2020 годзе паказалі, што за 4 гадзіны можна перакінуць сюды і стварыць сур’ёзную ўдарную паветрана-дэсантную групоўку. Менавіта для гэтага і ідзе моцнае забесьпячэньне супрацьпаветранай абароны, каб расейскія самалёты ляталі тут вольна і ніхто ім не пагражаў.

— Вы малюеце даволі змрочную карціну эскаляцыі. Але што можна зрабіць, каб усё гэта ня скончылася вайной?

— Некалькі мадэляў паводзінаў. Першы — калі NATO здасца ў палітычным сэнсе. Бо Расея пакуль адступаць не зьбіраецца. Але NATO зараз на гэта ня пойдзе.

Другая стратэгія — узмацніцца для NATO настолькі, каб Расея нават ня думала сюды ў рэгіён совацца. Але гэта даволі складана, бо NATO — гэта шмат дзяржаваў, гэта калектыўныя рашэньні, ня так хутка ўсё робіцца.

Трэцяе — гэта загаворваньне. Перамовы, перамовы — пакуль у Расеі не пачнецца нейкае варушэньне. Чакаецца 2024 год, выбары, у Расеі гэта будзе няпросты пэрыяд, нарастае пэўная трансфармацыя. Адначасова ваяваць на ўнутраным і вонкавым фронце даволі складана.

Масква разумее, што сёньня час працуе супраць іх — і ў тэхнічным, і ў стратэгічным, і ў палітычным разьвіцьці. Таму яны хочуць ударыць, пакуль яны адносна моцныя, а не чакаць, пакуль праціўнікі ўзмацняцца. Пакуль Турэччына і Кітай не пачалі праяўляць сябе ў гэтым рэгіёне. Таму ў Маскве і пачалі гэтыя пужалкі, але могуць і рэальную вайну распачаць.